OCOP dưới góc nhìn biến đổi văn hóa sản xuất

Nghiên cứu tại Đông Triều (Quảng Ninh) cho thấy, OCOP không chỉ nâng giá trị sản phẩm mà còn làm thay đổi tư duy, cách tổ chức và văn hóa sản xuất.

Chuyên khảo “Biến đổi văn hóa sản xuất dưới tác động của Chương trình OCOP ở thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh” được Nhà xuất bản Khoa học xã hội xuất bản trên cơ sở đề tài cấp Bộ cùng tên của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam giao cho Viện Địa lý nhân văn chủ trì, TS. Đinh Trọng Thu làm chủ nhiệm, đã được nghiệm thu theo quy định.

Công trình không tiếp cận OCOP đơn thuần như một chương trình phát triển sản phẩm, mà đặt trong bối cảnh rộng hơn của chuyển biến văn hóa sản xuất nông thôn dưới tác động của chính sách công, thị trường và yêu cầu phát triển bền vững.

Từ nghiên cứu thực địa tại thị xã Đông Triều, chuyên khảo cho thấy OCOP đã và đang tạo ra những thay đổi căn bản trong cách người dân tổ chức sản xuất, từ tư duy “làm để đủ ăn” sang “làm để bán được, bán bền vững”. Văn hóa sản xuất truyền thống - vốn dựa nhiều vào kinh nghiệm, thói quen và quy mô hộ gia đình - từng bước được bổ sung bằng tư duy tiêu chuẩn hóa, liên kết chuỗi và hướng tới thị trường. Người sản xuất không chỉ quan tâm đến sản lượng, mà chú trọng hơn đến chất lượng, nguồn gốc, câu chuyện sản phẩm và uy tín thương hiệu.

Bên cạnh đó, chuyên khảo cũng khẳng định OCOP không làm mất đi bản sắc địa phương, mà trái lại, tạo động lực để các giá trị truyền thống được bảo tồn và phát huy trong điều kiện mới. Những nghề, sản phẩm gắn với tri thức bản địa được “kể lại” bằng ngôn ngữ của thị trường hiện đại - từ bao bì, nhãn mác đến câu chuyện văn hóa - qua đó nâng cao giá trị sản phẩm và vị thế của người làm ra sản phẩm.

*Các sản phẩm rau thủy canh Green Farm 188 đã được chứng nhận là sản phẩm OCOP 3 sao Quảng Ninh. Ảnh: Công thông tin điện tử tỉnh Quảng Ninh.*

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ rõ những thách thức đặt ra trong quá trình triển khai OCOP, đặc biệt là sự chênh lệch về năng lực quản trị, tiếp cận công nghệ và thị trường giữa các chủ thể. Điều này đòi hỏi chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý tiếp tục đóng vai trò “bà đỡ”, không chỉ hỗ trợ kỹ thuật mà còn đồng hành trong đào tạo, tư vấn và kết nối tiêu thụ.

Từ nghiên cứu tại Đông Triều, chuyên khảo gợi mở rằng OCOP cần được nhìn nhận như phần quan trọng trong xây dựng nông thôn mới, nơi phát triển kinh tế nông thôn gắn chặt với đổi mới văn hóa sản xuất và nâng cao năng lực của người dân. Khi người nông dân thay đổi cách nghĩ, cách làm và cách liên kết, OCOP mới thực sự trở thành động lực bền vững cho phát triển nông thôn trong giai đoạn mới.