Phát triển sản phẩm OCOP gắn với nông nghiệp xanh

Sản phẩm mang đặc trưng địa phương

Trong khu vườn rợp bóng cây trái của ông Đỗ Tấn Tiên (thôn Phương Đông, xã Trà Liên), gần 300 gốc nàng rây đang được chăm sóc kỹ lưỡng. Đây là loại cây được ông Tiên mang về từ rừng, ưa bóng mát, cần độ ẩm thích hợp để sinh trưởng.

Theo ông Tiên, từ lâu, người dân khu vực miền núi đã sử dụng cây nàng rây để giã muối, làm gia vị cho các món ăn trong gia đình.

Loại cây này mọc nhiều trên nương rẫy của đồng bào dân tộc thiểu số, thường sống dưới tán cây rừng và có hương thơm đặc trưng, thích hợp để chấm các loại thịt, cá sông nướng hay chấm trái cây có vị chua.

Hiện ông Tiên cùng nhiều hộ dân trong xã trồng cây nàng rây để cung cấp nguyên liệu cho hợp tác xã chế biến muối nàng rây. Với giá bán 200.000 đồng/kg lá tươi mang lại nguồn thu nhập khá cho gia đình ông.

Để tạo nên một sản phẩm tiện dụng, có thể bảo quản lâu dài, Hợp tác xã Phát triển nông lâm nghiệp - thương mại dịch vụ tổng hợp Phú Quý (Hợp tác xã Phú Quý) tại xã Trà Liên đã nghiên cứu, cho ra đời sản phẩm muối nàng rây.

Theo ông Lê Văn Ba, Giám đốc Hợp tác xã Phú Quý, qua khảo sát, trên địa bàn xã Trà Liên hiện có hơn 5.000 gốc cây nàng rây. Hợp tác xã thu mua lá nàng rây và ớt sim rừng để chế biến sản phẩm muối nàng rây.

Quy trình làm nên một lọ muối nàng rây đậm vị phải theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật. Lá nàng rây sau khi hái được rửa sạch, hong khô trong bóng mát do không chịu được tác động trực tiếp dưới ánh nắng mặt trời, do vậy tất cả công đoạn đều được thực hiện trong bóng mát.

Tiếp đó, lá được cắt nhỏ, trộn với ớt sim rừng, xay nhuyễn rồi đưa vào máy rang, máy chiết định lượng và đóng gói thành phẩm. Mỗi lọ muối nàng rây 100g được bán với giá 20.000 đồng.

Ông Ba chia sẻ: “Qua nhiều lần thử nghiệm, các thành viên hợp tác xã đã nghiên cứu thành công công thức tạo hạt cho sản phẩm muối nàng rây với hương vị riêng biệt. Sản phẩm được chế biến từ nguồn nông nghiệp sạch của người dân ở địa phương, không sử dụng chất bảo quản.

Hợp tác xã còn cung ứng giống để mở rộng nguồn nguyên liệu, giúp người dân trồng nàng rây trong vườn nhà, bán lại cho hợp tác xã để tăng thu nhập".

Tại các xã Lãnh Ngọc, Tiên Phước, Sơn Cẩm Hà, Thạnh Bình, cây cau được trồng phổ biến với diện tích hơn 1.000ha. Ngoài bán trái, những năm gần đây, mo cau được các hợp tác xã thu mua, chế biến thành những sản phẩm thân thiện môi trường.

Hợp tác xã Cau xanh Đất Quảng (xã Thạnh Bình) được thành lập từ năm 2023, với sự tham gia của nhiều phụ nữ trong xã.

Được sự tiếp sức từ Dự án Quản lý rừng bền vững và Bảo tồn đa dạng sinh học do USAID (Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ) tài trợ, các thành viên có cơ hội phát triển sản phẩm mo cau ra thị trường. Dự án đã mời nghệ nhân ngồi chung để đào tạo dạy nghề cùng phát triển sản phẩm.

Những sản phẩm từ mo cau khá đa dạng về mẫu mã như chén dĩa, khay đựng trái cây hay trầu cau, giỏ xách, nón, dép... và được người tiêu dùng ưa chuộng.

Theo chị Võ Thị Thu Thôi, Giám đốc Hợp tác xã Cau xanh Đất Quảng, gần đây hợp tác xã còn phát triển các sản phẩm thời trang độc đáo từ mo cau.

Thông qua hoạt động chế tác, hợp tác xã mong muốn hướng đến một môi trường sống xanh, thân thiện, góp phần tạo việc làm, sinh kế bền vững cho người dân, nhất là phụ nữ khuyết tật, người yếu thế.

Thời gian qua, hợp tác xã phối hợp các đơn vị, đào tạo nghề, hỗ trợ phụ nữ nâng cao tay nghề, kết nối đầu ra sản phẩm để chị em có thêm việc làm, tăng thu nhập, cải thiện đời sống gia đình.

Xây dựng sản phẩm OCOP mang tính bền vững

Theo UBND xã Trà Liên, địa phương hiện có 3 sản phẩm OCOP gồm muối nàng rây, trà túi lọc khổ qua rừng hương quế và gạo đỏ Rama. Đây đều là những sản phẩm được phát triển từ nông sản, đặc sản địa phương.

Bà Trần Thị Ánh Minh, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Trà Liên cho biết, do đặc thù địa bàn miền núi, người dân chưa mạnh dạn đầu tư phát triển sản phẩm OCOP. Các sản phẩm hiện nay chủ yếu dựa vào nông sản tươi hoặc đặc sản theo mùa, trong khi địa phương còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác.

Vì vậy, xã Trà Liên sẽ tập trung hỗ trợ các chủ thể phát triển sản phẩm OCOP gắn với lợi thế nông, đặc sản tại chỗ.

“Đối với các sản phẩm hiện có, xã sẽ hỗ trợ các chủ thể duy trì, nâng cao chất lượng, cải tiến mẫu mã và mở rộng thị trường tiêu thụ. Đồng thời, khuyến khích người dân, tổ hợp tác, hợp tác xã tiếp tục nghiên cứu, phát triển sản phẩm mới theo hướng sản xuất hàng hóa.

Sản phẩm cần có nguồn gốc từ địa phương hoặc được thuần hóa, đặc biệt là các đặc sản vùng miền, trên cơ sở khai thác lợi thế về điều kiện sinh thái, văn hóa, tri thức và công nghệ địa phương. Các nhóm sản phẩm thực phẩm, đồ uống, dược liệu, sản phẩm từ dược liệu và hàng thủ công mỹ nghệ có nhiều tiềm năng để khai thác hiệu quả hơn”, bà Minh cho biết thêm.

Trong khi đó, xã Thạnh Bình hiện có 8 sản phẩm OCOP còn thời hạn công nhận, gồm 1 sản phẩm 4 sao và 7 sản phẩm 3 sao.

Năm 2026, xã tiếp tục duy trì 6 sản phẩm được công nhận trong giai đoạn 2021 - 2025, đồng thời triển khai 4 sản phẩm tham gia đánh giá mới theo danh mục được phê duyệt, gồm nước gội thảo mộc, giỏ hoa mo cau, bộ rổ mo cau và túi xách mo cau. Các sản phẩm OCOP hiện có đều khai thác lợi thế nguyên liệu địa phương, gắn với mục tiêu phát triển xanh, bền vững.

Ông Trần Thái Hòa, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Thạnh Bình cho biết: “Chương trình OCOP thúc đẩy các chủ thể chú trọng chất lượng, bao bì, nhãn hiệu và nguồn nguyên liệu địa phương. Xã định hướng phát triển sản phẩm theo hướng có thị trường, doanh thu ổn định, đồng thời nâng cao năng lực sản xuất, kinh doanh, bảo đảm hiệu quả thực chất, không chạy theo số lượng”.

Thạnh Bình có lợi thế về kinh tế vườn cùng các điểm du lịch ngày càng được nhiều du khách biết đến, tạo điều kiện thuận lợi để tiêu thụ sản phẩm OCOP.

Địa phương xác định phát triển kinh tế vườn, kinh tế trang trại và nông nghiệp hàng hóa làm nền tảng; lấy doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh làm chủ thể tổ chức sản xuất, dịch vụ; lấy OCOP và thương hiệu địa phương làm công cụ nâng cao giá trị sản phẩm; đồng thời phát triển du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm và du lịch nông nghiệp để kết nối thị trường.

Theo định hướng này, sản phẩm OCOP sẽ được phát triển theo chuỗi giá trị, gắn sản xuất với sơ chế, chế biến, bảo quản, phân phối, du lịch và thương mại điện tử. Địa phương ưu tiên các mô hình có đầu ra ổn định, khả năng nhân rộng, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.​​​​​​​