'Tăng trưởng bền vững xuất bản chỉ có thể đến từ nâng cao chất lượng'

Ngày 17/7, tại Thái Nguyên, Cục Xuất bản, In và Phát hành, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức Hội nghị đào tạo, bồi dưỡng kiến thức pháp luật về xuất bản, in, phát hành và nghiệp vụ biên tập cho biên tập viên, người đứng đầu các cơ sở xuất bản, in, phát hành và nhập khẩu xuất bản phẩm các tỉnh, thành phố khu vực phía Bắc.

Người làm sách sẽ được bảo vệ tốt hơn

Phát biểu chỉ đạo Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phan Tâm nêu nội dung cốt lõi của Chỉ thị 04-CT/TW với gần 500 nhân sự ngành xuất bản.

Theo Thứ trưởng Phan Tâm, đây là văn kiện quan trọng nhất trong nhiều năm qua đối với ngành, khẳng định vai trò của của xuất bản với nền văn hóa Việt Nam, đặt ra yêu cầu xây dựng nền xuất bản vừa giữ vững vai trò tư tưởng, vừa phát triển trở thành một ngành công nghiệp văn hóa, đóng góp cho việc xây dựng sức mạnh mềm quốc gia.

Phát biểu chỉ đạo hội nghị, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nêu ra những nội dung cốt lõi của Chỉ thị 04-CT/TW với gần 500 nhân sự ngành xuất bản. Ảnh: Phan Chi.

Chia sẻ với người làm xuất bản, ông Phan Tâm cho rằng, biên tập viên luôn là người tâm huyết, thận trọng với bản thảo, nhưng đây cũng là công việc đôi khi gặp rủi ro nghề nghiệp. Áp lực, rủi ro nghề nghiệp không chỉ ở khâu biên tập, mà còn ở cả khâu in, phát hành, quản lý xuất bản.

“Đây là rủi ro chung của cả chuỗi giá trị. Lãnh đạo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thấu hiểu, chia sẻ, luôn đồng hành với người làm ngành ở bất kỳ vị trí nào trong chuỗi giá trị này. Chúng tôi không mong muốn ai - dù là biên tập viên, người làm công tác in, phát hành, nhập khẩu, quản lý - phải cảm thấy đơn độc hay bị bỏ lại phía sau khi có sự cố xảy ra ngoài ý muốn", ông Phan Tâm nói.

Tuy nhiên, Thứ trưởng khẳng định sự thấu hiểu, chia sẻ không đồng nghĩa việc hạ thấp yêu cầu về trách nhiệm.

“Chúng ta cần thẳng thắn nhìn nhận hạn chế, tỉnh táo trước rủi ro nghề nghiệp, không ngừng nâng cao năng lực chuyên môn, tăng cường phối hợp, kiểm soát tốt hơn mọi khâu trong quy trình, dám chịu trách nhiệm trước pháp luật, trước xã hội, trước bạn đọc về quyết định của mình”, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhấn mạnh.

Thấu hiểu những áp lực và rủi ro nghề nghiệp của người làm sách, Thứ trưởng cho biết, dự thảo Luật Xuất bản sửa đổi sắp trình Quốc hội trong tháng 8/2026 đã bổ sung nội dung theo hướng chăm lo, bảo vệ tốt hơn người làm xuất bản.

Theo ông, dự thảo luật sẽ quy định rõ việc nghiêm cấm hành vi đe dọa tính mạng, uy hiếp tinh thần, sức khỏe, xúc phạm uy tín, danh dự, nhân phẩm, hoặc cản trở trái pháp luật hoạt động nghề nghiệp của biên tập viên, người làm công tác xuất bản.

“Đây là nội dung nhằm bảo vệ người làm công tác xuất bản trước hành vi vu khống, xuyên tạc, tấn công không đúng mực trong quá trình tác nghiệp”, ông Phan Tâm nói.

Thứ trưởng thông tin, dự thảo luật cũng phân định rõ hơn trách nhiệm giữa nhà xuất bản và đối tác liên kết. Khi xảy ra sự cố do lỗi từ phía đối tác xuất bản, trách nhiệm sẽ được xem xét công bằng. Đồng thời, dự thảo luật sẽ tăng cường sự phối hợp liên ngành trong công tác phòng, chống in lậu, xâm phạm quyền tác giả.

“Chỉ thị 04 và dự thảo Luật xuất bản sửa đổi đặt ra mục tiêu tăng trưởng hai con số cho ngành. Đó là mục tiêu đúng đắn và khả thi. Nhưng tăng trưởng bền vững chỉ có thể đến từ nâng cao chất lượng, không thể đến từ việc hạ thấp tiêu chuẩn, hay tạo thêm áp lực lên vai người biên tập”, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhận định.

Ông bày tỏ sự trân trọng với những đóng góp của người làm công tác xuất bản, phát hành với hành trình phát triển của đất nước. Ông kỳ vọng nhân sự ngành tiếp tục có niềm tin vào giá trị công việc, tiếp tục làm nghề với sự cẩn trọng và trách nhiệm.

Nâng cao trình độ biên tập viên, xây dựng quy trình xuất bản nhiều cấp

Trong chuyên đề đầu tiên, ông Nguyễn Nguyên - Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch - quán triệt chủ trương, đường lối, chính sách mới của Đảng, Nhà nước, chiến lược phát triển ngành trong kỷ nguyên mới. Ông nêu nội dung trọng tâm của Chỉ thị 04, dự thảo Luật Xuất bản.

Cục trưởng chia sẻ với khó khăn của người làm nghề xuất bản. Ông nhận định ngành nên tập trung chất lượng xuất bản phẩm thay vì chạy theo số lượng. Chất lượng nội dung là yêu cầu trung tâm, yếu tố quyết định uy tín của ngành xuất bản.

Ngoài ra, người làm sách cũng cần tính toán tới chuỗi giá trị dài hơn của xuất bản phẩm, thí dụ tìm hướng đi để tác phẩm được chuyển thể sang các lĩnh vực sáng tạo khác, đặc biệt là lĩnh vực điện ảnh.

Chuyên đề 2, Cục trưởng nêu nội dung quan trọng về nâng cao chất lượng công tác biên tập, thực hiện quy trình xuất bản tại nhà xuất bản, nhằm hạn chế sai phạm.

Đầu tiên, Cục trưởng nêu thực trạng một số nhà xuất bản làm nhiều đề tài không thuộc chuyên môn sâu của mình. Điều này không vi phạm luật, tuy nhiên, Cục trưởng khuyến khích các nhà xuất bản thực hiện sách thuộc đề tài chuyên môn để đảm bảo chất lượng tác phẩm.

“Cần coi việc đăng ký đề tài là quan trọng”, Cục trưởng nhấn mạnh.

Theo ông, trước khi nhà xuất bản đăng ký đề tài, cần tập trung cân nhắc có thuộc lĩnh vực chuyên môn của mình không, đơn vị có đủ biên tập viên, cộng tác viên đủ năng lực cho đề tài không, cân nhắc uy tín của đối tác liên kết, tránh tình trạng “xí chỗ”, “đặt gạch” hấp tấp.

Theo Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành, chất lượng của một cuốn sách được hình thành từ cả một hệ thống tổ chức nội dung; mỗi khâu đều có vai trò riêng. Chất lượng chỉ được hình thành khi toàn bộ hệ thống vận hành đồng bộ, từ khâu xây dựng kế hoạch đến khâu theo dõi sau phát hành.

Ông Nguyễn Nguyên đề nghị nhà xuất bản xây dựng và vận hành hệ thống xuất bản bảo đảm chất lượng.

Theo ông, hệ thống cần có quy trình đầy đủ, tuân thủ quy trình nghiêm ngặt, có nhân lực đủ năng lực chuyên môn, thời gian xử lý phù hợp, cơ chế kiểm tra nhiều cấp, phân trách nhiệm rõ ràng.

Cũng theo ông Nguyễn Nguyên, hoạt động liên kết xuất bản có ưu điểm là phát hiện những đề tài mới, hấp dẫn với thị trường nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro về nội dung.

Năng lực của nhà xuất bản thể hiện ở khả năng đánh giá về nguồn của bản thảo, hệ thống quan điểm của tác giả, biết cách nhận diện, phân loại cấp độ và quản trị rủi ro từ bản thảo.