Người phụ nữ Thái 'đánh thức' nghề xưa, đưa sản phẩm sang tận đất Pháp

Âm thầm khôi phục nghề truyền thống

Sinh ra trong một gia đình người Thái, tuổi thơ của chị Luyến gắn liền với mùi sợi bông, tiếng thoi đưa và những tấm vải thổ cẩm rực rỡ sắc màu. Theo phong tục, mỗi cô gái Thái khi về nhà chồng đều phải mang theo của hồi môn là váy, khăn, chăn, gối do chính tay mẹ dệt. Đó không chỉ là vật dụng sinh hoạt mà còn là biểu tượng của sự khéo léo, chăm chỉ và tình yêu thương gia đình.

Tổ dệt do chị Luyến phụ trách đã phát triển lên khoảng 50 thành viên. Ảnh: CTV

Thế nhưng, cùng với sự phát triển của đời sống, những bộ váy may công nghiệp dần thay thế váy dệt tay. Khung cửi trong nhiều gia đình bị bỏ quên, những hoa văn truyền thống đứng trước nguy cơ chỉ còn tồn tại trong ký ức của người già. 

Tốt nghiệp ngành Nông - Lâm, Trường Đại học Hồng Đức, năm 2007 chị Luyến được bầu làm Phó Chủ tịch Hội Nông dân xã. Đến năm 2016, khi đảm nhiệm cương vị Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Xuân Chinh, những trăn trở về việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc trong chị mới có điều kiện để hiện thực hóa.

Năm 2022, từ những buổi trò chuyện giản dị bên bếp lửa, chị bắt đầu vận động phụ nữ trong bản cùng khôi phục nghề dệt thổ cẩm. Ban đầu chỉ có 19 người tham gia, nhưng bằng sự kiên trì và tâm huyết, phong trào dần lan tỏa. Đến tháng 4/2023, Tổ dệt thổ cẩm Táy Dó chính thức được thành lập với 26 thành viên, gần 30 khung cửi, đánh dấu bước khởi đầu cho hành trình “đánh thức” nghề xưa.

Chị Luyến đang se sợi chỉ. Ảnh: CTV

Đến nay, tổ dệt đã phát triển lên khoảng 50 thành viên. Mỗi người đảm nhận một công đoạn khác nhau, người dệt vải, người nhuộm sợi, người hoàn thiện sản phẩm. Những người lớn tuổi, giàu kinh nghiệm phụ trách các khâu khó. Lớp trẻ đảm nhận công việc đơn giản hơn, vừa làm vừa học nghề. Không khí lao động nhộn nhịp đã dần thay thế sự im lặng trước đây của những khung cửi phủ bụi.

Đưa thổ cẩm vào đời sống hiện đại

Không chỉ dừng lại ở việc khôi phục, chị Luyến còn tìm cách đưa thổ cẩm bước vào đời sống hiện đại. Từ những tấm váy truyền thống, các sản phẩm được “làm mới” thành túi xách, đệm ghế, chăn, gối… vừa giữ được hoa văn đặc trưng, vừa phù hợp với nhu cầu thị trường. Nhờ đó, sản phẩm thổ cẩm Táy Dó không chỉ được tiêu thụ trong nước mà còn xuất sang Lào, Thái Lan, thậm chí đến Pháp, nơi có cộng đồng người Thái sinh sống.

Các sản phẩm được “làm mới” thành túi xách, đệm ghế, chăn, gối... Ảnh: CTV

“Năm 2025, doanh thu của tổ dệt đạt khoảng 400 triệu đồng. Con số này chưa lớn, nhưng với một bản làng vùng cao, đó là kết quả đáng khích lệ, mở ra hướng sinh kế bền vững cho phụ nữ địa phương”, chị Luyến chia sẻ.

Luôn trăn trở tìm hướng đi mới, chị Luyến tiếp tục sáng tạo với sản phẩm gối thảo mộc Táy Dó - sự kết hợp giữa thảo dược bản địa, tinh dầu tự nhiên và hoa văn thổ cẩm truyền thống. Sản phẩm hiện đang hoàn thiện hồ sơ tham gia chương trình OCOP 3 sao cấp tỉnh, hứa hẹn nâng cao giá trị cho nghề dệt truyền thống.

Không chỉ được tiêu thụ trong nước, mà sản phẩm còn xuất sang Lào, Thái Lan... Ảnh: CTV

Những nỗ lực bền bỉ của chị đã được ghi nhận khi năm 2024, mô hình dệt thổ cẩm Táy Dó giành Giải Xuất sắc tại cuộc thi “Phụ nữ khởi nghiệp” do Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Thanh Hóa tổ chức. Đây không chỉ là phần thưởng cho riêng chị mà còn là sự khẳng định giá trị của một mô hình gìn giữ văn hóa gắn với phát triển kinh tế.

Theo lãnh đạo xã Xuân Chinh, mô hình của chị Luyến không chỉ tạo việc làm, tăng thu nhập cho phụ nữ mà còn góp phần lan tỏa tình yêu văn hóa dân tộc Thái trong cộng đồng.