OCOP - từ đạt chuẩn đến chinh phục thị trường

Tự hào và trăn trở

Ông Nguyễn Xuân Quang, một cán bộ công tác tại phường Lang Biang - Đà Lạt, luôn dành một tình cảm đặc biệt cho các sản phẩm OCOP của quê hương. Mỗi lần có dịp ra Hà Nội hay TP Hồ Chí Minh, ông đều tìm đến các siêu thị lớn, háo hức tìm kiếm những kệ hàng trưng bày đặc sản Lâm Đồng. Ông chia sẻ: “Nhìn sản phẩm của địa phương được chế biến sản xuất từ nông sản trên kệ ở các siêu thị lớn, tôi rất tự hào”.

Thế nhưng, niềm vui ấy cũng kèm theo nỗi trăn trở khi ông được biết lượng bán ra của các sản phẩm này vẫn còn khá khiêm tốn. Câu chuyện chia sẻ đầy cảm xúc của ông Quang phản chiếu một thực tế chung rằng, đạt được chứng nhận OCOP cũng mới chỉ là bước khởi đầu.

Thực tế thì ngay giữa lòng Đà Lạt - đô thị du lịch khá sầm uất, cũng không khác là mấy. Trên cùng một quầy hàng đặc sản, hai sản phẩm cùng mang nhãn OCOP 3 sao ở chợ Đà Lạt nhưng lại tạo nên hai cảm nhận trái ngược. Một bên được đầu tư bao bì tinh tế, sang trọng, rõ ràng, thu hút du khách; bên kia, mẫu mã bao bì còn khá đơn điệu, sơ sài, ít được chú ý. Sự khác biệt ấy đặt ra một câu hỏi rất lớn rằng: làm thế nào để tất cả các sản phẩm OCOP thực sự trở thành bảo chứng chất lượng bền vững, chứ không chỉ dừng lại ở danh hiệu tại một thời điểm?

Sức bật từ làn sóng OCOP

Dù vậy, không thể phủ nhận sức sống mạnh mẽ mà OCOP đã mang lại. Ông Lê Quang Dần - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng đánh giá OCOP tỉnh khẳng định: “Chương trình này đã phát huy hiệu quả, thu hút đông đảo chủ thể tham gia, thúc đẩy quá trình chuyển đổi từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang phát triển kinh tế nông nghiệp”.

Với khoảng 527 chủ thể và 941 sản phẩm được công nhận (88 sản phẩm 4 sao, 853 sản phẩm 3 sao tính đến tháng 7/2026), OCOP đã trở thành hạt nhân nòng cốt trong xây dựng nông thôn mới, tạo sinh kế ổn định và hình thành các chuỗi giá trị. Nhiều sản phẩm như cà phê, trà, thanh long, chanh dây… đã vươn ra thị trường quốc tế, khẳng định vị thế.

Anh Nguyễn Hữu Thành, một nông dân sản xuất chanh dây ở Đức Trọng chia sẻ: “Thời gian qua, nhờ OCOP, tư duy và ý thức của người sản xuất được nâng lên rất nhiều. Vấn đề lớn hiện nay là làm sao để giữ được chất lượng đồng đều, bền vững và có đầu ra xứng đáng với tâm huyết của bà con”.

Lời tâm sự này cũng gợi lên vấn đề cốt lõi, quan trọng nữa đó là: danh hiệu OCOP không tự động mang lại thành công trên thị trường.

Để nâng tầm bảo chứng OCOP

Có thể thấy, thời gian qua, có sự phát triển rất nhanh về số lượng sản phẩm OCOP. Sự phát triển nhanh về số lượng đôi khi để lại khoảng cách ở một số khâu: Sự khác biệt trong bao bì, tiêu chuẩn sản xuất và đặc biệt là năng lực duy trì chất lượng sau khi được công nhận… là thách thức không nhỏ. Nguyên nhân chính bắt nguồn từ sự chênh lệch về năng lực giữa các chủ thể.

Một cán bộ phường Lang Biang - Đà Lạt cho biết: “Phường hiện có 43 sản phẩm OCOP nhưng nhiều hộ vẫn quen với sản xuất nhỏ lẻ, manh mún. Có người sở hữu hàng chục sản phẩm OCOP nhưng sản lượng mỗi loại rất ít, khó phát triển thành sản phẩm chủ lực của địa phương”.

Ông Nguyễn Đắc Việt - Phó Chủ tịch UBND xã Lạc Dương chia sẻ: “Xã hiện có khá nhiều sản phẩm OCOP nhưng về chất lượng thật sự cũng chưa đồng đều. Chúng tôi đang khuyến khích các cá thể tham gia HTX để đủ quy mô cung ứng. Song song đó, đẩy mạnh tập huấn về quản trị sản xuất, kiểm soát để nâng cao chất lượng”.

Người tiêu dùng khi thấy nhãn OCOP đều kỳ vọng rất cao về chất lượng và an toàn thực phẩm. Họ đa phần không hiểu sâu sản phẩm đó đạt 3 hay 4 sao; điều duy nhất đọng lại là trải nghiệm sản phẩm có ngon, có an toàn hay không? Nên chỉ cần một vài sản phẩm không bảo đảm, niềm tin dành cho thương hiệu chung này có thể bị ảnh hưởng.

Trước thách thức này, Lâm Đồng đang hướng chiến lược OCOP từ “phát triển chiều rộng” sang “chiều sâu”. Định hướng rõ ràng là chất lượng - thị trường - bền vững, không chạy theo số lượng.

Ở góc độ doanh nghiệp, chủ sở hữu sản phẩm OCOP, đa phần cho biết, họ đang rất cần sự đồng hành hỗ trợ từ chính quyền như: thiết lập trung tâm quảng bá OCOP tập trung, quy mô lớn do cấp tỉnh điều phối, kết hợp với quảng bá bằng truyền thông số hiện đại, thay thế cho các hoạt động manh mún, hiệu quả thấp hiện nay.

Thời gian qua, một số đơn vị HTX, chủ thể cũng đã chủ động liên kết mở điểm giới thiệu và bán sản phẩm OCOP tại địa phương nhằm đưa sản phẩm đến gần hơn với du khách. Tuy nhiên, những mô hình đủ năng lực tự thân vẫn còn rất ít.

Cuối cùng, cần khẳng định rằng, các sản phẩm OCOP đang là đầu tàu về chất lượng, giúp nông sản nâng cao vị thế và giá trị trên thị trường. Giá trị lớn nhất của chúng là ở việc định hướng và dẫn dắt ngành nông sản đi theo hướng chất lượng cao. Vì vậy, rất cần những chính sách hỗ trợ để nâng cao năng lực cho các chủ thể nhỏ lẻ ở các xã, phường, giúp họ không chỉ đạt chuẩn mà còn phải giữ vững và phát triển chuẩn mực đó, để các sản phẩm OCOP có thể trở thành những sản phẩm chủ lực mang lại giá trị kinh tế cao cho các địa phương. Bởi suy cho cùng thì giá trị lớn nhất của OCOP không nằm ở con số sản phẩm được công nhận, mà nằm ở niềm tin của người tiêu dùng.