Đưa thể chế thành lợi thế cạnh tranh quốc gia

Cuộc cải cách thể chế mạnh mẽ

Ngày 30-4-2025, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Ngay sau đó, tinh thần cải cách đã nhanh chóng lan tỏa trong toàn hệ thống chính trị. Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương đều ban hành chương trình, kế hoạch hành động cụ thể; nhiều nơi thành lập Ban chỉ đạo triển khai Nghị quyết số 66-NQ/TW.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh cho rằng, Nghị quyết số 66-NQ/TW đã trở thành cơ sở chính trị đặc biệt quan trọng để các cơ quan có thẩm quyền ban hành hàng loạt quyết sách chiến lược, mang tính đột phá, chưa từng có tiền lệ trong công tác xây dựng pháp luật.

Một trong những dấu ấn nổi bật nhất của công tác đột phá thể chế năm 2025 là khối lượng công việc lập pháp đồ sộ được hoàn thành trong điều kiện yêu cầu cao về tiến độ, chất lượng và tính đồng bộ.

Chỉ riêng trong năm 2025, Chính phủ đã trình Quốc hội thông qua Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013; 99 luật, nghị quyết quy phạm pháp luật. Đây là con số kỷ lục trong một năm của cả nhiệm kỳ. Cùng với đó, Chính phủ ban hành 377 nghị định, nghị quyết quy phạm pháp luật; các bộ, ngành ban hành hoặc trình ban hành 1.404 văn bản; các địa phương ban hành khoảng 13.000 văn bản quy phạm pháp luật.

Điều đáng chú ý là các văn bản này đã tập trung trực diện vào những “điểm nghẽn” lâu nay của nền kinh tế-xã hội, từ đất đai, môi trường, đầu tư, kinh doanh đến y tế, giáo dục, khoa học, công nghệ, an sinh xã hội.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Hải Ninh, mục tiêu “năm 2025, cơ bản hoàn thành việc tháo gỡ những "điểm nghẽn" do quy định pháp luật” được đặt ra trong Nghị quyết số 66-NQ/TW đã cơ bản hoàn thành. Đây là cơ sở chính trị quan trọng để các cơ quan có thẩm quyền ra nhiều quyết sách chiến lược, chưa có tiền lệ trong công tác xây dựng pháp luật, xóa bỏ tư duy “không quản được thì cấm,” đưa thể chế từ “điểm nghẽn của điểm nghẽn” thành lợi thế cạnh tranh quốc gia, mở đường cho kiến tạo phát triển.

Nghị quyết số 66-NQ/TW đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu đổi mới công tác thi hành pháp luật. Yêu cầu này đã được triển khai thi hành với việc chú trọng rà soát, tháo gỡ các "điểm nghẽn" pháp luật, cải cách thủ tục hành chính, nhất là trong các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến đời sống nhân dân như đất đai, môi trường, y tế, giáo dục, khoa học, công nghệ, an sinh xã hội...

Công tác rà soát, kiểm tra, xử lý, hợp nhất và hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật từng bước đi vào nền nếp. Cơ chế đối thoại, tiếp nhận và xử lý phản ánh, kiến nghị của người dân và doanh nghiệp được chú trọng hơn, góp phần tháo gỡ kịp thời những vướng mắc phát sinh từ thực tiễn.

Vẫn còn hạn chế cần sớm khắc phục

Bên cạnh những kết quả nổi bật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế cần sớm khắc phục để cải cách thể chế đi vào chiều sâu và bền vững.

Ở một số bộ, ngành, địa phương, việc xây dựng chương trình, kế hoạch triển khai Nghị quyết số 66-NQ/TW và Nghị quyết số 140/NQ-CP của Chính phủ còn chậm. Tình trạng chậm ban hành văn bản quy định chi tiết thi hành luật vẫn xảy ra.

Hệ thống pháp luật hiện nay còn thiếu một thiết kế tổng thể để đáp ứng các yêu cầu mới từ phát triển kinh tế-xã hội, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và đổi mới mô hình quản trị quốc gia.

Công tác tổ chức thi hành pháp luật vẫn là khâu yếu. Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và truyền thông chính sách ở một số nơi còn hình thức. Chuyển đổi số trong lĩnh vực pháp luật chưa đồng bộ; hạ tầng công nghệ và cơ sở dữ liệu pháp luật ở một số địa phương chưa hoàn thiện...

Năm 2026: Thể chế hóa nhanh các chủ trương lớn của Đại hội XIV

Năm 2026 là năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, là năm bản lề trong tiến trình cải cách thể chế. Do vậy, theo Bộ trưởng Nguyễn Hải Ninh, trọng tâm ưu tiên hàng đầu là rà soát, thể chế hóa kịp thời các quan điểm, chủ trương lớn trong văn kiện Đại hội Đảng và 9 nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị, bám sát Chương trình công tác năm 2026 của Ban chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật.

Một nhiệm vụ mang tính nền tảng khác là xây dựng “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật trong kỷ nguyên mới”, hướng tới một hệ thống pháp luật có cấu trúc hợp lý, đồng bộ, minh bạch, ổn định và khả thi, làm cơ sở cho định hướng lập pháp cả nhiệm kỳ.

Song song với đó là việc sửa đổi, bổ sung các văn bản liên quan đến mô hình chính quyền địa phương hai cấp; hoàn thành xử lý các văn bản ban hành theo cơ chế đặc biệt trước ngày 1-3-2027 theo nghị quyết của Quốc hội, Luật Tổ chức chính quyền địa phương.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng trong năm 2026, theo Bộ trưởng Nguyễn Hải Ninh, là đầu tư mạnh cho kỹ thuật lập pháp. Cụ thể là tập trung xây dựng sổ tay soạn thảo pháp luật quốc gia, các bộ tiêu chuẩn và hướng dẫn kỹ thuật, phục vụ đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ làm công tác xây dựng pháp luật theo hướng chuyên nghiệp, chuẩn hóa quy trình.

Đặc biệt, Bộ trưởng Nguyễn Hải Ninh nhấn mạnh tới công tác chuyển đổi số trong lĩnh vực pháp luật. Theo đó cần hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật; xây dựng đề án dữ liệu lớn về pháp luật; ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giải đáp pháp luật; phát triển Cổng Pháp luật quốc gia trở thành kênh tương tác hiệu quả giữa Nhà nước với người dân, doanh nghiệp...

Như vậy, sau gần một năm triển khai, Nghị quyết số 66-NQ/TW đã thực sự trở thành nền tảng cho một cuộc cải cách thể chế sâu sắc. Phía trước vẫn còn nhiều việc phải làm, nhưng những chuyển động mạnh mẽ từ năm 2025 đang đặt nền móng để pháp luật vừa là công cụ quản lý, vừa là nguồn lực cạnh tranh quốc gia.