Năm định hướng chiến lược trong sửa Luật Bảo vệ môi trường

Chiều ngày 17/4/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tổ chức hội thảo lấy ý kiến góp ý dự thảo Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành nêu rõ “chúng ta đang đứng trước một giai đoạn phát triển mang tính bước ngoặt. Những xu hướng toàn cầu như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và các tiêu chuẩn khắt khe về thị trường carbon đang tái định hình lại luật chơi thương mại quốc tế". Đây vừa là cơ hội vươn lên, vừa là thách thức rất lớn đối với Việt Nam.

CẢI CÁCH THỦ TỤC, THÁO GỠ ĐIỂM NGHẼN NHƯNG KHÔNG BUÔNG LỎNG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG

Theo Thứ trưởng, thực tiễn đã để lại bài học sâu sắc: “Mọi sự phát triển bỏ qua yếu tố môi trường đều phải trả một cái giá đắt đỏ hơn gấp nhiều lần lợi ích kinh tế thu được”.

Đặc biệt, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV đã đặt ra mục tiêu phát triển mạnh mẽ với khát vọng tăng trưởng hai con số, nhưng đi kèm với đó là yêu cầu kiên quyết: phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường phải là trung tâm.

“Chúng ta phải cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ điểm nghẽn thể chế cho doanh nghiệp, nhưng tuyệt đối không được buông lỏng quản lý môi trường. Tinh thần phân cấp, phân quyền “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” đang được đẩy mạnh hơn bao giờ hết”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Chính từ những đòi hỏi cấp bách đó, việc sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường 2020 là một yêu cầu tất yếu. Thứ trưởng Lê Công Thành cho biết dự thảo luật được xây dựng trên một tư duy lập pháp mới: Luật chỉ quy định khung và nguyên tắc để bảo đảm tính linh hoạt, các vấn đề kỹ thuật sẽ giao cho Chính phủ và các cấp có thẩm quyền quy định.

Theo đó, dự thảo luật sửa đổi bổ sung tập trung vào 5 định hướng chiến lược.

Thứ nhất, cải cách thực chất thủ tục hành chính và đẩy mạnh phân cấp: Đơn giản hóa, minh bạch hóa các thủ tục như đánh giá tác động môi trường và giấy phép môi trường để giảm thiểu chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc nới lỏng thủ tục sẽ đi kèm với cơ chế hậu kiểm, giám sát chặt chẽ và phân định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, bao gồm 3 yếu tố cốt lõi là công cụ, lực lượng và quy trình.

Thứ hai, đổi mới tư duy về chất thải: Chuyển từ việc “xử lý chất thải” sang coi chất thải là “tài nguyên”. "Chúng ta sẽ tạo hành lang pháp lý để phát triển mạnh mẽ ngành công nghiệp môi trường và thúc đẩy nền kinh tế tuần hoàn," ông Thành nói.

Thứ ba, tiên phong chuyển đổi số: Xây dựng hệ sinh thái dữ liệu môi trường đồng bộ, công khai, minh bạch; phục vụ đắc lực cho cả cơ quan quản lý, người dân và cộng đồng doanh nghiệp.

Thứ tư, chuyển từ “bị động khắc phục” sang “chủ động phòng ngừa”: Nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm; kiểm soát chặt chẽ các nguồn thải ngay từ gốc trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa và công nghiệp hóa đang diễn ra rất nhanh.

Thứ năm, vận hành hiệu quả các công cụ kinh tế: Hoàn thiện cơ chế thị trường, đặc biệt là thị trường carbon, biến bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu thành động lực kinh tế để doanh nghiệp chủ động đổi mới công nghệ và nâng cao sức cạnh tranh.

NHỮNG NHÓM NỘI DUNG TRỌNG TÂM SỬA ĐỔI, BỔ SUNG

Thông tin cụ thể về những vấn đề được đề xuất sửa đổi bổ sung trong dự thảo luật, ông Nguyễn Hưng Thịnh, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, cho biết dự thảo luật tập trung vào 4 nhóm nội dung chính: đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; thực hiện chuyển đổi số, chuyển đổi xanh trong quản lý chất thải và thúc đẩy hoạt động tái chế, tái sử dụng chất thải, phát triển kinh tế tuần hoàn;

Cùng với đó quản lý chất lượng môi trường và các nội dung liên quan đến phát triển kinh tế- xã hội (ứng phó với biến đổi khí hậu; phát triển ngành công nghiệp môi trường).

Về thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM), dự thảo Luật đã tập trung sửa đổi, cải cách mạnh mẽ công cụ về ĐTM để bảo đảm cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh nhưng vẫn kiểm soát có trọng tâm, trọng điểm các vấn đề môi trường ngay trong giai đoạn lập dự án đầu tư.

Theo đó, dự thảo luật cắt giảm đối tượng phải ĐTM, chuyển sang thực hiện Đăng ký môi trường; đơn giản hóa quy trình thẩm định; đẩy mạnh phân quyền cho địa phương.

Đối tượng ĐTM sẽ tập trung vào các đối tượng có nguy cơ ô nhiễm môi trường cao ; dự án có sử dụng đất tại các khu bảo tồn thiên nhiên, dự trữ sinh quyển, di sản thiên nhiên… Các đối tượng còn lại sẽ chỉ thực hiện thủ tục Đăng ký môi trường khoảng trên 90% tổng số dự án đầu tư.

Về thẩm định, cấp giấy phép môi trường, dự thảo luật cắt giảm đối tượng phải cấp giấy phép môi trường; đơn giản hóa quy trình cấp phép. Ngoài ra, dự thảo Luật đã bãi bỏ quy định về vận hành thử nghiệm công trình xử lý chất thải sau khi được cấp giấy phép môi trường để giảm chi phí và thời gian tuân thủ cho doanh nghiệp trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng 2 con số, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tăng cường kiểm tra, giám sát và áp dụng chế tài xử lý vi phạm.

Đồng thời, doanh nghiệp được trao quyền chủ động nhưng phải chịu trách nhiệm toàn bộ về việc đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật trước khi xả thải và các yêu cầu về bảo vệ môi trường ngay từ khi bắt đầu vận hành, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý theo hướng thực chất.

Về chất thải rắn công nghiệp, với quan điểm coi chất thải là tài nguyên, là động lực để thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, dự thảo Luật bổ sung các quy định theo hướng quy định cụ thể loại chất thải được sử dụng trực tiếp làm nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu cho hoạt động sản xuất và không phải quản lý theo quy định về quản lý chất thải.

Cùng với đó quy định cụ thể loại chất thải được quản lý như chất thải nhưng vẫn được tái sử dụng làm nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu cho hoạt động sản xuất khi phù hợp với quy trình sản xuất và được nêu trong quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường hoặc giấy phép môi trường hoặc đăng ký môi trường. Bổ sung một Điều về quản lý sản phẩm tái chế từ hoạt động xử lý, tái chế chất thải, trong đó có tái chế chất thải rắn sinh hoạt sau phân loại.

Về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu trong thu gom, xử lý chất thải, tái chế chất thải, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung các quy định để thu thuế bảo vệ môi trường thay vì đóng góp tài chính vào quỹ bảo vệ môi trường đối với các sản phẩm, bao bì không có khả năng tái chế. Bổ sung các hình thức phù hợp để thực hiện trách nhiệm tái chế thay vì đóng góp tài chính nhằm thúc đẩy việc hình thành và phát triển hệ thống thu gom, tái chế sản phẩm bao bì thải bỏ tại Việt Nam.

Dự thảo cũng sửa đổi, bổ sung các nội dung có liên quan đến kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 nhằm thể hiện rõ quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng trong Nghị quyết Đại hội XIV để thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn…

Tại hội thảo, các chuyên gia, doanh nghiệp đã tập trung đóng góp ý kiến vào các vấn đề cốt lõi mà dự thảo luật sửa đổi bổ sung như ĐTM, tiêu chí môi trường, giấy phép môi trường, quan trắc môi trường…

Các ý kiến đều tán đồng quan điểm tiếp tục cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, đặc biệt là các thủ tục về đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường, bảo đảm kiểm soát thực chất, hiệu quả các dự án, cơ sở có nguy cơ cao gây tác xấu đến môi trường…

Phát biểu tại hội thảo, ông Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội nhấn mạnh việc thể chế hóa chủ trương của Đảng trong xây dựng dự thảo Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường là hết sức quan trọng. Môi trường được coi là trung tâm, song song với kinh tế- xã hội. "Đã đến lúc, chính sách phải thay đổi một cách sâu sắc từ ứng phó sang chủ động và kiến tạo trong công tác bảo vệ môi trường," ông Thi nhấn mạnh.

Bên cạnh đó việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm trong quản lý môi trường cũng phải tính toán áp dụng các hình thức thông minh, quan trắc theo thời gian thực...