Nghị quyết 79-NQ/TW: "Kim chỉ nam" cho cải cách kinh tế nhà nước

Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước vừa được Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành đã xác định kinh tế nhà nước là thành phần đặc biệt quan trọng, giữ vai trò chủ đạo, đồng thời đặt ra hệ thống chỉ tiêu định lượng chi tiết về vị thế quốc tế của các tập đoàn kinh tế và năng lực tài chính quốc gia trong kỷ nguyên mới. Phóng viên TTXVN đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ Phạm Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) về Nghị quyết vừa được ban hành.

*Phóng viên: Nghị quyết 79-NQ/TW xác định kinh tế nhà nước là thành phần đặc biệt quan trọng, giữ vai trò chủ đạo và đặt mục tiêu quản trị hiện đại 100% trên nền tảng số vào năm 2030. Tiến sĩ đánh giá thế nào về sự cần thiết ra đời Nghị quyết này?

*Tiến sĩ Phạm Anh Tuấn: Sự ra đời của Nghị quyết 79-NQ/TW là rất cần thiết và đúng thời điểm, xuất phát từ cả yêu cầu thực tiễn trong nước lẫn bối cảnh quốc tế đang biến động nhanh và khó lường.

Trước hết,  Nghị quyết 79-NQ/TW đáp ứng yêu cầu cấp bách phải tái định vị vai trò của kinh tế nhà nước trong một giai đoạn phát triển mới. Sau gần 40 năm đổi mới,  Nghị quyết 79-NQ/TW đã chỉ ra kinh tế nhà nước vẫn nắm giữ những nguồn lực lớn của nền kinh tế. Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động và năng lực cạnh tranh của khu vực này chưa tương xứng với quy mô nguồn lực nắm giữ; quản trị còn chậm đổi mới; chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo chưa thật sự đồng đều. Trong bối cảnh đó, nếu không có một Nghị quyết mang tính định hướng chiến lược, thống nhất tư duy và hành động trong toàn hệ thống chính trị thì rất khó để kinh tế nhà nước phát huy được đúng vai trò “lực lượng vật chất quan trọng” như Đảng đã xác định.

Nghị quyết 79-NQ/TW ra đời trong bối cảnh thế giới đang thay đổi rất nhanh, với sự gia tăng cạnh tranh chiến lược, đứt gãy chuỗi cung ứng, chuyển dịch năng lượng, chuyển đổi số và yêu cầu phát triển xanh, bền vững. Thực tiễn cho thấy, ở những thời điểm thế giới nhiều bất ổn (như giai đoạn diễn ra đại dịch COVID-19), khu vực kinh tế nhà nước đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giữ ổn định vĩ mô, bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh hạ tầng, an ninh tài chính và an sinh xã hội. Ở Việt Nam, vai trò này thể hiện rất rõ trong thực tế: Các tập đoàn nhà nước như Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel), Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT)... đang trực tiếp đảm đương những lĩnh vực then chốt như điện lực, năng lượng, viễn thông, hạ tầng số. Nghị quyết 79-NQ/TW vì vậy không chỉ là sự kế thừa các quan điểm trước đây, mà là bước phát triển mới, đặt kinh tế nhà nước vào đúng vị trí “điểm tựa” của nền kinh tế trong giai đoạn nhiều biến động.

Nghị quyết 79-NQ/TW có vai trò như một khung kiến trúc tổng thể cho phát triển kinh tế nhà nước trong dài hạn. Điểm rất mới và quan trọng của Nghị quyết là không chỉ nhấn mạnh vai trò chủ đạo, Nghị quyết 79-NQ/TW còn đặt ra các mục tiêu và chuẩn mực rất cụ thể, chẳng hạn như mục tiêu đến năm 2030, có từ 1 đến 3 doanh nghiệp nhà nước lọt top 500 thế giới, 3 ngân hàng lọt top 100 châu Á. Theo tôi, đây là một bước chuyển lớn về tư duy: từ chỗ nhấn mạnh “quản lý, sở hữu” sang nhấn mạnh “quản trị, hiệu quả và trách nhiệm giải trình”. Nếu thực hiện tốt, chuyển đổi số trong quản trị sẽ giúp giảm chi phí, nâng cao năng suất lao động và hiệu quả sử dụng vốn nhà nước.

*Phóng viên: Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào kỷ nguyên mới với trọng tâm là chuyển đổi số và kinh tế xanh, theo Tiến sĩ, đâu là những "ngành, lĩnh vực then chốt" mà khu vực kinh tế nhà nước cần ưu tiên dấn thân, tạo lực đẩy cho các thành phần kinh tế khác cùng phát triển, thay vì chỉ tập trung vào các lĩnh vực truyền thống như hiện nay?

*Tiến sĩ Phạm Anh Tuấn: Với tinh thần của  Nghị quyết 79-NQ/TW, tôi cho rằng điểm mấu chốt không phải là mở rộng phạm vi hoạt động của kinh tế nhà nước theo chiều rộng, mà là dấn thân có chọn lọc vào những ngành, lĩnh vực then chốt có tính nền tảng, lan tỏa và tiên phong mở đường, nơi khu vực kinh tế tư nhân khó hoặc chưa thể tự làm một mình trong giai đoạn đầu.

Trong bối cảnh Việt Nam bước vào kỷ nguyên mới với trọng tâm là chuyển đổi số và kinh tế xanh, Nhà nước có thể tập trung vào một số nhóm lĩnh vực như: hạ tầng năng lượng và chuyển dịch năng lượng xanh cần tiếp tục là lĩnh vực ưu tiên hàng đầu của kinh tế nhà nước.