Bản lĩnh người trẻ trước ma trận thông tin số

Vun bồi bản lĩnh từ những giá trị thật

Không gian mạng ngày càng tác động mạnh đến nhận thức, thái độ và hành vi của người trẻ. Vì vậy, bản lĩnh không chỉ được hình thành bằng những khuyến cáo “đừng tin, cảnh giác...” mà cần được vun bồi từ nền tảng tri thức, trách nhiệm công dân và trải nghiệm thực tế trong cộng đồng.

Mới đây, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh xã Bàu Lâm (TPHCM) phối hợp với Đoàn phường Bình Lợi Trung và Đoàn phường Dĩ An ký kết chương trình phối hợp hoạt động giai đoạn 2026-2031 nhằm tạo thêm không gian để đoàn viên, thanh niên tiếp cận lịch sử, gặp gỡ những người từng đi qua chiến tranh, từ đó hiểu hơn về truyền thống và trách nhiệm của thế hệ hôm nay.

Đây là cách tạo điểm tựa nhận thức trong bối cảnh thanh niên mỗi ngày đứng trước vô số nội dung được thuật toán đưa tới. Thực tế, bên cạnh tri thức và những giá trị tích cực là thông tin bị cắt ghép, bóp méo, đặt sai bối cảnh, thậm chí được tạo dựng bằng AI nhằm phục vụ những ý đồ xấu. Một cách dẫn dắt thường gặp là bắt đầu từ một sự kiện có thật, sau đó lựa chọn một số chi tiết, gắn thêm bình luận cảm tính rồi từng bước dẫn dắt người xem tới một ý đồ nào đó.

Những thông điệp như “người trẻ phải đứng lên”, “không thể im lặng”, “hãy trở thành tác nhân thay đổi”... đánh vào tâm lý dễ dao động, thích chạy theo trào lưu ở người trẻ, nhất là khi đặt trong mạch thông tin phiến diện càng dễ biến sự đồng cảm thành phản ứng cảm tính. Tinh vi hơn, AI đang giúp tạo ra người dẫn chương trình, giọng đọc, hình ảnh, đồ họa và video có hình thức gần giống các bản tin thời sự trên các kênh truyền hình chính thống của Nhà nước. Một nội dung không rõ nguồn gốc nhưng được trình bày chuyên nghiệp rất dễ tạo cảm giác đã được kiểm chứng. Với người trẻ thiếu kỹ năng, ranh giới giữa thông tin và sự dẫn dắt rất dễ bị xóa nhòa.

Dừng lại vài phút trước nút chia sẻ

Theo ThS Nguyễn Trần Phước, chuyên gia xã hội học, mạng xã hội dễ tạo hiệu ứng đám đông. Một quan điểm xuất hiện liên tục, được chia sẻ nhiều, có lượng tương tác cao dễ tạo cảm giác đó là ý kiến phổ biến và từ đó mặc nhiên được xem là đúng. Khi những thông tin này được lặp lại thường xuyên trên không gian mạng, tính phổ biến của thông tin có thể khiến một bộ phận công chúng nhầm lẫn giữa mức độ lan truyền và tính xác thực. Vì vậy, thách thức hiện nay không chỉ là nhận diện thông tin sai lệch mà còn là nâng cao năng lực tư duy phản biện, khả năng kiểm chứng nguồn tin và trách nhiệm của công dân trong quá trình tham gia vào đời sống dư luận xã hội.

Theo ThS Đậu Ngọc Linh, Học viện Cán bộ TPHCM, khi cảm xúc đi trước lý trí người dùng rất dễ tham gia bình luận hoặc chia sẻ trước khi hiểu biết đầy đủ sự việc. Vì vậy “sức đề kháng số” trước hết nằm ở thói quen kiểm chứng. Đây cũng là nội dung cần được chú trọng trong phong trào “Bình dân học vụ số” bởi kỹ năng số ngày nay không chỉ biết sử dụng công nghệ mà còn phải biết tự bảo vệ mình trước những tác động trên môi trường số.

Bên cạnh khả năng tự “miễn dịch” của mỗi cá nhân, mỗi tổ chức chính trị - xã hội nên phát huy vai trò trong định hướng thông tin và dẫn dắt dư luận, không chỉ bằng tuyên truyền mà bằng sự hiện diện chủ động, kịp thời và chính xác trên không gian mạng. Xây dựng một thế hệ trẻ có khả năng tự kiểm chứng, tự suy xét và tự chịu trách nhiệm với thông tin mình tiếp nhận, chia sẻ cũng chính là tạo nên “lá chắn” từ bên trong trước những tác động tiêu cực trên không gian mạng.