Đề xuất định danh sản phẩm bằng mã UID để phòng chống hàng giả, hàng nhái

Ngày 5/5, Bộ Tư pháp đã đăng tải hồ sơ thẩm định tờ trình dự thảo Nghị định quy định về hoạt động định danh, xác thực, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa. Dự thảo do Bộ Công an xây dựng.

Theo Bộ Công an, hiện nay, quy định về truy xuất nguồn gốc, định danh, xác thực hàng hóa được điều chỉnh phân tán ở nhiều văn bản, thiếu quy định về chuẩn công nghệ, chuẩn dữ liệu và xác thực thông tin điện tử.

Đặc biệt, trên thị trường xuất hiện ngày càng nhiều sản phẩm giả mạo xuất xứ, tem truy xuất giả, mã QR trùng lặp hoặc không liên kết dữ liệu thực.

“Thực tiễn quản lý thị trường hàng hóa cho thấy tình trạng sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng nhái và hàng không rõ nguồn gốc vẫn diễn biến rất phức tạp. Mỗi năm, lực lượng chức năng phát hiện xử lý hàng chục nghìn vụ vi phạm...

Hàng giả, hàng kém chất lượng xuất hiện trên nhiều lĩnh vực (dược phẩm, thực phẩm, tiêu dùng ... ) gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng, làm mất niềm tin của người tiêu dùng và uy tín  thương hiệu Việt Nam”, Bộ Công an nhấn mạnh.

Bộ Công an cũng cho biết mặc dù các lực lượng chức năng đã tăng cường kiểm tra, xử lý nhưng các đối tượng sử dụng các thủ đoạn tinh vi như dùng thương mại điện tử, mạng xã hội để phân phối hàng giả, ẩn giấu kho bãi, gây khó khăn cho việc kiểm soát.

Yêu cầu cấp bách cũng được đặt ra khi Việt Nam tham gia nhiều hiệp định như CPTPP, EVFTA, RCEP, WTO TBT Agreement. Các thị trường này đòi hỏi về minh bạch thông tin sản phẩm, truy xuất nguồn gốc, và chống gian lận xuất xứ. Các thị trường xuất khẩu lớn (EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản) cũng đã áp dụng cơ chế Digital Product Passport (DPP) và yêu cầu định danh số cho sản phẩm.

“Nếu Việt Nam không có khung pháp lý tương thích, hàng hóa Việt Nam sẽ gặp khó khi xuất khẩu và đánh mất lợi thế cạnh tranh”, Bộ Công an nêu rõ.

Do đó, cơ quan soạn thảo đề xuất xây dựng Nghị định gồm 8 chương, 40 điều, nêu rõ hoạt động định danh, xác thực, truy xuất nguồn gốc sản phẩm hàng hóa.

Theo tờ trình dự thảo, mã định danh sản phẩm, hàng hóa (gọi là mã UID) là mã truy vết sản phẩm được tạo lập tự động trên Nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa, có khả năng định danh đến từng đơn vị sản phẩm, hàng hóa hoặc theo lô sản xuất, kinh doanh.

Mã UID được thể hiện thông qua vật mang dữ liệu phù hợp với tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật của Việt Nam và tương thích với tiêu chuẩn quốc tế, bảo đảm khả năng nhận diện, thu thập, chia sẻ và xác minh thông tin trong môi trường số và trong chuỗi cung ứng.

Dự thảo cũng nêu rõ, hoạt động định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa thông qua Nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa theo quy định tại Nghị định này được thực hiện theo mức độ rủi ro của sản phẩm, hàng hóa.

Cụ thể, đối với sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao, việc định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc đến từng đơn vị sản phẩm, hàng hóa là bắt buộc theo lộ trình do bộ quản lý ngành, lĩnh vực ban hành;

Đối với sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro trung bình, mức độ rủi ro thấp, việc định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc được thực hiện tự nguyện theo lô, mẻ sản xuất, kinh doanh hoặc quy định tại Nghị định này.

Mỗi tổ chức, cá nhân tham gia Nền tảng chuỗi khối quốc gia được Trung tâm dữ liệu quốc gia tạo lập 01 mã DID duy nhất, cấp khóa bí mật, khóa công khai phục vụ việc định danh xác thực phi tập trung, tạo bằng chứng số, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa.