1

Gỡ từ rào cản thể chế để doanh nghiệp xây dựng "dám" đổi mới công nghệ

Trong bối cảnh cần triển khai hàng loạt dự án hạ tầng quy mô lớn, doanh nghiệp xây dựng Việt Nam đứng trước yêu cầu cấp thiết phải đổi mới và làm chủ công nghệ. Tuy nhiên, những vướng mắc về tiêu chuẩn kỹ thuật, định mức, đơn giá, đấu thầu và cơ chế thu hồi vốn đang khiến nhà thầu e ngại đầu tư...

Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu Xây dựng Việt Nam, trình bày những khó khăn, vướng mắc của nhiều doanh nghiệp công nghệ trong áp dụng công nghệ mới. Ảnh: Bạch Dương.

Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu Xây dựng Việt Nam, trình bày những khó khăn, vướng mắc của nhiều doanh nghiệp công nghệ trong áp dụng công nghệ mới. Ảnh: Bạch Dương.

Để thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số mỗi năm, cả nền kinh tế phải phấn đấu một cách đồng bộ, không chỉ bằng huy động vốn, đưa thêm nguồn lực vào nền kinh tế, mà phải phấn đấu tăng trưởng nhanh hơn thông qua năng lực sản xuất, năng lực nội sinh của các doanh nghiệp.

Tuy nhiên, xét riêng trong lĩnh vực xây dựng, thực tế đa phần các doanh nghiệp, khoảng trên 90% là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, với nguồn vốn phần lớn dưới 100 tỷ đồng, nên việc tăng năng lực nội sinh là bài toán không đơn giả.

Do đó, tại Triển lãm sản phẩm khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo ngành Xây dựng do Bộ Xây dựng tổ chức ngày 16/11, ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu Xây dựng Việt Nam, đã nói lên những vướng mắc, khó khăn được tập hợp từ thực tế của nhiều doanh nghiệp đang vấp phải, khi muốn đổi mới công nghệ.

Ông Hiệp khẳng định con đường tất yếu vẫn phải là đổi mới công nghệ, khoa học kỹ thuật, để đáp ứng yêu cầu xây dựng hàng loạt dự án trọng điểm lớn, thậm chí những dự án có công nghệ phức tạp chưa từng làm, như dự án đường sắt tốc độ cao, dự án đường sắt đô thị, hoặc các nhà máy điện nguyên tử,...

Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra hạn chế thứ nhất hiện nay là khó khăn trong cơ chế tiếp nhận và ứng dụng công nghệ trong thi công.

“Đã là công nghệ mới, tiên tiến chưa phổ biến ở Việt Nam, thì khó khăn đầu tiên là chúng ta chưa có tiêu chuẩn kỹ thuật ở Việt Nam để áp dụng. Từ đó dẫn đến cả loạt những vấn đề liên quan đến nghiệm thu trên cơ sở nào, đánh giá chất lượng ra sao, trách nhiệm giữa chủ đầu tư tư vấn thiết kế, tư vấn giám sát, nhà thầu thi công và nhà thầu cung cấp chuyển giao công nghệ thì trách nhiệm như thế nào, không có hàng rào pháp lý”, ông Hiệp nói.

Vấn đề thứ hai là hạn chế về hệ thống định mức, đơn giá và cách xác định chi phí.

Theo vị chuyên gia, các công nghệ thi công mới, tiên tiến khi áp dụng sẽ có gây ra những thay đổi trong bài toán chi phí, bao gồm chi phí thiết bị chuyên dụng, phụ tùng đặc chủng, vật liệu chuyên dụng, chi phí bảo dưỡng, chi phí thuê chuyên gia nước ngoài, phí chuyển giao công nghệ,... Tuy nhiên, những chi phí này chưa có trong định mức đơn giá theo phương pháp tính truyền thống.

Đặc biệt, nếu số liệu về chi phí tăng cao, mặc dù phương pháp công nghệ mới có thể mang lại hiệu quả tổng thể tốt hơn về tiến độ, chất lượng, nhưng cũng sẽ khó giải thích và thuyết trình trước các cơ quan chức năng, để thông qua kinh phí.

Ví dụ, máy đào hầm chuyên dụng TPM chắc chắn sẽ phải sử dụng nhiều trong các dự án đường sắt tốc độ cao, cũng như các dự án đường sắt đô thị đang bắt đầu triển khai ở Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh.

Tuy nhiên, ông Hiệp băn khoăn các TPM cỡ chung từ 6 - 8,5m dù chắc chắn phải sử dụng, nhưng chưa rõ hệ thống định mức, đơn giá hiện nay đã kịp cập nhật chưa.

Vấn đề thứ ba là khó khăn trong công tác lựa chọn nhà thầu và đánh giá giải pháp kỹ thuật.

“Doanh nghiệp Việt Nam khi đầu tư công nghệ mới, nhưng chưa có dự án để áp dụng, thì khi đấu thầu dự án tương tự, sẽ không có cơ sở để chứng minh năng lực khi đấu thầu áp dụng công nghệ mới. Bởi nếu theo Luật đấu thầu, doanh nghiệp phải có ít nhất là một, hai công trình đã sử dụng công nghệ này mới được lựa chọn”, ông Hiệp cho rằng đây là vấn đề quả trứng con gà.

Một vấn đề khác là khó khăn tài chính khi doanh nghiệp áp dụng đổi mới công nghệ.

Các thiết bị công nghệ hiện đại thường có giá trị cao, trong khi thời gian thu hồi vốn lại rất dài, phụ thuộc vào số lượng dự án có thể sử dụng. Khai thác trong khi nước ta lại chưa có cơ chế cho phép các chủ đầu tư có cam kết với nhà thầu về thời gian sử dụng.

Ông Hiệp bày tỏ: “Nếu một doanh nghiệp mạnh dạn bỏ tiền mua máy lao lắp dầm TVL, nhưng ai cam kết việc đầu tư TVL của doanh nghiệp sẽ được ưu tiên sử dụng lâu dài, tức là hết dự án này sẽ cho sang ứng vào dự án khác?”.

Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu Xây dựng Việt Nam cho rằng, như vậy việc doanh nghiệp quyết định đầu tư vào công nghệ đòi hỏi nguồn vốn lớn, cũng có khả năng chính doanh nghiệp sẽ chịu rủi ro đắp chiếu thiết bị.

Hạn chế tiếp theo là việc áp dụng và chuyển giao công nghệ mới trong ngành xây dựng còn mang tính đơn lẻ, tự phát. Mỗi một doanh nghiệp tự làm, do vậy chất lượng và chiều sâu của hoạt động chuyển giao công nghệ đều chưa đạt yêu cầu.

Một số hoạt động chuyển giao chỉ mới tập trung vào việc cung cấp thiết bị, sau đó có chuyên gia hướng dẫn vận hành, bảo dưỡng. Trong khi việc chuyển giao công nghệ cần tập trung vào cả thiết kế và lựa chọn phương án thi công áp khi áp dụng công nghệ mới; tính toán điều chỉnh các thông số vận hành cho các tình huống; kiểm soát chất lượng và sự xử lý sự cố; bảo dưỡng, sửa chữa, thay thế, phục vụ thiết bị;...

Bên cạnh đó, thực trạng hiện nay cho thấy việc đổi mới công nghệ lại đang thiếu một hệ sinh thái về thiết bị phụ tùng và dịch vụ kỹ thuật để đồng bộ công nghệ mới. Cho nên những doanh nghiệp đi đầu trong đầu tư công nghệ sẽ gặp rất nhiều rủi ro.

Những khó khăn trên có thể khiến ngành xây dựng bị phụ thuộc quá nhiều vào nhà thầu và chuyên gia nước ngoài đối với các hạng mục có công nghệ phức tạp.

Khi đó, ông Hiệp cho rằng: “Chúng ta sẽ chỉ đảm nhiệm những phần việc có hàm lượng kỹ thuật thấp, thậm chí chỉ cung cấp nhân công. Còn các công đoạn công nghệ nòng cốt do đối tác nước ngoài kiểm soát và cũng không tối ưu hóa được vốn đầu tư do không làm chủ được công nghệ và thiết bị chuyên dụng, nên sẽ rất dễ bị tăng chi phí để thuê nhà thầu và mua phụ tùng thay thế từ nước ngoài”.

Việc có ít doanh nghiệp xây dựng công nghệ, khiếp khả năng tiếp nhận, lan tỏa công nghệ cao trong ngành xây dựng Việt Nam bị hạn chế, dẫn đến tình trạng ngành xây dựng không chủ động xử lý được các vấn đề mà bị phụ thuộc vào nước ngoài. Trong khi việc áp dụng công nghệ mới ngày càng bức thiết.

Chẳng hạn, chỉ riêng lĩnh vực cầu đường, sẽ phải thực hiện hàng loạt cầu dây văng, cầu extrado, cầu vòm thép khổ độ lớn,... Đây đều là những loại hình công trình đòi hỏi công nghệ và giải pháp kỹ thuật tiên tiến, trong khi thị trường trong nước lại thiếu vắng các công nghệ.

Theo ông Hiệp, một bất cập nữa liên quan đến các thủ tục là hiện nay nếu sử dụng Mô hình thông tin công trình (BIM) thì các sản phẩm đầu ra như bản vẽ hoàn công, mô hình hoặc khối lượng tổng quyết toán vẫn chưa được công nhận chính thức.

Cơ quan kiểm toán và cơ quan cảnh sát điều tra hiện không công nhận hồ sơ ký trên BIM mà phải là hồ sơ ký tay.

“Đây chính là bất cập. Chúng ta muốn chuyển đổi số nhưng lại chưa đồng bộ”, ông Hiệp nói.

Trước sự lắng nghe của Thứ trưởng Bộ Xây dựng Phạm Minh Hà, ông Hiệp đưa ra một số kiến nghị.

Thứ nhất, cần xây dựng chương trình quốc gia về tiếp nhận và làm chủ công nghệ thi công tiên tiến để các doanh nghiệp xây dựng Việt Nam không định hướng đơn lẻ, tự phát trong các đổi mới công nghệ thi công tiên tiến.

Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu Xây dựng Việt Nam đề nghị Bộ Xây dựng báo cáo Chính phủ cho phép xây dựng một chương trình quốc gia về tiếp nhận và làm chủ công nghệ thi công tiên tiến giai đoạn 2027 đến 2035. Trong đó tập trung vào các lĩnh vực: công nghệ thi công hầm, công nghệ công trình ngầm và TVL; công nghệ thi công cảng biển, công trình biển và móng ngoài khơi;...

Thứ hai là hoàn thiện cơ chế chấp thuận và áp dụng công nghệ thi công mới. Ông Hiệp Đề nghị Bộ Xây dựng ban hành hướng dẫn thống nhất về trình độ đánh giá, thẩm tra, chấp thuận và nghiên cứu đối với các công trình công nghệ, phương pháp thi công mới chưa có đầy đủ tiêu chuẩn, quy chuẩn tương ứng tại Việt Nam.

Bên cạnh đó, cần làm rõ cơ chế thẩm tra các giải pháp kỹ thuật và biện pháp thi công đặc biệt đối với các công trình công nghệ mới; trách nhiệm của chủ đầu tư tư vấn thiết kế, tư vấn giám sát và nhà thầu thi công trong khi áp dụng công nghệ mới;...

Kiến nghị thứ ba là tháo gỡ vướng mắc về định mức, đơn giá và chi phí công nghệ mới và có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp đầu tư thiết bị công nghệ thi công.

Ông Hiệp kỳ vọng sẽ có chính sách hỗ trợ đặc biệt cho doanh nghiệp khi đầu tư thiết bị công nghệ cao, đặc biệt các thiết bị có giá trị lớn, thời gian thu hồi vốn dài theo hướng bổ sung vào hệ thống định mức, đơn giá những đầu việc áp dụng công nghệ mới và áp dụng công nghệ số; có cơ chế tín dụng ưu đãi hoặc bảo lãnh tín dụng phù hợp; có cơ chế thuế, thuê mua tài chính hoặc hợp tác khai thác thiết bị chính thức cho doanh nghiệp áp dụng; và xây dựng cơ chế trung tâm thiết bị thi công chuyên dụng chung cho cả nước để dùng cho nhiều dự án đặc biệt.

Nguồn:VnEconomy Sao chép liên kết
Trở lại đầu trang