Từ lọ thuốc Berberin đến ngoại giao công nghệ

Anh Vũ Đỗ Khanh (SN 1992) hiện là Giám đốc Điều hành Viện nghiên cứu chính sách POLAB, cố vấn chính sách cho nhiều tổ chức, thể chế hợp tác quốc tế, trong đó có Nhóm G20.

Đằng sau vị đắng quen thuộc và “DNA công nghệ” Việt

Câu chuyện của anh Khanh không bắt đầu từ phòng thí nghiệm hiện đại Oxford hay London, hay những diễn đàn mà từ quan sát đời thường của một người con xa xứ.

Trong thời gian học tập, làm việc tại trời Âu, anh Khanh từng ngỡ ngàng lọ thuốc berberin 100 viên - sản xuất ở trong nước có giá chỉ chục nghìn đồng. Nhưng cũng hoạt chất ấy, dưới một cái tên khác và bao bì khác, xuất hiện trên kệ thuốc tại châu Âu được bán với giá gần 45Euro (khoảng 1,3 triệu đồng).

Mức giá chênh lệch gấp nhiều lần đó không chảy về túi nhà sáng chế Việt Nam, cũng không đóng góp vào thương hiệu quốc gia. Người dùng quốc tế cầm lọ thuốc trên tay mà không hề biết rằng đó là một tinh hoa sinh dược đến từ trí tuệ Việt.

Anh Khanh gọi đó là “berberin moment” - khoảnh khắc của những cơ hội bị bỏ lỡ. “Việt Nam từng có rất nhiều sản phẩm đạt mức “game changer” (thay đổi cuộc chơi), nhưng tác giả lại chưa được hướng dẫn, cố vấn để bảo vệ tác quyền và khai thác hợp lý. Chúng ta bỏ lỡ không chỉ là tiền bạc, mà là sự công nhận danh tiếng cho một dân tộc trí tuệ”, anh chia sẻ.

Theo anh Khanh, sẽ còn nhiều “khoảnh khắc Berberin” bị bỏ lỡ nếu chưa định hình được căn tính công nghệ quốc gia. Với góc nhìn của một chuyên gia chính sách công, anh nhận thấy mỗi cường quốc đều có một “DNA” công nghệ riêng biệt.

Nhật Bản chinh phục thế giới bằng triết lý “Kaizen” và sự chính xác tuyệt đối. Hàn Quốc vươn lên từ chiến lược “nhanh và tiện lợi” do chính phủ dẫn dắt. Singapore khẳng định mình là “cửa ngõ” với Fintech và Logistics. Còn Trung Quốc dùng quy mô để tạo ra những bước nhảy vọt thần kỳ.

“Vậy, căn tính công nghệ của Việt Nam nên là gì?”, câu hỏi ấy cứ xoáy sâu trong tâm trí chàng trí thức trẻ 9X.

Từ sự mềm dẻo nhưng quật cường của triết lý “ngoại giao cây tre” mà Đảng và Nhà nước ta xây dựng, anh Khanh đã đề xuất khái niệm “ngoại giao công nghệ cây tre”. Đó là khả năng hấp thụ, tinh hoa công nghệ ngoại và “Việt hóa” sáng tạo, biến chúng thành những giải pháp phù hợp với đặc thù địa phương nhưng vẫn mang tầm vóc quốc tế.

Anh tin rằng, Việt Nam không cần phải chạy đua theo những thứ quá xa vời, mà nên tập trung vào các lĩnh vực “ngách” có lợi thế sẵn có: từ nông nghiệp công nghệ cao, công nghệ giáo dục đến các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu. Căn tính ấy không nằm ở việc bắt chước hoàn toàn, mà nằm ở sự linh hoạt, biết nương theo sức mạnh của thời đại để bám rễ sâu vào thực tiễn dân tộc.

Đồng thời, cần khuyến khích thế hệ trẻ khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, trong khi kế thừa và phát huy trí tuệ, kinh nghiệm của các thế hệ đi trước. Phát huy cộng đồng người Việt ở nước ngoài như những “cây cầu tre” kết nối tri thức và công nghệ toàn cầu về với quê hương.

Những “nhịp cầu tre” kết nối

Với tư cách là Giám đốc Điều hành POLAB và cố vấn chính sách cho các tổ chức quốc tế lớn như G20 hay UNODC, anh chọn cách trở thành một “nhịp cầu tre” kết nối tri thức toàn cầu về với quê hương.

Tháng 11/2025, một sự kiện mang tính biểu tượng đã diễn ra tại Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Anh (Royal Society) – được xem là “cái nôi” của khoa học thế giới hiện đại, nơi từng ghi dấu bước chân của những bộ óc vĩ đại như Isaac Newton, Charles Darwin, Albert Einstein hay Stephen Hawking. Lần đầu tiên trong lịch sử hàng trăm năm của Viện, một sự kiện trình bày về khoa học Việt Nam mang tên “Through the Oriental Glass: A Closeup on Vietnam’s Young Scientific Talents” (Qua lăng kính phương Đông) đã được tổ chức tại đây.

Chính anh Khanh là “đạo diễn”, trưởng Ban Tổ chức của sự kiện. Từ sự kết nối ấy 12 nhóm nghiên cứu khoa học trẻ Việt Nam đã trình bày những công trình nghiên cứu của mình về nhiều lĩnh vực tiên phong như: Trí tuệ nhân tạo, an toàn thông tin, y học cá nhân hóa, công nghệ nano, công nghệ y sinh, kinh tế nhận thức, nghệ thuật số. Bên cạnh đó, các nhà khoa học trẻ Việt còn tham gia thảo luận học thuật, giao lưu cùng các học giả quốc tế uy tín, lãnh đạo doanh nghiệp lớn và các nhà đại diện ngoại giao nhiều nước.

Hay, trước đó, khi làm cố vấn chính sách năng lượng cho G20 giai đoạn 2023 - 2024, anh Khanh cũng đã tích cực kết nối, giới thiệu về những startup, những giải pháp công nghệ năng lượng xanh của người Việt cho các nhà lãnh đạo thế giới. Anh cùng những đại biểu Việt Nam đến các diễn đàn G20.

“Tôi làm những điều này vì muốn nâng cao tính nhận diện và uy tín của khoa học Việt Nam”, anh Khanh bày tỏ.

Khi con tim luôn hướng về Tổ quốc

Nhìn vào bảng thành tích của anh Vũ Đỗ Khanh, nhiều người không khỏi ngưỡng mộ. Anh tốt nghiệp ngành Đông phương học tại Việt Nam, lấy bằng thạc sĩ Chính sách công tại Đại học Oxford danh giá.

Từng được Thứ trưởng Bộ Phát triển quốc tế Anh tiến cử làm việc tại Bộ Số hóa, Văn hóa, Truyền thông và Thể thao Anh – vị trí vốn chỉ dành cho công dân Anh hoặc châu Âu; từng làm việc tại Văn phòng Thủ tướng Anh thời bà Theresa May, rồi đến IMF, Liên Hợp Quốc...

Hiện anh Khanh chọn cách làm việc “không biên giới” với các văn phòng nghiên cứu chính sách của công ty anh đặt tại TPHCM, Washington D.C, London và Thượng Hải. Anh chọn cách đối diện với những rào cản chính sách, những khó khăn trong việc thương mại hóa công nghệ để tìm ra lối thoát cho các nhà khoa học nước nhà.

Chính sự va chạm đa văn hóa, đa quốc gia đã giúp anh Khanh nhận ra sức mạnh của chính sách. Mọi việc xung quanh mình, dù lớn hay nhỏ, đều có sự chi phối và vận hành từ các dạng chính sách khác nhau. Anh hiện tập trung nghiên cứu vào nhóm chính sách kinh tế liên quan đến tiền tệ, tài khóa; và nhóm chính sách phát triển năng lượng.

“Tôi luôn quan niệm dù ở đâu, cũng có thể đóng góp được cho đất nước, từ vật chất đến tri thức. Khi ở nước ngoài tôi đã giúp thu hút, kết nối được một số dự án hợp tác và đầu tư FDI về nước. Vì vậy, tôi luôn tin rằng, ở đâu cũng có thể cống hiến, miễn con tim hướng về Tổ quốc”, anh Khanh bày tỏ.