Kinh tế nhà nước “mở đường” cho kinh tế nông thôn bứt phá

Phóng viên Cơ quan, Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã có cuộc trao đổi với Bí thư Đảng ủy xã Phượng Dực Lê Văn Bính về định hướng phát triển kinh tế nông thôn trong bối cảnh mới.

Vai trò kiến tạo, dẫn dắt của kinh tế nhà nước

- Trong bối cảnh xã ngoại thành còn nhiều khó khăn, Nghị quyết số 79-NQ/TƯ đặt ra yêu cầu phát triển kinh tế nhà nước, vậy địa phương nhìn nhận vai trò này như thế nào, thưa đồng chí?

- Theo tôi, cách hiểu về kinh tế nhà nước tại các địa bàn ngoại thành cần được tiếp cận theo tư duy mới. Ở những xã nông thôn không có doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn, kinh tế nhà nước không nằm ở hoạt động sản xuất trực tiếp, mà thể hiện ở vai trò kiến tạo phát triển thông qua quy hoạch, đầu tư hạ tầng, cơ chế chính sách và hệ thống dịch vụ công.

Cụ thể, Nghị quyết số 79-NQ/TƯ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng với khu vực nông thôn, bởi đã làm rõ vai trò dẫn dắt của kinh tế nhà nước. Khi Nhà nước tổ chức tốt quy hoạch không gian sản xuất, hình thành cụm công nghiệp, đầu tư hạ tầng giao thông, hạ tầng số, cải cách thủ tục hành chính và nâng cao chất lượng dịch vụ công, thì đó chính là “đòn bẩy” để kinh tế tư nhân phát triển.

Tại cấp xã, kinh tế nhà nước thể hiện rõ ở năng lực quản trị địa phương. Nếu chính quyền chủ động tạo môi trường minh bạch, giảm chi phí tuân thủ, hỗ trợ tiếp cận thông tin, kết nối đào tạo, chuyển đổi số, thì hộ gia đình, cơ sở sản xuất và doanh nghiệp nhỏ sẽ mạnh dạn đầu tư, mở rộng quy mô. Ngược lại, nếu thiếu quy hoạch, thiếu hạ tầng và thiếu cơ chế hỗ trợ thì kinh tế tư nhân rất khó bứt phá.

Đặc thù kinh tế tư nhân ở nông thôn chủ yếu là kinh tế cá thể, hộ gia đình và doanh nghiệp nhỏ. Vì vậy, không thể áp dụng cách tiếp cận của đô thị hay khu công nghiệp lớn mà cần một chiến lược tổng thể: Từ tích tụ đất đai, phát triển nông nghiệp đa giá trị, hỗ trợ làng nghề, đến chuyển đổi số và thương mại điện tử. Như vậy, kinh tế nhà nước không thay thế kinh tế tư nhân, mà đóng vai trò “mở đường”. Khi Nhà nước làm tốt chức năng kiến tạo, quy hoạch đúng, đầu tư trúng, chính sách phù hợp thì kinh tế tư nhân sẽ trở thành lực lượng trực tiếp tạo ra tăng trưởng, việc làm và giá trị gia tăng.

Đây cũng là tư duy phát triển mới của địa phương: Kinh tế nhà nước dẫn dắt bằng thể chế và hạ tầng; kinh tế tư nhân bứt phá bằng sáng tạo và thị trường; từ đó hình thành hệ sinh thái kinh tế nông thôn năng động, bền vững và phù hợp với điều kiện của các xã ngoại thành.

- Theo đồng chí, đâu là hướng phát triển mang tính đột phá để vừa nâng cao giá trị nông nghiệp, vừa tạo động lực cho các khu vực kinh tế khác cùng phát triển?

- Thực tế, điểm nghẽn lớn nhất của nông nghiệp hiện nay không phải là thiếu lao động hay thiếu đất, mà là cách tổ chức sản xuất. Quy mô nhỏ lẻ, manh mún khiến nông nghiệp khó ứng dụng khoa học, công nghệ, khó cơ giới hóa và khó hình thành sản xuất hàng hóa quy mô lớn. Do đó muốn tạo đột phá phải bắt đầu từ nguồn lực đất đai. Việc tích tụ, tập trung ruộng đất theo tinh thần tự nguyện cần được thúc đẩy bằng cơ chế linh hoạt, khuyến khích hợp tác sản xuất, liên kết giữa hộ dân với doanh nghiệp và tổ chức sản xuất mới. Khi quy mô đủ lớn, nông nghiệp mới có điều kiện ứng dụng công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng suất.

Chúng ta cần thay đổi tư duy về “kinh tế đất”. Giá trị đất nông nghiệp không thể chỉ tính bằng sản lượng lúa thuần túy. Nếu chỉ sản xuất lúa đơn canh, hiệu quả kinh tế thấp và khó tạo thu nhập bền vững. Trong khi đó, cùng một diện tích đất, nếu tổ chức sản xuất theo hướng đa giá trị kết hợp cây ăn quả, cây cảnh, nông nghiệp công nghệ cao, trải nghiệm nông nghiệp, dịch vụ du lịch nông thôn thì giá trị có thể tăng lên nhiều lần.

Từ thực tiễn địa phương, hướng đi được xác định là chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp thị trường, phát triển nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp trải nghiệm và các mô hình sản xuất gắn dịch vụ. Đây không phải là “bỏ nông nghiệp”, mà là nâng cấp nông nghiệp, chuyển từ tư duy sản lượng sang tư duy giá trị. Muốn làm được điều đó thì vai trò của quy hoạch trong khai thác nguồn lực đất đai. Quy hoạch đúng sẽ giúp hình thành vùng sản xuất chuyên canh, vùng trải nghiệm, vùng dịch vụ, từ đó thu hút doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia. Khi đất đai được tổ chức lại theo không gian sản xuất hợp lý, nông nghiệp mới có thể phát triển bền vững.

Đột phá của nông nghiệp nông thôn không nằm ở một mô hình cụ thể, mà ở thay đổi tư duy coi đất đai là nguồn lực phát triển tổng hợp. Khi đất được khai thác theo hướng đa giá trị, nông nghiệp sẽ trở thành nền tảng kinh tế, đồng thời tạo động lực cho dịch vụ, du lịch và kinh tế tư nhân phát triển.

Tháo gỡ rào cản “mềm” cho kinh tế nông thôn

- Vậy, theo đồng chí làng nghề và kinh tế tư nhân nhỏ lẻ cần được hỗ trợ ra sao trong bối cảnh chuyển đổi số?

- Theo tôi, chuyển đổi số đang mở ra cơ hội mang tính bước ngoặt đối với khu vực làng nghề và kinh tế tư nhân nhỏ lẻ ở nông thôn. Nếu trước đây hạn chế lớn nhất của các hộ sản xuất là mặt bằng kinh doanh, thị trường và khả năng quảng bá, thì nay các nền tảng số đã giúp thu hẹp khoảng cách phát triển giữa nông thôn và đô thị.

Vai trò của Nhà nước trong giai đoạn này là kiến tạo và dẫn dắt. Chính quyền không làm thay hoạt động kinh doanh, nhưng tạo điều kiện thông qua đào tạo kỹ năng số, kết nối trường đại học, chuyên gia thiết kế, hỗ trợ xây dựng thương hiệu, mã vạch, tiêu chuẩn sản phẩm và tiếp cận các sàn thương mại điện tử. Làng nghề muốn phát triển bền vững phải chuyển từ “sản xuất cái mình có” sang “sản xuất cái thị trường cần”. Điều đó đòi hỏi đổi mới mẫu mã, nâng cao chất lượng, kể câu chuyện sản phẩm và đặc biệt là hiện diện trên môi trường số. Khi mỗi hộ gia đình biết chụp ảnh sản phẩm, livestream bán hàng, vận hành gian hàng trực tuyến thì không gian kinh doanh được mở rộng đáng kể.

Một thay đổi mang tính bản chất là khái niệm “nhà phố” của người dân nông thôn đang dịch chuyển sang môi trường số. Thay vì phụ thuộc vị trí mặt đường, cửa hàng của người dân chính là mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và các nền tảng bán hàng trực tuyến. Điều này giúp kinh tế cá thể, hộ gia đình, lực lượng chủ đạo của kinh tế tư nhân nông thôn tiếp cận thị trường rộng lớn với chi phí thấp.

Năm 2026, xã Phượng Dực đặt mục tiêu, từng bước hình thành hệ sinh thái thương mại điện tử nông thôn, hướng tới giá trị giao dịch khoảng 1.000 tỷ đồng. Đây không chỉ là mục tiêu kinh tế, mà còn là minh chứng cho vai trò kiến tạo của Nhà nước trong phát triển kinh tế số. Khi chính quyền dẫn dắt bằng hạ tầng số, đào tạo và cơ chế hỗ trợ, còn người dân chủ động đổi mới, thì chuyển đổi số sẽ trở thành động lực quan trọng giúp làng nghề và kinh tế tư nhân nông thôn bứt phá, rút ngắn khoảng cách phát triển và tạo ra mô hình tăng trưởng mới bền vững.

- Chính quyền cơ sở cần đổi mới phương thức hỗ trợ doanh nghiệp, hộ sản xuất và làng nghề như thế nào để tháo gỡ các rào cản “mềm”, qua đó đưa nghị quyết thực sự đi vào cuộc sống?

- Theo tôi, hỗ trợ doanh nghiệp và hộ sản xuất tại địa bàn nông thôn khó khăn không thể dừng ở các chính sách chung, mà phải bắt đầu từ thực tiễn từng cơ sở. Nguyên tắc quan trọng nhất là lắng nghe, đi cùng cơ sở và giải quyết vấn đề cụ thể, bởi mỗi hộ sản xuất, mỗi ngành nghề có những vướng mắc rất khác nhau.

Thực tế tại xã Phượng Dực cho thấy, nhiều hộ có nhu cầu mở rộng sản xuất, nhưng còn lo ngại về thủ tục thuế, kế toán, tiêu chuẩn sản phẩm, quy định môi trường, phòng cháy, chữa cháy hoặc khả năng tiếp cận thị trường. Đây là những rào cản “mềm”, nhưng lại tác động trực tiếp đến quyết định đầu tư và chuyển đổi mô hình sản xuất.

Từ thực tế đó, địa phương lựa chọn cách tiếp cận theo hướng giải pháp cụ thể, thay vì chỉ ban hành văn bản. Trước hết là tổ chức đối thoại định kỳ, khảo sát trực tiếp tại cơ sở sản xuất để nhận diện đúng khó khăn. Trên cơ sở đó, chính quyền phối hợp các cơ quan chuyên môn như thuế, công an, đơn vị tư vấn, hiệp hội nghề để xây dựng gói hỗ trợ phù hợp với từng nhóm ngành nghề.

Các giải pháp trọng tâm được xác định gồm đào tạo kiến thức kế toán cơ bản cho hộ sản xuất; hướng dẫn hạch toán chi phí, kê khai thuế; hỗ trợ tiêu chuẩn hóa sản phẩm, mã số mã vạch; tư vấn quy định về môi trường, an toàn lao động và phòng cháy, chữa cháy... Đây là những bước thiết thực giúp các cơ sở chuyển từ sản xuất tự phát sang sản xuất chính quy, minh bạch.

Có thể nói, đưa Nghị quyết số 79-NQ/TƯ vào cuộc sống ở cấp xã chính là quá trình Nhà nước kiến tạo nền tảng còn doanh nghiệp và hộ sản xuất chủ động thay đổi. Khi chính quyền chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ, cung cấp thông tin, đào tạo, kết nối và tháo gỡ vướng mắc và người dân chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang làm ăn bài bản, thì kinh tế nông thôn mới có thể phát triển bền vững.

Nơi nào vận dụng đúng, linh hoạt và sáng tạo tinh thần nghị quyết, nơi đó sẽ hình thành hệ sinh thái kinh tế chuyên nghiệp, tạo sinh kế ổn định, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở ra động lực phát triển mới cho khu vực nông thôn trong dài hạn.

- Trân trọng cảm ơn đồng chí!