Lối đi mới để doanh nghiệp Việt có vị thế ‘kèo trên’ trong chuỗi giá trị toàn cầu

Chỗ đứng doanh nghiệp Việt trong chuỗi giá trị toàn cầu còn hạn chế, thậm chí “kèo dưới”. Để có vị thế “kèo trên” đang cần họ sẵn sàng lối đi mới bằng công nghệ và những giải pháp sắc bén nhằm cạnh tranh vượt trội.

Đứng ở góc độ của một doanh nghiệp (DN) đầu tư vào nông nghiệp, bà Đặng Huỳnh Ức My, Chủ tịch HĐQT CTCP Phát triển nông nghiệp AgriS, cho rằng các DN Việt Nam đã sẵn sàng cho một giai đoạn phát triển mới và tham gia sâu vào thị trường và chuỗi giá trị toàn cầu.

Sẵn sàng giai đoạn phát triển mới

Liên hệ bản thân của AgriS, bà My cho biết đã triển khai chiến lược “Hiện đại hóa - Số hóa Nông nghiệp trên nền tảng ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) và Dữ liệu hóa giai đoạn 2025-2030”. Chiến lược được xây dựng nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi toàn diện ngành nông nghiệp công nghệ cao Việt Nam trong giai đoạn mới.

*Để chinh phục những nhà thu mua quốc tế đòi hỏi các DN Việt cần khẳng định được vị thế của mình.*

“Mục tiêu trọng tâm của chiến lược là kết nối hệ thống dữ liệu tập trung bao phủ tới 80% toàn ngành, tương đương gần 7 triệu hộ sản xuất và hơn 2.800 DN, tăng năng suất và chất lượng nông sản từ 15 đến 20% theo từng vùng canh tác”, bà Đặng Huỳnh Ức My chia sẻ.

Và để hiện thực hóa chiến lược này, vị chủ tịch của AgriS chỉ rõ hai nhóm giải pháp trọng tâm. Thứ nhất là số hóa, hiện đại hóa sản xuất nông nghiệp. Cụ thể là triển khai hệ thống Quản trị Nông nghiệp Công nghệ cao. Thông qua đó giúp nông dân và DN có thể đưa ra quyết định chính xác, kịp thời và hiệu quả, từ khâu sản xuất đến tiêu thụ.

Thứ hai là xây dựng Khung Dữ liệu Nông nghiệp Quốc gia, tích hợp các công nghệ Trí tuệ nhân tạo (AI) và Machine Learning (Học máy) nhằm phân tích xu hướng mùa vụ, dự báo rủi ro thời tiết, đánh giá hiệu quả tài chính và truy xuất nguồn gốc sản phẩm theo chuẩn quốc tế. Nền tảng này đóng vai trò quan trọng trong đo lường, báo cáo và xác minh tín chỉ carbon, hướng tới mục tiêu đưa nông nghiệp Việt Nam hội nhập sâu vào chuỗi thương mại carbon toàn cầu.

Còn đứng ở góc độ một DN nội địa hàng đầu trong lĩnh vực tài chính thay thế tại Việt Nam và đang thu hút các dòng vốn ngoại, ông Phùng Anh Tuấn, Chủ tịch HĐQT của CTCP Đầu tư F88, nhấn mạnh tầm quan trọng của nền tảng công nghệ và mở rộng hợp tác chiến lược để nâng tầm vị thế DN Việt trong chuỗi giá trị.

Có thể thấy việc kết hợp giữa nền tảng công nghệ và mạng lưới điểm giao dịch vật lý tiếp tục là lợi thế cạnh tranh giúp DN này mở rộng quy mô một cách có kiểm soát. Hoặc như việc mở rộng hợp tác với MoMo (ứng dụng ví điện tử đa năng) giúp mở ra kênh tiếp cận mới, cho phép hơn 30 triệu người dùng có thể tiếp cận trực tiếp các dịch vụ tài chính thay thế ngay trên nền tảng ứng dụng.

Nói về lối đi mới cho năm 2026, theo ông Phùng Anh Tuấn, công ty sẽ tiếp tục mở rộng có chọn lọc, nâng cao chất lượng danh mục cho vay, phát triển các dịch vụ tài chính bổ trợ và tăng cường hợp tác với các đối tác chiến lược, qua đó củng cố vị thế dẫn đầu trong lĩnh vực tài chính thay thế tại Việt Nam.

Bên cạnh những chia sẻ nêu trên, để DN Việt có được vị thế “kèo trên” trong chuỗi giá trị toàn cầu, giới chuyên gia chỉ rõ cần xem xét lại những yếu tố làm nên tính cạnh tranh và áp dụng cách tiếp cận dựa trên nguồn lực. Họ cần lối đi mới, áp dụng chiến lược mới với mô hình kinh doanh và triết lý phát triển bền vững, có tầm nhìn tương lai.

Nhìn thẳng vào thực tế, nhóm nghiên cứu của Ts. Trần Thị Hoàng Yến và Ts. Đào Công Tuấn (thuộc Khoa Kinh tế và Quản lý, Trường Quốc tế, Đại học Quốc gia Hà Nội) ví von rằng bức tranh tổng thể về năng lực cạnh tranh của DN Việt Nam hiện nay bộc lộ nhiều điểm yếu nội tại và hạn chế về môi trường bên ngoài, khiến “gốc rễ” chưa vững, “thân cây” còn mảnh mai và “tán lá” chưa xum xuê.

Chờ giải pháp sắc bén để cạnh tranh vượt trội

Theo nhóm nghiên cứu của Ts. Trần Thị Hoàng Yến và Ts. Đào Công Tuấn, ngay trên sàn chứng khoán, số DN vốn hóa lớn còn đếm trên đầu ngón tay. Tổng giá trị thị trường của khoảng 1.600 công ty niêm yết ở Việt Nam năm 2025 ước đạt khoảng 350 tỷ USD, chỉ bằng cỡ một công ty lớn của Mỹ.

“Việc thiếu vắng các “đại bàng” công nghệ hay sản xuất tầm cỡ khiến DN Việt gặp khó trong việc tham gia chuỗi giá trị cao: phần lớn đóng vai trò nhà thầu phụ hoặc lắp ráp, giá trị gia tăng thấp”, nhóm nghiên cứu nêu rõ.

Không chỉ vậy, trong các bảng xếp hạng toàn cầu, rất ít DN Việt Nam lọt vào danh sách top về doanh thu, lợi nhuận hay Nghiên cứu và phát triển (R&D). Thực trạng này cho thấy “thân cây” hệ DN còn mảnh, chưa đủ sức chống chọi gió lớn hay toả bóng rộng.

Đó là chưa kể các ngành công nghiệp chế biến chế tạo của DN khối nội chủ yếu ở khâu gia công, lắp ráp đơn giản, có giá trị gia tăng thấp. Tỷ lệ nội địa hóa trong sản xuất chỉ khoảng 36,6% - nghĩa là phần lớn nguyên phụ liệu, linh kiện vẫn phải nhập khẩu, DN trong nước chưa đóng góp được nhiều vào chuỗi cung ứng sâu.

Ngoài ra, nhìn vào kinh nghiệm trên thế giới khi bàn về năng lực cạnh tranh của DN, Gs.Ts. Vũ Minh Khương, Trường Chính sách Công Lý Quang Diệu, Đại học Quốc gia Singapore, cho rằng không còn dựa trên chi phí thấp mà trên năng suất tổng hợp, năng lực đổi mới, quyền lực thị trường và khả năng nâng cấp bền vững trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Vị chuyên gia này khẳng định việc nâng cao năng lực cạnh tranh DN chính là đòn bẩy then chốt để tăng tốc phát triển và nâng tầm vị thế quốc gia.

Dành lời khuyên cho các DN Việt, Gs.Ts. Vũ Minh Khương mong rằng cần tự soi lại mình một cách hệ thống và có giải pháp sắc bén để tăng tốc phát triển, nâng vị thế. Về phía Nhà nước cần hỗ trợ thiết kế chính sách và chiến lược mang tính đột phá hệ thống. Nhất là tạo điều kiện cho DN bước lên quỹ đạo phát triển mới với năng lực cạnh tranh vượt trội.

Trong khi đó, nhóm nghiên cứu của Ts. Trần Thị Hoàng Yến và Ts. Đào Công Tuấn lấy hình tượng lá, thân, rễ như một trục chính cho thấy muốn nâng cao năng lực cạnh tranh thì DN Việt cần phát triển hài hòa cả phần nổi lẫn phần chìm. Một chiến lược bền vững phải đảm bảo lá xanh (sản phẩm cạnh tranh, thị phần tốt), thân khỏe (tổ chức quản trị hiệu quả) và rễ sâu (năng lực lõi mạnh).

“Thực tiễn đòi hỏi các DN tăng cường đầu tư cho “rễ”, làm chủ công nghệ, nâng cao năng suất, tích lũy vốn và tri thức, song song với mở rộng thị trường”, nhóm nghiên cứu này khuyến nghị.

Theo đó, chỉ khi bộ rễ vững chắc hút đủ chất dinh dưỡng, thân cây DN mới dẻo dai và tán lá mới vươn cao trước gió lớn cạnh tranh. Đây chính là chìa khóa để DN Việt Việt vươn lên một tầm cao mới, cạnh tranh dài hạn và có được vị thế “kèo trên” trong chuỗi giá trị toàn cầu.