Luật doanh nghiệp sửa đổi tái định nghĩa giá trị doanh nghiệp

Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực chuyển mình để trở thành điểm đến của dòng vốn chất lượng cao, việc hoàn thiện thể chế kinh tế thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Doanh nghiệp (được hợp nhất tại Văn bản số 67/VBHN-VPQH năm 2025) là một bước đi tất yếu.

Không còn là những điều chỉnh mang tính kỹ thuật rời rạc, các quy định mới đang thiết lập một "cuộc chơi thực chất", trong đó, sự minh bạch trở thành điều kiện sống còn để tồn tại và phát triển.

Giải mã những cấu trúc sở hữu phức tạp

Trong lịch sử quản trị doanh nghiệp tại Việt Nam, khái niệm "người đứng tên hộ" hay các "ông chủ giấu mặt" đã tạo ra những hệ lụy khôn lường cho nền kinh tế, từ việc thao túng thị trường tài chính đến các hành vi rửa tiền tinh vi. Luật sửa đổi 2024-2025 đã đưa vào một định nghĩa pháp lý sắc bén: Chủ sở hữu hưởng lợi (beneficial owner - BO).

Tại Điều 11, Luật doanh nghiệp sửa đổi bổ sung thêm nghĩa vụ: "Doanh nghiệp phải lưu giữ thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi của doanh nghiệp và cập nhật thông tin này khi có thay đổi."

Như vậy, theo quy định mới, doanh nghiệp không chỉ có trách nhiệm báo cáo về cổ đông lớn trên giấy tờ, mà phải xác định được cá nhân thực tế có quyền chi phối. Đó có thể là người sở hữu gián tiếp thông qua một chuỗi các công ty "vỏ bọc", hoặc người có quyền phủ quyết đối với các quyết định chiến lược dù không nắm giữ cổ phần chi phối.

Đồng thời, theo Điều 33, doanh nghiệp có trách nhiệm "cung cấp thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi cho cơ quan quản lý nhà về đăng ký doanh nghiệp, cơ quan thuế và cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác theo quy định của pháp luật về phòng, chống rửa tiền."

Như vậy, đây không còn là vấn đề nội bộ. Việc không xác định rõ chủ sở hữu hưởng lợi (BO) sẽ khiến doanh nghiệp bị liệt vào danh sách rủi ro cao khi thực hiện các giao dịch xuyên biên giới hoặc vay vốn ngân hàng.

Tại sao các nhà lãnh đạo cần đặc biệt quan tâm đến BO? Bởi lẽ, đây là tiêu chuẩn cốt yếu trong bộ quy tắc của Lực lượng Đặc nhiệm Tài chính (FATF). Khi doanh nghiệp Việt Nam muốn phát hành trái phiếu quốc tế hoặc nhận vốn từ các quỹ đầu tư mạo hiểm (VC), việc không thể giải trình rõ ràng về BO sẽ khiến hồ sơ bị loại ngay lập tức. Sự minh bạch này chính là chìa khóa để "nâng hạng" niềm tin của nhà đầu tư vào doanh nghiệp nội địa.

Giải phóng nguồn lực trí tuệ quốc gia cho kinh tế số

Một nghịch lý lâu nay là những bộ óc tinh hoa nhất về khoa học công nghệ thường tập trung tại các viện nghiên cứu, trường đại học công lập nhưng lại bị bó buộc bởi quy định của Luật Viên chức và Luật Doanh nghiệp cũ.

Cụ thể, trước đây, Khoản 2 Điều 17 cấm cán bộ, công chức, viên chức quản lý doanh nghiệp. Tuy nhiên, quy định mới trong luật doanh nghiệp sửa đổi đã bổ sung ngoại lệ. Theo đó, cán bộ, công chức, viên chức có quyền quản lý doanh nghiệp trong lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức và pháp luật có liên quan nhằm thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Như vậy, luật sửa đổi đã mở ra một hành lang pháp lý mang tính đột phá với việc cho phép cán bộ, công chức, viên chức được tham gia thành lập và quản lý doanh nghiệp trong lĩnh vực khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Điều này không chỉ giúp thương mại hóa các sáng chế đang "đắp chiếu" trong phòng thí nghiệm mà còn tạo ra một làn sóng doanh nghiệp công nghệ cao thực thụ.

Các nhà lãnh đạo doanh nghiệp tư nhân giờ đây có thể đường hoàng mời các nhà khoa học hàng đầu tham gia vào HĐQT hoặc nắm giữ vị trí giám đốc công nghệ (CTO) mà không phải lo ngại về các rào cản pháp lý "lách luật" như trước. Đây là cơ hội vàng để các tập đoàn lớn thực hiện chiến lược M&A với các startup công nghệ được dẫn dắt bởi các chuyên gia thực chứng.