Lý do ĐBQH đề xuất đưa kim cương vào diện kinh doanh có điều kiện

Nêu ý kiến thảo luận, đại biểu Trịnh Xuân An (Đồng Nai) đề xuất bổ sung hoạt động kinh doanh kim cương vào danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, đồng thời rà soát các quy định đối với hoạt động kinh doanh vàng (trừ vàng trang sức, mỹ nghệ).

Theo đại biểu An, thời gian qua, kinh doanh vàng, kim cương diễn biến phức tạp. Đây là vấn đề lớn, cần bàn luận thêm. Qua các vụ việc của PNJ hay những cơ sở kinh doanh kim cương khác, đại biểu đề xuất đưa kinh doanh kim cương vào danh mục ngành, nghề kinh doanh có điều kiện. Thậm chí, ông An cho rằng loại hình kinh doanh này phải áp dụng điều kiện chặt chẽ hơn.

Hiện nay tại dự thảo luật, phụ lục IV đang đề cập 141 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, trong đó có ngành nghề kinh doanh vàng (trừ vàng trang sức, mỹ nghệ), chưa hề đề cập tới kinh doanh kim cương.

Theo ông An, cần nghiên cứu áp dụng cơ chế quản lý chặt chẽ hơn đối với hoạt động kinh doanh kim cương nhằm tăng cường kiểm soát thị trường, ngăn chặn gian lận và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Nêu ý kiến về đề xuất trên bên lề phiên họp, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) cho biết, ông đồng tình với đề xuất của đại biểu Trịnh Xuân An về việc nghiên cứu bổ sung hoạt động kinh doanh kim cương, đá quý vào danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.

Theo đại biểu Phạm Văn Hòa, đây là đề xuất "rất có lý, rất đúng và trúng". Bộ trưởng Bộ Tài chính đã tiếp thu ý kiến và sẽ nghiên cứu, rà soát không chỉ đối với lĩnh vực kinh doanh kim cương, đá quý mà cả các ngành, nghề khác để xem xét bổ sung hoặc điều chỉnh trong danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.

Đại biểu này cho rằng hoạt động kinh doanh kim cương, đá quý hiện chủ yếu được thực hiện cùng với kinh doanh vàng tại các cửa hàng, trong khi đây là mặt hàng có giá trị lớn nhưng cơ chế quản lý còn chưa tương xứng. Thời gian qua đã xảy ra nhiều vụ việc liên quan đến hàng giả, hàng kém chất lượng, gây thiệt hại cho người tiêu dùng.

Trước đó, tháng 7/2026, Công an tỉnh Thanh Hóa công bố thông tin vụ việc triệt phá đường dây buôn lậu kim cương xuyên quốc gia với 31 bị can bị khởi tố, 1.239 viên kim cương bị thu giữ cùng nhiều tang vật. Điều tra cho thấy, các đối tượng trong đường dây thực hiện hành vi buôn lậu hơn 30.000 viên kim cương, với trị giá trên 1.500 tỷ đồng và thu lợi bất chính trên 300 tỷ đồng. Đáng chú ý, sau khi thông tin vụ việc được công bố, nhiều tiệm vàng nổi tiếng trong lĩnh vực kim cương tạm dừng hoạt động khiến khách hàng lo lắng về quyền và lợi ích chính đáng của mình.

Các chuyên gia sau đó chỉ ra việc hành lang pháp lý với kinh doanh kim cương còn thiếu bởi đây là mặt hàng không phải là ngành nghề kinh doanh có điều kiện.

TS.LS Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp khi nêu ý kiến về vụ buôn lậu kim cương xuyên quốc gia trên cũng cho rằng, một viên kim cương nhập lậu khi đi qua nhiều công đoạn, được chế tác, gắn vào trang sức, lập chứng từ và bán cho người tiêu dùng thì việc truy xuất nguồn gốc trở nên rất khó khăn. Vì vậy, cần tăng cường truy xuất nguồn gốc điện tử đối với kim cương, đá quý và hàng hóa có giá trị cao, xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông giữa hải quan, thuế, quản lý thị trường, công an và các cơ quan quản lý chuyên ngành.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp kinh doanh vàng bạc, đá quý cũng cần xây dựng quy trình kiểm soát nội bộ chặt chẽ hơn: kiểm tra nguồn gốc, hồ sơ nhập khẩu, chứng từ, hóa đơn, đối tác cung ứng, người giao nhận, số lượng, chất lượng và lịch sử giao dịch của từng lô hàng.

Một thông điệp cần được đặt ra, "điều quan trọng nhất của những vụ án như thế này không chỉ là xử lý một đường dây buôn lậu, mà là khôi phục niềm tin của người dân vào thị trường và vào các thương hiệu kinh doanh chính thức". Một thị trường lành mạnh phải bảo đảm ba yếu tố: hàng hóa hợp pháp – nguồn gốc minh bạch – trách nhiệm được truy đến đúng chủ thể, luật sư bày tỏ quan điểm.

Đối với kim cương, đá quý, nơi mà người tiêu dùng thường phải bỏ ra một khoản tiền rất lớn dựa trên niềm tin về chất lượng, nguồn gốc và uy tín thương hiệu, thì yêu cầu này càng cao. Nếu hàng hóa bất hợp pháp có thể đi xuyên qua biên giới, đi qua nhiều tầng trung gian và cuối cùng xuất hiện trong một hệ thống bán lẻ hợp pháp, thì đó là dấu hiệu cho thấy lỗ hổng quản trị chuỗi cung ứng cần được nhìn nhận nghiêm túc, luật sư Cường nêu ý kiến.

Ông Cường cho rằng, cần xây dựng cơ chế kiểm soát nguồn gốc hàng hóa tốt hơn, minh bạch hơn và có khả năng truy xuất đến từng mắt xích. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là "bắt được người buôn lậu", mà phải làm cho hàng lậu không còn khả năng dễ dàng biến thành hàng hóa hợp pháp trên thị trường và người tiêu dùng không phải trở thành người gánh chịu hậu quả của hành vi phạm pháp mà họ không hề biết.