Nhiều hộ kinh doanh có lợi nhuận mỏng, vận hành trong tâm thế 'phòng thủ'

Mới đây, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã thực hiện khảo sát hơn 1.000 hộ kinh doanh đang hoạt động tại 34 tỉnh, thành phố trong thời gian hai tháng.

Theo khảo sát này, hơn 90% hộ kinh doanh tập trung trong lĩnh vực bán lẻ, tệp khách hàng chính là cá nhân. Điều này cho thấy hộ kinh doanh bám rất sát thị trường dân sinh, tiếp xúc trực tiếp với người tiêu dùng cuối cùng.

Song, phần lớn hộ có quy mô rất nhỏ nhưng đây lại là nguồn thu duy nhất, chủ yếu của cả gia đình với 97%. "Điều này cho thấy mọi biến động chính sách, yêu cầu tuân thủ phức tạp đều có thể trở thành rủi ro sinh kế", báo cáo nhấn mạnh.

Đáng chú ý, theo VCCI, đa số hộ kinh doanh vẫn duy trì được hoạt động nhưng đang vận hành ở ngưỡng lợi nhuận rất thấp, khó tích lũy vốn để tái đầu tư hoặc chống chịu trước cú sốc mới. Cụ thể, gần 74% hộ kinh doanh cho biết chỉ lãi ít trong năm 2025. Hơn 81% hộ bị giảm doanh thu, 75% bị giảm lượng khách hàng. Chỉ 1,9% đạt mức "lãi như kỳ vọng"...

Chính vì thế, theo VCCI, hộ kinh doanh hiện đang vận hành trong tâm thế phòng thủ với gần 61% duy trì hoạt động; 33% thu hẹp hoạt động và 4,4% giải thể.

Một lưu ý phải kể đến là có hơn 73% hộ cho rằng vướng mắc lớn nhất nằm ở việc hiểu và tuân thủ quy định, cao hơn cả khó khăn về thị trường hay chi phí đầu vào. Chi phí tuân thủ hiện cũng trở thành áp lực đáng kể.

Ở góc độ thực thi, nhiều hộ gặp khó trong các nghiệp vụ thuế - kế toán. Khoảng 71% gặp khó khi thu thập thông tin để triển khai hóa đơn điện tử; trên 60% gặp vướng mắc trong hạch toán chi phí, theo dõi chính sách và kê khai, nộp thuế; hơn 58% gặp khó trong lưu trữ sổ sách.

Riêng với hóa đơn điện tử, khó khăn lớn nhất là xử lý sai sót, với hơn một nửa số hộ lúng túng khi phát sinh lỗi. Nhóm hộ có chủ hộ lớn tuổi hoặc trình độ thấp gặp khó khăn nhiều hơn, đặc biệt về kỹ thuật.

Các lo ngại trong quá trình tuân thủ cũng khá rõ ràng. Khoảng 71% hộ cho rằng thủ tục còn phức tạp, 68% lo rủi ro vi phạm, 63% gặp khó khi cập nhật quy định và chi phí tuân thủ cao. Gần 60% thiếu kỹ năng công nghệ, trong khi 41% lo ngại việc xuất hóa đơn đầy đủ có thể làm mất khách.

Đánh giá về mức thuế hiện nay, gần một nửa số hộ cho rằng ở mức “tương đối cao”, 22% đánh giá “quá cao”, trong khi chỉ gần 11% cho rằng phù hợp. Ngoài ra, mức độ hiểu biết chính sách còn hạn chế, với gần 34% chỉ “có nghe nói”.

Từ thực tiễn báo cáo trên, ông Phạm Ngọc Thạch, Phó Trưởng ban Pháp chế VCCI, đề xuất ưu tiên giảm độ phức tạp của các quy định thuế, kế toán và hóa đơn điện tử theo hướng phù hợp hơn với năng lực thực tế của hộ kinh doanh, đặc biệt là nhóm siêu nhỏ, nhóm có trình độ học vấn thấp và nhóm lớn tuổi.

"Chính sách hỗ trợ cần xác định rõ các nhóm ưu tiên; phát triển các công cụ hỗ trợ tuân thủ với chi phí thấp và dễ sử dụng", ông Thạch nhấn mạnh.

Đại diện VCCI cho rằng muốn hộ kinh doanh lớn lên, trước hết phải làm cho hệ thống dễ tuân thủ hơn. Chính sách hiệu quả không chỉ là chính sách quản lý chặt hơn, mà là chính sách giúp các hộ đủ tự tin để tồn tại, phục hồi và trưởng thành.