Tăng giá trị nông sản không chỉ trông vào sản lượng

Một trong những bước đi quan trọng là xây dựng và phát triển các vùng sản xuất đạt tiêu chuẩn, đủ điều kiện cấp mã số vùng trồng. Đến nay, toàn tỉnh đã được cấp 16 mã số vùng trồng nội địa với tổng diện tích 75,6ha. Trong đó, 7 mã số vùng trồng cây ăn quả với diện tích 25,5ha tại phường Mường Thanh và các xã: Mường Nhà, Thanh Yên, Thanh An, Pú Nhung; 1 mã số vùng trồng chè diện tích 16ha tại xã Mường Lạn; 6 mã số vùng trồng cà phê diện tích 9,1ha tại các xã Mường Ảng và Quài Tở; 1 mã số vùng trồng mắc ca diện tích 15ha tại xã Tuần Giáo và 1 mã số vùng trồng lúa diện tích 10ha tại phường Mường Lay. Những con số trên tuy chưa lớn nhưng cho thấy hướng đi rõ ràng của ngành nông nghiệp trong việc chuẩn hóa sản xuất. Tại các vùng được cấp mã số, người dân từng bước thay đổi thói quen canh tác. Việc ghi chép nhật ký đồng ruộng, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng quy định, tuân thủ quy trình kỹ thuật đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Đây là điều kiện để sản phẩm đáp ứng yêu cầu của thị trường, đồng thời góp phần hình thành phương thức sản xuất nông nghiệp an toàn, bền vững.

Nếu như mã số vùng trồng tạo nền tảng cho việc nâng cao chất lượng sản phẩm thì chế biến lại là khâu giúp gia tăng giá trị cho nông sản. Câu chuyện từ cây ngô nếp tím là một ví dụ điển hình. Trước đây ngô nếp tím chủ yếu được tiêu thụ ở dạng thô, phụ thuộc nhiều vào thương lái nên giá trị chưa cao. HTX Tiến Đạt (phường Mường Thanh) đã nghiên cứu, đầu tư phát triển các dòng sản phẩm ngô sấy giòn nhiều vị từ nguồn nguyên liệu địa phương. Nguyên liệu phục vụ sản xuất được HTX thu mua chủ yếu từ vùng trồng tại xã Thanh Yên, bảo đảm chất lượng và nguồn cung ổn định. Riêng vụ ngô năm 2025, HTX đã thu mua gần 50 tấn ngô khô. Để nâng cao chất lượng sản phẩm, HTX đầu tư hệ thống máy sấy bơm nhiệt hiện đại, giúp ngô khô dần theo nhiệt độ phù hợp, giữ được màu sắc tự nhiên và hương vị đặc trưng. Bình quân mỗi tháng, đơn vị sản xuất và tiêu thụ khoảng 5 tấn ngô thành phẩm.

Anh Hoàng Văn Tài, Giám đốc HTX Tiến Đạt cho biết: Cùng với chú trọng chất lượng sản phẩm, đơn vị đẩy mạnh xây dựng hệ thống phân phối đa dạng. Hiện HTX đã ký hợp đồng với nhiều kênh phân phối trong và ngoài tỉnh, đưa sản phẩm vào hệ thống cửa hàng, siêu thị tại nhiều địa phương; các sản phẩm từ ngô nếp tím đã có mặt tại 9 tỉnh phía Bắc. Việc tham gia chương trình OCOP giúp sản phẩm khẳng định chất lượng, nâng cao uy tín trên thị trường và tạo điều kiện thuận lợi để mở rộng hệ thống phân phối, kết nối tiêu thụ tại nhiều địa phương. Từ hạt ngô vốn chủ yếu được bán dưới dạng nguyên liệu, nay đã trở thành sản phẩm hàng hóa có thương hiệu, có hệ thống phân phối và từng bước khẳng định chỗ đứng trên thị trường. Giá trị gia tăng được tạo ra không đến từ việc mở rộng diện tích hay tăng sản lượng, mà từ quá trình đầu tư nâng cao chất lượng và chế biến sản phẩm.

Cùng với chế biến, liên kết sản xuất và tiêu thụ đang trở thành yếu tố quan trọng giúp nông sản nâng cao giá trị. Thực tế cho thấy, một sản phẩm có chất lượng tốt nhưng thiếu thị trường ổn định thì người sản xuất vẫn đối mặt với nhiều rủi ro. Ngược lại, khi hình thành được vùng nguyên liệu tập trung, tổ chức sản xuất đồng bộ và có doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia liên kết, đầu ra của sản phẩm sẽ được bảo đảm hơn.

Tại xã Na Sang, cây dứa đang dần khẳng định vai trò là một trong những cây trồng chủ lực của địa phương. Ông Lê Thanh Tâm, Giám đốc HTX Dứa Na Sang cho biết, HTX hiện có 75 thành viên với diện tích trồng dứa khoảng 400ha, chiếm hơn 80% tổng diện tích trồng dứa của toàn xã. Quy mô vùng nguyên liệu lớn giúp HTX thuận lợi hơn trong việc áp dụng quy trình sản xuất đồng bộ, kết nối thị trường và nâng cao sức cạnh tranh cho sản phẩm. Đằng sau những mô hình cụ thể là sự chuyển dịch từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp. Thay vì chỉ tập trung vào sản lượng thu hoạch, các chủ thể sản xuất ngày càng quan tâm nhiều hơn đến chất lượng sản phẩm, nhu cầu thị trường, khả năng chế biến và giá trị mang lại trên cùng đơn vị diện tích.

Ông Trần Sỹ Quân, Phó Chi cục trưởng Chi cục Nông nghiệp (Sở Nông nghiệp và Môi trường) cho biết: Tỉnh đang từng bước xây dựng các vùng sản xuất nông nghiệp ứng dụng tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ gắn với liên kết tiêu thụ và chế biến. Việc mở rộng diện tích vùng trồng đủ điều kiện cấp mã số vùng trồng là tiền đề quan trọng để nâng cao giá trị nông sản và đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Hiện nay, toàn tỉnh có trên 4.000ha cây ăn quả, hơn 12.000ha mắc ca và trên 8.000ha cà phê. Đây là những dư địa quan trọng để tiếp tục phát triển các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, mở rộng diện tích đạt tiêu chuẩn và hình thành thêm nhiều chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ. Sản lượng vẫn là nền tảng của sản xuất nông nghiệp. Song trong bối cảnh hội nhập và cạnh tranh ngày càng lớn, giá trị của nông sản không còn được đo bằng số lượng thu hoạch đơn thuần. Khi sản phẩm được sản xuất theo quy trình chuẩn, có vùng nguyên liệu rõ ràng, được chế biến và kết nối thị trường hiệu quả, mỗi hạt ngô, quả dứa hay hạt cà phê sẽ tạo ra giá trị cao hơn, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững.