Thương mại hóa sản phẩm, tạo giá trị thực

Doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm

Trong chuỗi sự kiện Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026 (từ ngày 25-9 đến 5-10), Cục Đổi mới sáng tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ) tổ chức Diễn đàn “Tương lai khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia 2026”. Tại phiên tọa đàm cấp cao, các đại biểu tập trung tìm lời giải để công nghệ chiến lược, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và hạ tầng số kết nối hiệu quả, tạo ra sản phẩm và giá trị thực.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc Tập đoàn CNCTech Nguyễn Trung Kiên cho rằng, đổi mới sáng tạo phải đi vào thực chất, giải quyết được bài toán cụ thể và có khả năng thương mại hóa. Trong mô hình “ba nhà”, doanh nghiệp không chỉ đặt hàng các viện, trường mà còn giữ vai trò quan trọng trong việc đưa kết quả nghiên cứu từ thử nghiệm đến sản xuất và đưa sản phẩm ra thị trường. Nhà nước có thể hỗ trợ từ nghiên cứu, phát triển đến tạo sản phẩm mẫu, nhưng để sản xuất hàng loạt và đưa sản phẩm ra thị trường cần vai trò của doanh nghiệp. “Một khâu rất quan trọng là làm thế nào để sản xuất hàng loạt, đưa sản phẩm ra thị trường. Đó là vai trò rất quan trọng của doanh nghiệp”, ông Nguyễn Trung Kiên nhấn mạnh.

Cũng theo ông Nguyễn Trung Kiên, lợi thế của doanh nghiệp không chỉ ở hạ tầng sản xuất, phòng lab hay năng lực chế tạo mẫu, mà còn ở hệ thống nhà cung cấp, mạng lưới phân phối, khách hàng và kinh nghiệm về tiêu chuẩn. Những nền tảng này giúp các ý tưởng mới hoàn thiện sản phẩm, xác định thị trường và đáp ứng yêu cầu để có thể thương mại hóa.

Nếu doanh nghiệp là trung tâm của hoạt động đổi mới sáng tạo thì chính sách hỗ trợ cũng cần được thiết kế để doanh nghiệp có thể tiếp cận và triển khai trong thực tế. Giám đốc Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF) Bùi Quang Minh cho biết, Bộ Khoa học và Công nghệ đang quản lý hai quỹ quốc gia. Trong đó, Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) tập trung tài trợ, đặt hàng các nhiệm vụ nghiên cứu cơ bản, phát triển công nghệ, chủ yếu với viện, trường và nhà khoa học; còn NATIF được định vị theo hướng “doanh nghiệp là trung tâm”, hỗ trợ các nhiệm vụ đổi mới công nghệ, khởi nghiệp sáng tạo, nâng cao năng suất, chất lượng, ứng dụng và chuyển giao công nghệ.

Theo ông Bùi Quang Minh, NATIF có thể hỗ trợ 50% lãi suất vay sau khi doanh nghiệp vay ngân hàng để ứng dụng, chuyển giao, đổi mới công nghệ, đổi mới sáng tạo. Quỹ cũng đang thử nghiệm voucher hỗ trợ tài chính cho sản phẩm mới và triển khai chương trình tài trợ nhiệm vụ đổi mới công nghệ ứng dụng AI. Với chương trình này, doanh nghiệp phải có bài toán thực tế, chủ động ký hợp đồng với đơn vị cung cấp giải pháp AI; trên cơ sở đó, Quỹ có thể hỗ trợ tới 50%.

Từng bước làm chủ công nghệ

Đại diện Siemens Energy Việt Nam, Giám đốc điều hành Lê Thị Phương Nhi đã đưa ra một ví dụ từ lĩnh vực điện gió ngoài khơi. Cụ thể, với những lĩnh vực công nghệ mới, Việt Nam cần hướng tới từng bước làm chủ năng lực công nghệ, thay vì chỉ dừng ở việc tiếp nhận thiết bị. Quá trình đó phải bao gồm nhiều khâu, từ sản xuất, lắp ráp, vận hành, bảo trì đến đào tạo nhân lực và hình thành mạng lưới nhà cung ứng trong nước. Việt Nam đã có nền tảng về nhân lực và công nghiệp, song vẫn còn những khoảng trống về kỹ năng chuyên sâu, công nghệ và năng lực sản xuất một số cấu phần lớn.

Theo Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo Nguyễn Mai Dương, nếu nhìn từ chuỗi nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, tạo ra sản phẩm, sản xuất, thị trường đến giá trị, có thể thấy công nghệ chiến lược, đổi mới sáng tạo và hạ tầng số tuy có vai trò, vị trí khác nhau, nhưng có mối liên hệ gắn kết hữu cơ. Trong hơn một năm qua, nền tảng pháp lý chung cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, trong đó có hạ tầng số đã cơ bản được hoàn thiện, tạo nền tảng vững chắc cho việc triển khai. Trên cơ sở đó, “sợi dây gắn kết” trong thời gian tới là chuyển từ giai đoạn xây dựng cơ chế sang tổ chức thực thi. Công nghệ chiến lược là định hướng mạnh mẽ trong nghiên cứu khoa học, phát triển những công nghệ có tiềm năng dài hạn; đổi mới sáng tạo đưa tri thức, công nghệ vào sản xuất, kinh doanh để tạo ra sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới; còn hạ tầng số tạo lập dữ liệu, năng lực tính toán, thúc đẩy khai thác và sử dụng dữ liệu.

Doanh nghiệp giữ “vai trò trung tâm, vai trò hạt nhân kết nối”, không chỉ đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất, kinh doanh mà còn đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, đặc biệt ở các doanh nghiệp, tập đoàn lớn. Một số doanh nghiệp lớn đã chủ động đặt hàng và nhận đặt hàng từ Chính phủ để triển khai công nghệ chiến lược, góp phần thúc đẩy sản xuất, tạo lập chuỗi giá trị; đồng thời đặt ra những yêu cầu, bài toán để doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia chuỗi sản xuất...