Hà Nội chủ động thích ứng với “làn sóng bạc”

Cùng với Trung ương, Hà Nội đã xây dựng những cơ chế riêng, phát triển các điểm chăm sóc ban ngày, câu lạc bộ tại cộng đồng, từng bước trở thành điểm tựa cho người cao tuổi.

Qua những chính sách đang được triển khai, có thể thấy, Hà Nội đang từng bước chuyển từ chăm lo, hỗ trợ sang phát huy vai trò, nguồn lực của người cao tuổi trong gia đình, cộng đồng và xã hội, chủ động thích ứng với “làn sóng bạc”.

Thêm điểm tựa cho người cao tuổi

Mỗi sáng, sau khi con cháu đi làm, đi học, bà Nguyễn Thị Hiền ở phường Long Biên lại đến cơ sở chăm sóc sức khỏe ban ngày cho người cao tuổi.

Tại đây, bà được kiểm tra sức khỏe, theo dõi huyết áp, nhắc giờ uống thuốc, tập vận động, trò chuyện và sinh hoạt cùng những người cùng lứa tuổi. Chiều đến, bà trở về nhà, tiếp tục cuộc sống cùng con cháu.

Với bà, khoảng thời gian ở cơ sở không chỉ giúp việc chăm sóc sức khỏe được duy trì đều đặn mà còn mang đến thêm niềm vui và sự gắn kết.

Được biết, cơ sở chăm sóc sức khỏe ban ngày cho người cao tuổi tại Long Biên hoạt động từ ngày 6-6-2026, là mô hình chăm sóc sức khỏe ban ngày đầu tiên của Hà Nội. Tại đây, người cao tuổi được chăm lo từ buổi sáng đến chiều với các hoạt động quản lý sức khỏe, phục hồi chức năng, dinh dưỡng và giao lưu xã hội.

Việc hình thành các cơ sở chăm sóc sức khỏe ban ngày cho người cao tuổi nhằm cụ thể hóa Quyết định số 116/QĐ-TTg ngày 22-6-2026 về Chương trình Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đến năm 2030. Theo đó, các địa phương trên địa bàn Thành phố đang hướng tới phát triển đa dạng các hình thức chăm sóc, phù hợp với mức độ tự chủ và nhu cầu của từng nhóm người cao tuổi.

Không chỉ hình thành các mô hình chăm sóc ban ngày, công tác chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại Hà Nội còn được triển khai đa dạng ngay từ cộng đồng, với trọng tâm là phòng bệnh, phát hiện sớm và nâng cao ý thức chủ động chăm sóc sức khỏe.

Tham gia buổi khám bệnh miễn phí cho người cao tuổi do phường Phương Liệt phối hợp với Bệnh viện Bưu điện và Trường Đại học Y Hà Nội tổ chức, ông Nguyễn Khánh Phong cho biết: “Tôi được các bác sĩ khám, tư vấn sức khỏe miễn phí. Qua khám và tư vấn, nhiều người phát hiện bệnh lý thường gặp; chúng tôi cũng hiểu hơn việc chủ động theo dõi, chăm sóc sức khỏe bản thân”.

Phát huy vai trò, tiềm năng của người cao tuổi theo định hướng phát triển “kinh tế bạc”, một số người cao tuổi còn sức khỏe, có nhu cầu làm việc còn được hỗ trợ vay vốn để phát triển sản xuất, kinh doanh.

“Nhờ Câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau của thôn cho vay 7 triệu đồng, tôi mua được chiếc máy đánh bột để làm bánh. Có máy, sản lượng bánh tăng gấp đôi, tôi bán được nhiều bánh hơn, có thêm tiền thuốc men, sinh hoạt, không còn cảm thấy mình là gánh nặng cho con cái nữa” - bà Lê Thị Sâm ở thôn Đoài Khê, xã Đan Phượng chia sẻ.

Với Nghệ nhân Ưu tú Phan Thị Thuận, Giám đốc Công ty TNHH Dâu tằm tơ Mỹ Đức, niềm hạnh phúc được thể hiện qua những đóng góp cụ thể, từ tạo việc làm ổn định cho 20 lao động, tiếp tục làm nghề khi tuổi cao đến nỗ lực truyền nghề cho lớp trẻ.

“Vào mỗi dịp nghỉ hè, tôi còn dạy miễn phí cho 80 - 90 học sinh đến học nghề, trong đó có học sinh nước ngoài. Tôi cũng tham gia phát triển thương hiệu làng nghề thông qua việc tích hợp sản phẩm văn hóa làng nghề với sản phẩm du lịch” - bà Phan Thị Thuận bày tỏ.

Hoàn thiện mạng lưới an sinh

Việt Nam đang bước nhanh vào giai đoạn già hóa dân số với gần 16,5 triệu người cao tuổi. Hà Nội hiện có hơn 1,3 triệu người cao tuổi, chiếm khoảng 16,3% dân số.

Trong bối cảnh đó, chăm lo người cao tuổi trở thành một nội dung quan trọng trong chính sách an sinh xã hội, với các hình thức hỗ trợ phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Người đang hưởng lương hưu được bảo đảm thu nhập từ hệ thống bảo hiểm xã hội; người chưa có lương hưu, nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định, được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội; người có hoàn cảnh khó khăn được tiếp cận các chính sách trợ giúp xã hội.

Bên cạnh hỗ trợ về thu nhập, người cao tuổi còn được bảo đảm quyền lợi về bảo hiểm y tế và tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, chăm sóc dài hạn. Trong chính sách chăm lo người cao tuổi, một thay đổi đáng chú ý là Nghị định số 335/2026/

NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 21-8-2026, có hiệu lực từ ngày 5-10-2026. Theo đó, mức chuẩn trợ giúp xã hội được nâng lên 540.000 đồng/tháng; mức trợ cấp hưu trí xã hội cũng được nâng lên 540.000 đồng/tháng. Những điều chỉnh này góp phần tăng mức hỗ trợ đối với các nhóm người cao tuổi thuộc diện thụ hưởng chính sách.

Theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, công dân từ đủ 75 tuổi trở lên, không hưởng lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng và đáp ứng các điều kiện theo quy định được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.

Người từ đủ 70 đến dưới 75 tuổi thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo cũng thuộc diện được hưởng chính sách này nếu đáp ứng đủ điều kiện. Đáng chú ý, người đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội hằng tháng được ngân sách nhà nước đóng bảo hiểm y tế, qua đó có thêm điểm tựa trong chăm sóc sức khỏe khi tuổi cao.

Trưởng ban Chăm sóc người cao tuổi, Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam Nguyễn Xuân Lập chia sẻ: “Việc triển khai chính sách trợ cấp hưu trí xã hội, trong đó mở rộng đối tượng thụ hưởng là một bước tiến quan trọng. Với người cao tuổi còn khả năng lao động vẫn có thể tạo ra thu nhập, nhưng với người không còn khả năng lao động và không có lương hưu thì rất khó khăn. Trong bối cảnh đó, khoản trợ cấp 540.000 đồng/người/tháng có thể giúp người cao tuổi, nhất là ở khu vực nông thôn trang trải một phần nhu cầu thiết yếu hằng ngày. Chính sách này còn gắn với bảo đảm bảo hiểm y tế, giảm gánh nặng khi khám, chữa bệnh”.

Cùng với chính sách của Trung ương, Hà Nội đang xây dựng những cơ chế đặc thù phù hợp với đặc điểm của một đô thị có số lượng người cao tuổi lớn. Ngày 15-7-2026, HĐND thành phố ban hành Nghị quyết số 80/2026/NQ-HĐND quy định một số chính sách phát triển sản phẩm, dịch vụ chăm sóc, phục vụ người cao tuổi và khuyến khích người cao tuổi tham gia phát triển kinh tế. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1-8-2026.

Theo đó, Thành phố ưu tiên phát triển hệ thống cơ sở công lập chăm sóc, phục vụ người cao tuổi; ưu tiên quỹ đất, cơ sở vật chất, trang thiết bị, ứng dụng công nghệ thông tin và đào tạo nhân lực phục vụ chăm sóc, điều dưỡng, phục hồi chức năng, công tác xã hội đối với người cao tuổi.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Vũ Thu Hà khẳng định: “Hà Nội định hướng đưa hoạt động chăm sóc người cao tuổi đến gần hơn với nơi cư trú, dự kiến thí điểm mô hình dưỡng lão bán trú tại 5 xã, phường, sau đó đánh giá, rút kinh nghiệm để triển khai rộng hơn. Chính quyền cấp xã, phường được định hướng bố trí ít nhất một điểm hoặc cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày phù hợp với dân số, nhu cầu và điều kiện thực tế”.

Không chỉ mở rộng hệ thống chăm sóc, Nghị quyết số 80/2026/NQ-HĐND còn quy định chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, hợp tác xã, hộ kinh doanh sử dụng lao động cao tuổi, qua đó tạo thêm điều kiện để phát huy vai trò của người cao tuổi.

Chủ tịch Hội Người cao tuổi thành phố Nguyễn Thế Toàn cũng nêu rõ: “Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030 toàn bộ người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ ít nhất một lần mỗi năm; đồng thời phát triển câu lạc bộ chăm sóc sức khỏe, mạng lưới tình nguyện viên và môi trường thân thiện với người cao tuổi”.

Những bước đi cụ thể trên cho thấy chính sách đối với người cao tuổi đang chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu là trợ cấp, hỗ trợ sang xây dựng hệ thống an sinh toàn diện hơn, vừa bảo đảm thu nhập, chăm sóc sức khỏe, ổn định cuộc sống, vừa tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục làm việc, đóng góp và phát huy kinh nghiệm.

Đó cũng là cách để quá trình già hóa dân số không chỉ được nhìn nhận như một thách thức về an sinh mà còn thực sự mở cơ hội để chính người cao tuổi, gia đình, cộng đồng cùng chủ động đón “làn sóng bạc”.