Thúc đẩy tái chế bao bì ngành dược, mỹ phẩm, hướng tới kinh tế tuần hoàn

Bệnh viện làm đúng nhưng thiếu 'đầu ra'

Tại hội thảo, bà Nguyễn Thị Thanh Tâm - Phó Trưởng phòng Y tế trường học và môi trường y tế, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) thẳng thắn chia sẻ về thực trạng, khó khăn (điểm nghẽn) và giải pháp trong việc phân loại, quản lý, chuyển giao bao bì dược phẩm, mỹ phẩm để tái chế tại các cơ sở y tế.

Bà Tâm cho biết, Quyết định 3990/QĐ-BYT đặt mục tiêu, giai đoạn 2025-2030 thúc đẩy chuyển đổi công nghệ, mô hình sản xuất - kinh doanh ngành dược theo hướng xanh, bền vững; nghiên cứu, thí điểm, nhân rộng các mô hình ứng dụng công nghệ mới, sạch, tiên tiến trong việc phân loại, tuần hoàn, tái sử dụng đối với chất thải y tế thông thường.

Chỉ thị 08/CT-BYT xác định chất thải nhựa y tế phát sinh từ hoạt động sinh hoạt; hoạt động chuyên môn y tế; nghiên cứu, sản xuất, kinh doanh thuốc, nguyên liệu làm thuốc và hóa chất. Các đơn vị phải phân loại triệt để chất thải nhựa, nilon khó phân hủy để thu gom, tái chế đúng quy định. Tuy nhiên, một số trang thiết bị y tế bằng nhựa hiện chưa có sản phẩm thay thế phù hợp, an toàn.

Bà Nguyễn Thị Thanh Tâm - Phó Trưởng phòng Y tế trường học và môi trường y tế, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) thẳng thắn chia sẻ về thực trạng, khó khăn (điểm nghẽn) và giải pháp trong việc phân loại, quản lý, chuyển giao bao bì dược phẩm, mỹ phẩm để tái chế tại các cơ sở y tế.

Trong cơ sở y tế, bao bì dược phát sinh tại khoa dược, kho thuốc, khoa lâm sàng và khu vực hành chính, sinh hoạt. Thông tư 20/2021/TT-BYT định danh nhóm thuốc, hóa chất, dược phẩm, không có quy định riêng đối với mỹ phẩm. Phụ lục 01 của Thông tư cho phép thu gom để tái chế chai, lọ thuốc thủy tinh; giấy, bìa, vỏ hộp thuốc; chai nhựa đựng thuốc, hóa chất không thuộc nhóm gây độc tế bào hoặc không có cảnh báo nguy hại; một số vật liệu kim loại. Chất thải phải không dính hóa chất nguy hại, máu; không chứa vi sinh vật gây bệnh và không phát sinh từ khu vực điều trị bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.

Cơ sở y tế có trách nhiệm ban hành danh mục riêng, phân loại, lưu chứa trong bao bì màu trắng và chuyển giao cho đơn vị có chức năng. Tuy nhiên, bà Tâm cho biết, quản lý chất thải đang là một thách thức đối với ngành y tế. Các cơ sở y tế phải thực hiện phân loại chất thải theo quy định, trong đó có yêu cầu phân loại để phục vụ tái chế và chuyển giao cho các đơn vị có chức năng. Việc này cũng được đưa vào các tiêu chí đánh giá cơ sở y tế. Trong khi đó, tại Thông tư 20 và Bộ tiêu chí cơ sở y tế xanh tại Quyết định 5959/QĐ-BYT năm 2021, cơ sở y tế phải thực hiện đúng quy định về phân loại chất thải, đồng thời chuyển giao chất thải cho đúng đơn vị có chức năng.

Bà Nguyễn Thị Thanh Tâm đã chỉ ra những điểm nghẽn trong phân loại, quản lý và chuyển giao bao bì dược phẩm, mỹ phẩm sau sử dụng tại các cơ sở y tế. Nhiều cơ sở y tế dù đã thực hiện phân loại chất thải nhưng lại khó đáp ứng đầy đủ các tiêu chí đánh giá do thiếu đơn vị có chức năng tiếp nhận và chuyển giao chất thải theo đúng quy định.

Bà Nguyễn Thị Thanh Tâm chỉ ra những điểm nghẽn trong phân loại, quản lý và chuyển giao bao bì dược phẩm, mỹ phẩm sau sử dụng tại các cơ sở y tế.

"Đây là một trong những điểm nghẽn mà các cơ sở y tế đang gặp phải. Cơ sở có thể thực hiện phân loại, nhưng nếu không có đơn vị có chức năng tiếp nhận và xử lý thì cũng khó hoàn thành các yêu cầu đặt ra", bà Tâm thẳng thắn và cho biết, hiện nhiều công ty môi trường đô thị từ chối tiếp nhận vỏ chai, lọ thuốc hoặc dịch truyền; cơ sở y tế quy mô nhỏ gặp khó trong thu gom, xử lý, chuyển giao.

Theo bà Tâm, khâu phân loại có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nếu chất thải có khả năng tái chế bị lẫn với chất thải lây nhiễm thì toàn bộ lượng chất thải đó có thể phải chuyển sang quản lý như chất thải lây nhiễm. Khi đó, không chỉ làm mất cơ hội tái chế mà còn làm tăng chi phí xử lý và giảm hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Những vướng mắc này cho thấy cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và hệ thống tiếp nhận, xử lý chất thải, qua đó giúp các cơ sở y tế thực hiện tốt hơn việc phân loại, chuyển giao và tái chế chất thải, trong đó có bao bì dược phẩm, mỹ phẩm sau sử dụng.

Để việc phân loại, thu gom bao bì sau sử dụng tại các cơ sở y tế đi vào thực chất, trước hết cần bảo đảm các quy định hiện hành được thực hiện đầy đủ và đúng ngay từ cơ sở. Cùng với việc hoàn thiện các quy định, trong thời gian tới, ngành y tế sẽ tiếp tục đẩy mạnh truyền thông, tập huấn, kiểm tra và giám sát việc thực hiện tại các cơ sở y tế, hướng dẫn các cơ sở y tế xây dựng danh mục chất thải y tế có khả năng tái chế, đồng thời thực hiện đúng việc phân định, phân loại và thu gom theo quy định.

Toàn cảnh Hội thảo "Thúc đẩy tái chế bao bì trong ngành dược, mỹ phẩm - Hướng tới kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững" do Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Cục Quản lý Dược, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) tổ chức.

Đối với các cơ sở y tế quy mô nhỏ, phân bố trên địa bàn rộng và lượng chất thải phát sinh không lớn, bà Tâm cho rằng cần có sự phối hợp giữa ngành y tế và ngành nông nghiệp - môi trường để nghiên cứu các hình thức hỗ trợ, tổ chức thu gom phù hợp, tạo điều kiện đưa chất thải có khả năng tái chế đến các đơn vị có chức năng xử lý. Qua đó, việc phân loại và thu gom không chỉ dừng ở yêu cầu tuân thủ quy định mà cần hình thành được một chuỗi thu gom, vận chuyển và tái chế khả thi, phù hợp với điều kiện thực tế của từng cơ sở y tế.

Do đó, bà Tâm nhấn mạnh, Bộ Y tế kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành các quy định cụ thể về hướng dẫn quy trình kỹ thuật tái chế chất thải là thủy tinh, kèm theo chính sách hỗ trợ, khuyến khích doanh nghiệp tham gia và hướng dẫn quy trình kỹ thuật xử lý chất thải cho cơ sở y tế quy mô nhỏ.

Thúc đẩy tuần hoàn bao bì ngành dược cần sự đồng hành của 4 mắt xích

Tại Hội thảo, ông Tạ Mạnh Hùng - Phó Cục trưởng Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) nhấn mạnh sự đặc thù của ngành dược so với các lĩnh vực sản xuất khác.

Ông Hùng cho biết, khác với ắc quy hay pin có thể tái chế sản phẩm, thuốc và nguyên liệu làm thuốc khi vi phạm chất lượng hoặc không đạt chuẩn chỉ được phép tiêu hủy hoặc khắc phục trong khuôn khổ pháp luật cho phép, hoàn toàn không có việc tái chế hoạt chất. Do đó, trách nhiệm kinh tế tuần hoàn của ngành y - dược tập trung toàn bộ vào khâu thu hồi và tái chế bao bì thương phẩm.

Làm rõ về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), Phó Cục trưởng Cục Quản lý Dược lưu ý nghĩa vụ tái chế bao bì thuộc về chính các doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu đưa sản phẩm thuốc, mỹ phẩm ra thị trường, chứ không phải trách nhiệm của các đơn vị cung ứng vật liệu đóng gói. Nhận thức này cần được các cơ sở sản xuất trong nước quán triệt đầy đủ, bởi việc tham gia EPR không đơn thuần là tuân thủ pháp lý mà còn trực tiếp xây dựng uy tín thương hiệu và mang lại lợi ích kinh tế lâu dài cho doanh nghiệp.

Để chính sách đi vào thực tiễn khả thi, ông Hùng chỉ rõ sự cần thiết phải phân định ranh giới kỹ thuật giữa hai nhóm bao bì.

Với bao bì cấp 1 tiếp xúc trực tiếp với thuốc, đặc biệt là các dạng thuốc vô trùng, yêu cầu về độ tinh khiết và an toàn rất nghiêm ngặt nên tỷ lệ ứng dụng vật liệu tái chế chịu sự kiểm soát khắt khe hơn hẳn so với ngành mỹ phẩm.

Ngược lại, đối với bao bì cấp 2 dùng để đóng gói ngoài và không tiếp xúc trực tiếp với hoạt chất, toàn ngành hoàn toàn có thể áp dụng các quy chuẩn tái chế chung của nền kinh tế tuần hoàn.

Theo ông Tạ Mạnh Hùng, việc hiện thực hóa mô hình tuần hoàn bao bì không thể do một đơn vị đơn lẻ thực hiện, mà đòi hỏi sự liên kết chặt chẽ của bốn mắt xích.

Trước hết, các cơ quan quản lý nhà nước như Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng cơ quan quản lý dược, mỹ phẩm cần phối hợp xây dựng cơ chế, chính sách cụ thể nhằm thúc đẩy việc sử dụng vật liệu tái chế phù hợp.

Mắt xích thứ hai là cộng đồng doanh nghiệp tiên phong, cần tính toán thiết kế sinh thái ngay từ đầu để sản phẩm dễ phân loại và xử lý.

Mắt xích thứ ba là sự ủng hộ của người dân thông qua việc tiêu dùng sản phẩm xanh và nghiêm túc phân loại rác tại nguồn, bởi nếu không thu gom tốt thì các nhà tái chế sẽ thiếu hụt nguồn nguyên liệu đầu vào giá trị.

Mắt xích cuối cùng là hạ tầng xử lý của các đơn vị tái chế chuyên nghiệp.

Về phía cơ quan quản lý chuyên ngành, ông Hùng cho biết, Cục Quản lý Dược cam kết tiếp tục đồng hành cùng Cục Quản lý Môi trường Y tế và Cục Môi trường trong việc hoàn thiện các chính sách liên quan.

Đồng thời, nhằm tháo gỡ rào cản hành chính khi doanh nghiệp thay thế bao bì theo Luật Dược, Cục sẽ tham mưu lãnh đạo Bộ Y tế cải cách, đơn giản hóa tối đa các thủ tục, tạo hành lang thuận lợi nhất cho các đơn vị chuyển đổi sang vật liệu thân thiện với môi trường.