Cuộc đua khôi phục kho dự trữ dầu của phương Tây

Kho dự trữ dầu có thể sử dụng đang cạn dần. (Ảnh minh họa)

Ông Trump tuyên bố trên nền tảng Truth Social rằng châu Âu sẽ lập tức giải phóng lượng dầu dự trữ khổng lồ để hạ nhiệt giá năng lượng. Tuy nhiên, đây phần lớn chỉ là cách công bố lại cam kết trước đó. Tháng 3, 32 thành viên Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã nhất trí tung ra thị trường 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp. Đến nay, 326 triệu thùng đã được giải phóng. Theo tài liệu nội bộ của IEA, cam kết 100 triệu thùng của G7 có thể được đáp ứng trong kế hoạch hiện tại nếu các nước thực hiện đầy đủ nghĩa vụ.

Vấn đề là kho dự trữ dầu có thể sử dụng đang cạn dần. Theo Wood Mackenzie, tổng lượng dầu tồn kho toàn cầu, không tính Trung Quốc, đã giảm từ 7,4 tỷ thùng khi xung đột bắt đầu xuống mức thấp kỷ lục 6,8 tỷ thùng. Phần lớn lượng dầu này đang nằm trên các tàu chở dầu hoặc lưu chuyển qua đường ống, nên không thể sử dụng ngay như nguồn dự phòng khẩn cấp.

Andy Harbourne, chuyên gia tại Wood Mackenzie, cho biết các doanh nghiệp và chính phủ ngoài Trung Quốc đã sử dụng khoảng 700 triệu thùng dự trữ, và chỉ còn khoảng 700–800 triệu thùng có thể huy động. Điều đó đồng nghĩa thế giới đã tiêu hao khoảng một nửa lượng dự trữ thực sự có thể sử dụng. CEO Saudi Aramco, Amin H. Nasser, cũng cảnh báo lượng dầu dự trữ toàn cầu đang ở mức đáng lo ngại.

Tình trạng này khiến các chính phủ có rất ít dư địa ứng phó nếu xung đột tiếp diễn. Ngay cả khi chiến sự kết thúc, làn sóng tái tích trữ dầu có thể khiến giá dầu duy trì ở mức cao trong nhiều năm.

Cuộc chạy đua tái tích trữ

Khi xung đột chấm dứt và hoạt động thương mại dầu mỏ trở lại bình thường, thị trường có thể dư cung rất lớn. Rystad Energy dự báo nguồn cung sẽ vượt nhu cầu khoảng 3,5-4 triệu thùng/ngày, mức rất cao so với thặng dư khoảng 1,5 triệu thùng/ngày trong giai đoạn đại dịch COVID-19 năm 2020.

Thông thường, dư cung sẽ kéo giá dầu xuống. Nhưng lần này, nhu cầu bổ sung kho dự trữ có thể hấp thụ phần lớn lượng dầu dư thừa, qua đó hạn chế đà giảm giá. Theo Rystad Energy, việc các chính phủ tái tích trữ có thể làm tăng nhu cầu khoảng 2,5 triệu thùng dầu mỗi ngày trong vòng 18 tháng. Các doanh nghiệp cũng sẽ mua thêm dầu để khôi phục lượng tồn kho thương mại đã sụt giảm.

Nhu cầu bổ sung đến từ nhiều nguồn: Các nước thành viên IEA cần thay thế lượng dự trữ khẩn cấp đã sử dụng; Tồn kho dầu và sản phẩm dầu mỏ thương mại toàn cầu đã giảm khoảng 300 triệu thùng kể từ tháng 2; Trung Quốc cần bù đắp 137 triệu thùng đã rút khỏi kho dự trữ và tiếp tục chương trình tích trữ; Một số quốc gia châu Á dự kiến lần đầu xây dựng kho dự trữ dầu chiến lược.

Theo Jorge León, người đứng đầu bộ phận phân tích địa chính trị của Rystad Energy, làn sóng mua vào này sẽ khiến giá dầu khó giảm mạnh ngay cả khi nguồn cung phục hồi.

Hai bài học từ xung đột Trung Đông

Xung đột đã khiến các chính phủ và doanh nghiệp nhận ra hai vấn đề lớn. Thứ nhất, Trung Quốc có sự chuẩn bị tốt hơn nhiều quốc gia khác. Từ đầu những năm 2000, nước này đã nhận thấy mức độ phụ thuộc lớn vào dầu khí và bắt đầu tích trữ từ sớm.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), lượng dầu và sản phẩm dầu mỏ dự trữ của Trung Quốc lớn hơn tổng lượng dự trữ của châu Âu và Mỹ cộng lại hơn hai lần. Khi khủng hoảng xảy ra, Trung Quốc có thể giảm mạnh nhập khẩu dầu bằng cách cắt giảm hoạt động lọc dầu và sử dụng nguồn dự trữ sẵn có.

Thứ hai, eo biển Hormuz vẫn sẽ là điểm nghẽn địa chính trị ngay cả sau khi xung đột kết thúc. Iran đã chứng minh khả năng và sẵn sàng làm gián đoạn tuyến vận chuyển dầu quan trọng này. Trong khi đó, những nguyên nhân sâu xa của xung đột, như vấn đề hạt nhân và các lực lượng đồng minh của Iran, nhiều khả năng chưa được giải quyết triệt để.

Giá dầu đã vượt 100 USD/thùng, đẩy chi phí nhiên liệu và năng lượng của các hộ gia đình tăng mạnh. Khi các quốc gia đồng loạt mua dầu để tái lập kho dự trữ, áp lực lên giá có thể kéo dài.

Điều này tạo thêm khó khăn chính trị cho các chính phủ vốn đang đối mặt với sự bất mãn vì chi phí sinh hoạt leo thang, từ tỷ lệ ủng hộ ông Trump suy giảm trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đến các cuộc bạo loạn tại Pháp.

Dù vậy, các nhà lãnh đạo có thể chấp nhận rủi ro này. Nếu phương Tây không khôi phục lượng dầu dự trữ đã mất, một đợt gián đoạn nguồn cung trong tương lai có thể gây hậu quả nghiêm trọng hơn nhiều.