ĐIỆN HẠT NHÂN VIỆT NAM: ĐI CHẬM ĐỂ ĐI XA TRONG HÀNH TRÌNH NĂNG LƯỢNG MỚI

Năm 2025 đánh dấu sự thay đổi đáng chú ý trong cách tiếp cận điện hạt nhân. Dù chưa có công trường hay dự án cụ thể, nhưng tư duy chính sách, quản lý và tiếp cận lĩnh vực này đã “ấm lên” theo hướng bài bản hơn. Thay vì đặt trọng tâm vào tiến độ xây dựng, các cuộc thảo luận tập trung nhiều hơn vào khung pháp lý, thể chế, tiêu chuẩn an toàn và mô hình quản trị – những nền móng không thể thiếu nếu điện hạt nhân được triển khai trong tương lai.

Nhìn lại chặng đường trước đây, điện hạt nhân ở Việt Nam từng trải qua nhiều cung bậc cảm xúc: từ kỳ vọng lớn, quyết tâm cao đến quyết định tạm dừng để rà soát và điều chỉnh. Những bài học quốc tế cho thấy, điện hạt nhân không phải lĩnh vực có thể “vừa làm vừa sửa”. Nếu ví ngành năng lượng như một chuyến tàu dài hạn, thì điện hạt nhân không phải toa tàu chạy nhanh nhất, nhưng lại là toa tàu đòi hỏi đường ray chắc chắn và kiểm tra kỹ lưỡng nhất. Việc “đi chậm” trong giai đoạn chuẩn bị vì thế không phải là dấu hiệu chùn bước, mà là biểu hiện của sự chín muồi trong tư duy.

Một điểm then chốt khác là vấn đề an toàn. An toàn hạt nhân không chỉ nằm ở công nghệ hay thiết bị, mà còn ở con người, tổ chức và văn hóa an toàn. Kinh nghiệm từ các quốc gia triển khai thành công điện hạt nhân cho thấy, chính sự chủ quan, nóng vội và thiếu chuẩn bị mới là rủi ro lớn nhất. Việc xây dựng văn hóa an toàn là quá trình dài hạn, đòi hỏi tính kỷ luật, minh bạch và trách nhiệm ở mọi cấp độ.

Song hành với an toàn là bài toán nhân lực. Điện hạt nhân không thể phát triển nếu thiếu đội ngũ chuyên gia được đào tạo bài bản và có tính kế thừa. Đào tạo nhân lực hạt nhân giống như trồng một cây lâu năm: cần thời gian, sự kiên nhẫn và chiến lược rõ ràng. Trong năm 2025, các đề xuất về nhân lực đã có xu hướng tập trung hơn vào đào tạo cốt lõi, duy trì đội ngũ hiện có và kết nối với mạng lưới quốc tế, thay vì những kế hoạch dàn trải và thiếu trọng tâm.

Trong bức tranh chuyển dịch năng lượng và mục tiêu trung hòa carbon, điện hạt nhân ngày càng được nhắc đến như một mảnh ghép bổ sung quan trọng. Nếu năng lượng tái tạo là những gam màu tươi sáng, thì điện hạt nhân là gam màu trầm: không ồn ào, nhưng ổn định, quy mô lớn và phát thải thấp. Vấn đề không phải là thay thế các nguồn năng lượng khác, mà là tạo sự cân bằng và tăng độ tin cậy cho toàn hệ thống.

Cuối cùng, niềm tin xã hội là yếu tố quyết định. Điện hạt nhân chỉ có thể có “chỗ đứng” khi thông tin minh bạch, truyền thông có trách nhiệm và các băn khoăn của người dân được lắng nghe nghiêm túc. Xuân 2026 mở ra với nhiều kỳ vọng mới. Điện hạt nhân Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn chuẩn bị, nhưng đó là sự chuẩn bị cần thiết để nếu một ngày cánh cửa được mở, quyết định ấy sẽ dựa trên nền tảng vững chắc, tỉnh táo và có trách nhiệm với tương lai dài hạn của đất nước.