Hàng loạt giải pháp ưu tiên bảo đảm nguồn cung xăng dầu

Phóng viên báo Tin tức và Dân tộc đã phỏng vấn ông Nguyễn Cảnh Cường, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Thị trường Châu Âu - Châu Mỹ (Bộ Công Thương), Giảng viên Trường Đại học Kinh tế Đại học Quốc gia Hà Nội xung quanh vấn đề này. 

Ông đánh giá như thế nào về các chính sách giảm thuế xăng dầu trong nước thời gian qua, nhất là Bộ Tài chính tiếp tục đề xuất kéo dài việc giảm thuế xăng, dầu về 0 đồng/lít đến hết tháng 6/2026 nhằm bình ổn giá, hỗ trợ sản xuất, cũng như kiểm soát lạm phát trong năm nay?

Chính sách giảm thuế đối với xăng dầu của Chính phủ được ban hành liên tục thời gian qua đúng, kịp thời trong bối cảnh giá dầu thế giới tăng cao và nguồn cung đứt gãy do xung đột tại Trung Đông và chính sách cấm vận của Phương Tây đối với dầu khí Nga.

Động thái này trước mắt sẽ hỗ trợ được cho nền kinh tế, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tái phục hồi sản xuất và kinh doanh, giảm thiểu được lạm phát, ổn định được đời sống nhân dân và có tác dụng như công cụ giảm sốc cho nền kinh tế trước biến động tiêu cực đột ngột từ bên ngoài. 

Nguồn cung năng lượng đóng vai trò cực kỳ quan trọng vì nền kinh tế bao gồm cả hoạt động sản xuất và tiêu dùng. Hiện, trong cơ cấu nguồn cung của Việt Nam, phần nhập khẩu vẫn chiếm tỷ trọng rất lớn. Khi thị trường thế giới biến động hoặc nếu tình hình chiến tranh tại các nước sản xuất dầu mỏ vượt khỏi tầm kiểm soát và leo thang, nguồn cung nhập khẩu chắc chắn bị ảnh hưởng, thậm chí có thể bị gián đoạn. 

Chúng ta hiện đã có nguồn cung từ các nhà máy lọc dầu trong nước, giúp nhiệm vụ này bớt khó khăn hơn. Trong bối cảnh nguy cơ đứt gãy nguồn cung thế giới hiện hữu, Việt Nam cần một chiến lược quan trọng hơn ngoài các nguồn cung truyền thống. Chúng ta đang đi đúng hướng khi phát triển các nguồn năng lượng phi truyền thống như năng lượng tái tạo, năng lượng sinh học để đảm bảo an ninh năng lượng. 

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng đang học tập kinh nghiệm quốc tế về dự trữ chiến lược. Tại một số nước châu Âu thường dự trữ năng lượng đủ dùng trong khoảng 30 đến 60 ngày để duy trì hoạt động kinh tế khi nguồn cung nước ngoài bị gián đoạn. Tuy nhiên, dự trữ nhiều sẽ tốn chi phí, ít quá sẽ không an tâm, do đó cần căn cứ vào nhu cầu thực tế và mức độ phụ thuộc vào nhập khẩu để xác định mức dự trữ tối ưu.

Trong khoảng một tháng qua, nguồn cung xăng dầu trong nước cơ bản được bảo đảm, chuỗi cung ứng duy trì thông suốt. Đà tăng giá được kiểm soát, mặt bằng giá từ mức đỉnh đã giảm đáng kể về ngưỡng phù hợp hơn, qua đó góp phần giảm áp lực lên sản xuất, kinh doanh và chi phí sinh hoạt của người dân. Đó là nhờ sự linh hoạt trong điều hành giá xăng dầu, cùng những quyết sách “thần tốc” của Nhà nước”. Cơ quan quản lý cũng đã có những điều chỉnh giá theo diễn biến thị trường, thậm chí rút ngắn chu kỳ điều hành khi cần thiết, điều hiếm thấy trước đây.

Thưa ông, giá xăng dầu tăng cao ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sản xuất và đời sống người dân. Vậy, cần có cơ chế quản lý và sử dụng các công cụ bình ổn giá như thế nào để đạt hiệu quả cao nhất?

Giá năng lượng ảnh hưởng lớn đến chi phí sản xuất, từ đó tác động đến giá thành và cuối cùng là người tiêu dùng. Chính phủ đã có chính sách bình ổn giá những mặt hàng chiến lược từ lâu và đây là thời điểm cần sự can thiệp, hỗ trợ của Nhà nước để tránh biến động quá mạnh.

Về việc sử dụng Quỹ bình ổn giá, mục tiêu này là rất đúng đắn nhưng cách thức quản lý cần phải cải tiến theo hướng minh bạch và chặt chẽ hơn. Phải đảm bảo không có lỗ hổng trong quản lý và cần cơ chế giám sát để tránh việc một số doanh nghiệp lạm dụng, lợi dụng quỹ. Chúng ta cần sử dụng công cụ này một cách mạnh mẽ nhất cho mục tiêu bình ổn.

Về dài hạn, Việt Nam cần có những kịch bản ứng phó và giải pháp mang tính căn cơ như thế nào để giảm bớt sự lệ thuộc vào nguồn nhiên liệu truyền thống, thưa ông?

Giải pháp dài hơi nhất là đa dạng hóa nguồn cung năng lượng. Việt Nam không thể chỉ phụ thuộc vào một số ít nguồn cung. Việc đa dạng hóa sẽ giảm thiểu nguy cơ đứt gãy nguồn cung hay cạn kiệt dự trữ.

Trong chiến lược đa dạng hóa đó, bên cạnh nguồn cung truyền thống, cần tập trung mạnh mẽ vào các nguồn năng lượng mới như năng lượng mặt trời, năng lượng gió, năng lượng sinh khối và năng lượng sinh học. Ngoài việc giảm thiểu rủi ro đứt gãy cung ứng, việc chuyển đổi năng lượng theo hướng xanh và sạch này còn giúp bảo vệ môi trường, giảm ô nhiễm và cải thiện chất lượng không khí, nhu cầu thiết yếu của mọi người dân hiện nay.

Đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng, trong bối cảnh này, cần phải quản trị hiệu quả, tiết kiệm chi phí và xây dựng các kịch bản tồn tại là điều bắt buộc. Chúng ta cần thay đổi thói quen tiêu dùng, tiết kiệm điện năng và các nguồn lực để cùng vượt qua giai đoạn thách thức này.

Xin trân trọng cảm ơn ông!