Đi đường dài bằng niềm tin và năng lực quản trị

Dễ liên kết nhưng khó đi xa

Sau vài năm tham gia các chuỗi phân phối và kết nối sản phẩm địa phương, chị Nguyễn Thị Hiền, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp Sơn Mai (xã Quế Sơn) cho biết, điều khó nhất của doanh nghiệp nhỏ hiện nay không phải bắt đầu hợp tác với nhau, mà là duy trì được sự đồng hành đủ lâu để hình thành hệ sinh thái ổn định. Nhiều mô hình liên kết bước đầu tạo hiệu quả khá rõ về đầu ra, truyền thông hoặc mở rộng thị trường, nhưng khi vận hành lâu dài lại bắt đầu xuất hiện những khoảng lệch về tiêu chuẩn sản phẩm, cách chia sẻ lợi ích và tầm nhìn phát triển giữa các bên tham gia chuỗi liên kết.

“Nếu chỉ hợp tác để bán hàng ngắn hạn thì rất khó bền. Điều quan trọng nhất vẫn là uy tín, sự minh bạch và khả năng cùng nâng giá trị cho nhau trong dài hạn. Khi doanh nghiệp bắt đầu đi sâu hơn vào xây dựng hệ sinh thái thì câu chuyện không còn là bán được bao nhiêu sản phẩm mà là có giữ được niềm tin giữa các bên hay không”, chị Hiền chia sẻ.

Theo chị Hiền, người tiêu dùng hiện quan tâm nhiều hơn đến trải nghiệm đồng bộ, từ nguồn gốc sản phẩm, câu chuyện thương hiệu đến sự kết nối với văn hóa và cộng đồng địa phương. Vì vậy, chị kỳ vọng Đà Nẵng sẽ hình thành các chuỗi liên kết giữa doanh nghiệp nông nghiệp, OCOP, du lịch, quà tặng và sản phẩm chế biến để cùng hỗ trợ đầu ra, thương hiệu và chuyển đổi số...

Theo chị Nguyễn Thị Mỹ Sương, Giám đốc HTX Sinh kế bản địa Việt Nam (xã Hùng Sơn), phần lớn mô hình hợp tác hiện nay vẫn dễ đứt gãy khi thị trường bắt đầu biến động hoặc lợi ích giữa các bên không còn cân bằng như giai đoạn đầu. Phần lớn doanh nghiệp nhỏ hiện vẫn gặp áp lực lớn về thị trường và năng lực quản trị, trong khi nhiều sản phẩm địa phương dù làm tốt vẫn chưa có hệ thống phân phối ổn định hoặc chưa đủ tiêu chuẩn để đi vào các chuỗi lớn.

“Điều quan trọng nhất để doanh nghiệp nhỏ có thể đi đường dài với nhau vẫn là khả năng giữ được sự minh bạch và niềm tin trong quá trình vận hành chuỗi liên kết. Muốn đi lâu dài phải có quy trình rõ ràng, trách nhiệm rõ ràng và giữ được niềm tin giữa các bên. Đặc biệt, các địa phương hiện rất cần những đầu mối đủ khả năng kết nối người dân, HTX, doanh nghiệp và thị trường thành một chuỗi vận hành thống nhất thay vì các hoạt động hỗ trợ rời rạc như hiện nay”, chị Sương chia sẻ.

Hoàn thiện hệ sinh thái từ cơ sở

Ông Vũ Tuấn Anh, nhà sáng lập Dr.Big (Thành phố Hồ Chí Minh), chuyên gia hỗ trợ khởi nghiệp cho rằng, xu hướng doanh nghiệp nhỏ liên kết với nhau hiện nay sẽ tạo tác động lâu dài không chỉ cho từng doanh nghiệp mà còn cho cả hệ sinh thái kinh tế địa phương. Khi các doanh nghiệp hình thành được chuỗi liên kết ổn định, địa phương sẽ có thêm doanh thu, thêm việc làm, tăng nguồn thu ngân sách và kích thích phong trào khởi nghiệp phát triển mạnh hơn.

“Chúng ta thường tập trung vào chuyện thúc đẩy người dân khởi nghiệp, nhưng hệ sinh thái khởi nghiệp thực ra rộng hơn rất nhiều. Nó bao gồm cả người đầu tư vào startup, người làm việc trong startup và người tiêu dùng sẵn sàng sử dụng sản phẩm địa phương. Khi nhiều doanh nghiệp nhỏ liên kết được với nhau thì sức cạnh tranh của cả cộng đồng sẽ lớn hơn rất nhiều”, ông Tuấn Anh phân tích.

Theo ông Tuấn Anh, khó khăn lớn nhất hiện nay vẫn nằm ở tư duy hợp tác và năng lực quản trị của doanh nghiệp nhỏ. Nhiều đơn vị vẫn còn e dè với công nghệ, AI hoặc chuyển đổi số. Họ sẵn sàng vay tiền mua xe, mua tài sản nhưng lại ngại đầu tư cho công nghệ, AI hay chuyển đổi số, trong khi đây mới là nền tảng quyết định khả năng cạnh tranh lâu dài. Nếu doanh nghiệp địa phương không thay đổi tư duy phát triển thì rất khó đi đường dài.

Không cần ngay lập tức có hàng trăm doanh nghiệp liên kết thành công, chỉ cần vài mô hình phối hợp hiệu quả và tạo được giá trị thực tế thì đó đã là ví dụ rất quan trọng để cộng đồng doanh nghiệp học theo.

Theo ông Nguyễn Viết Toàn, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Đà Nẵng, thành phố hiện đặt mục tiêu đến năm 2030 mở rộng hệ sinh thái với hơn 600 dự án và doanh nghiệp khởi nghiệp hoạt động. Một trong những định hướng lớn trong giai đoạn tới là xây dựng các không gian đổi mới sáng tạo ngay tại các phường, xã thay vì chỉ tập trung ở khu vực trung tâm như trước đây nhằm giúp doanh nghiệp nhỏ, startup và các nhóm khởi nghiệp cộng đồng tiếp cận gần hơn với công nghệ, cố vấn và các nguồn lực hỗ trợ.

“Đà Nẵng đang hướng tới việc hình thành các không gian đổi mới sáng tạo tại cơ sở để doanh nghiệp nhỏ và startup địa phương có thêm nơi kết nối, thử nghiệm mô hình, tiếp cận chuyên gia và hình thành cộng đồng hỗ trợ lẫn nhau. Khi hệ sinh thái được mở rộng từ cơ sở, khả năng hình thành các chuỗi liên kết địa phương cũng sẽ rõ hơn. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất vẫn là giúp doanh nghiệp nhỏ hình thành năng lực quản trị, khả năng thích ứng công nghệ và tư duy hợp tác dài hạn thay vì chỉ tăng trưởng ngắn hạn”, ông Toàn cho hay.