Hướng đến chuỗi giá trị đa tầng trong kinh tế hợp tác

Kinh tế tập thể nếu chỉ dừng lại ở liên kết "mua chung - bán chung" đơn thuần, các hợp tác xã (HTX) sẽ không thể bứt phá. Yêu cầu đặt ra trong bối cảnh địa bàn mở rộng là phải xây dựng các chuỗi giá trị đa tầng, nhằm tái thiết sức mạnh nông nghiệp từ kinh tế tập thể (KTTT).

*Kết hợp du lịch trong kinh tế nông nghiệp giúp gia tăng giá trị cho người nông dân*

Thành quả ban đầu và nguy cơ

Tính đến thời điểm này, khu vực KTTT Lâm Đồng đang có một lực lượng đông đảo với 4.032 tổ hợp tác, 1.532 HTX và Quỹ tín dụng nhân dân, 12 Liên hiệp HTX. Trong đó, 802 đơn vị đang hoạt động, 461 hợp tác xã có doanh thu và tạo việc làm cho 3.281 lao động. 6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh ghi nhận 61 HTX thành lập mới cho thấy sức hút của mô hình KTTT theo Luật HTX năm 2023.

Hiện toàn tỉnh đã hình thành 428 chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản, với 192 HTX tham gia và 47.590 hộ nông dân liên kết sản xuất. Tỷ lệ nông sản được tiêu thụ thông qua hợp đồng liên kết đạt khoảng 63% tổng sản lượng, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, ổn định đầu ra và thu nhập cho người dân.

Tuy nhiên, bước sang giai đoạn vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và mở rộng địa giới hành chính, toàn tỉnh chỉ có 26/124 xã, phường, đặc khu thành lập Ban Chỉ đạo phát triển KTTT. Sự thụ động ở cấp xã làm gãy đứt các chính sách hỗ trợ khi đưa về cơ sở. Bên cạnh đó, hàng trăm HTX ngừng hoạt động, nợ thuế, bỏ địa chỉ đăng ký nhưng chưa được giải thể dứt điểm, làm méo mó bức tranh KTTT. Các HTX cũng chưa xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về thu nhập, lợi nhuận, số lượng thành viên thực tế khiến việc hoạch định chính sách hỗ trợ chuỗi liên kết gặp nhiều khó khăn.

Một thực tế rõ ràng là nếu các HTX chỉ hoạt động đơn lẻ là chỉ gom nông sản thô bán cho thương lái hoặc doanh nghiệp… khiến giá trị gia tăng giữ lại cho nông dân rất thấp, hạn chế năng lực quản trị, không có điều kiện xây dựng hạ tầng logistics, không phát triển được chế biến sâu thì khó tiếp cận các chính sách hỗ trợ như: chuyển đổi số, xúc tiến thương mại, tiếp cận nguồn vốn, khoa học - công nghệ... dẫn tới giảm sức cạnh tranh của nông sản.

Kinh tế hợp tác là tổng hợp các “mảnh ghép” từ nhiều chủ thể. Để hài hòa lợi ích và tạo nên sức mạnh chuỗi giá trị đa tầng, cần xóa bỏ mô hình manh mún để hình thành các mô hình có quy mô lớn... Tại cuộc họp sơ kết 6 tháng đầu năm về phát triển KTTT, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Võ Ngọc Hiệp yêu cầu phải bám sát Nghị định số 98/2018/NĐ-CP của Chính phủ, nhằm xác định rõ lĩnh vực trọng tâm để khuyến khích phát triển kinh tế hợp tác, gắn liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp. Đồng thời, chủ động tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ các HTX phát triển phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương.

*Nhiều HTX ở Lâm Đồng tự tin mang sản phẩm đi quảng bá ở các địa phương khác*

Đột phá bằng tư duy “chuỗi giá trị đa tầng”

Nhiều HTX khác ở Lâm Đồng từng bước ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số, áp dụng các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, Organic..., vào sản xuất, góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu, tạo việc làm và tăng thu nhập cho thành viên. Các đơn vị này đã tạo nên “chuỗi giá trị đa tầng” đó là sự kết hợp nông nghiệp công nghệ cao, chuyển đổi số, chế biến sâu, thương hiệu hóa và kết nối tín dụng - du lịch nông nghiệp. Bên cạnh đó, nhiều HTX không chỉ xây dựng được liên kết ngang giữa nông dân với nông dân, mà còn là liên kết dọc giữa HTX với doanh nghiệp để tiêu thụ nông sản, mở rộng thị trường, thu hút lao động và đặc biệt là nâng cao giá trị sản phẩm.

Một giám đốc HTX ở Lâm Đồng cho biết, tham gia chuỗi giá trị đa tầng trong KTTT còn đòi hỏi người nông dân phải làm nhiều việc hơn, chứ không chỉ đơn giản là cắm cây giống, chăm sóc hằng ngày đến khi thu hái. Hàng trăm HTX đã chuẩn hóa theo mô hình sản xuất nông nghiệp theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, Organic... và đang đóng vai trò “hạt nhân” hình thành vùng nguyên liệu tập trung. Các sản phẩm nông sản đưa ra thị trường không những có tem nhãn ứng dụng truy xuất nguồn gốc và hóa đơn tính tiền, mà còn có cơ hội đưa nông sản lên sàn thương mại điện tử.