Không chỉ để trả tiền, quét mã mở cánh cửa tài chính số cho tiểu thương

QR Pay giúp tiểu thương số hóa hoạt động kinh doanh

Chỉ mất vài giây để hoàn tất một giao dịch thanh toán tại quầy bánh mứt trong chợ Bến Thành. Khi khách hàng đưa điện thoại quét mã QR, ứng dụng ngân hàng lập tức hiển thị đầy đủ thông tin giao dịch, từ tên tài khoản, nội dung thanh toán đến hóa đơn 130.000 đồng cần xác nhận, thay cho thao tác nhập tiền thủ công như trước.

Sự thay đổi tưởng chừng nhỏ này lại phản ánh một bước chuyển đáng chú ý của thanh toán số tại các điểm bán lẻ truyền thống. Nếu trước đây mã QR chủ yếu đóng vai trò như một “đường dẫn” tới tài khoản ngân hàng, khách hàng vẫn phải tự nhập số tiền và nội dung chuyển khoản, thì QR Pay đang đưa hoạt động thanh toán tiến thêm một tầng vận hành mới.

Khi quét mã, hệ thống có thể tự động hiển thị sẵn giá trị đơn hàng, đồng bộ với dữ liệu bán hàng và kết nối trực tiếp với hóa đơn điện tử. Điều này giúp giảm đáng kể tình trạng nhập sai số tiền, chuyển nhầm hoặc thiếu tiền, đặc biệt trong những thời điểm đông khách.

Điểm đáng chú ý hơn nằm ở lớp dữ liệu được hình thành phía sau mỗi giao dịch. Khi thanh toán bắt đầu kết nối với hoạt động bán hàng, việc tổng hợp doanh thu, kiểm tra dòng tiền hay xuất hóa đơn cũng trở nên rõ ràng và thuận tiện hơn. Vai trò của thanh toán số vì vậy đang mở rộng khỏi phạm vi chuyển tiền đơn thuần để dần trở thành một phần của hạ tầng vận hành kinh doanh hằng ngày.

Theo chị Quyên, chủ một cửa hàng kinh doanh đồ uống, hiện khoảng 80% khách hàng tại quầy đã lựa chọn thanh toán không dùng tiền mặt, riêng nhóm khách trẻ có thể lên tới 90%. Tuy nhiên, phần lớn giao dịch trước đây vẫn là kiểu “quét rồi tự nhập tiền”, tức khá gần với hình thức chuyển khoản thủ công hơn là một quy trình thanh toán hoàn chỉnh.

“Trước đây nhiều lúc đông khách phải vừa bán vừa kiểm tra xem khách đã chuyển đúng tiền chưa. Có người nhập thiếu số, có người chuyển nhầm nội dung, mình phải dò lại rất mất thời gian. Còn bây giờ hệ thống hiện sẵn số tiền nên nhanh hơn nhiều, hạn chế sai sót và cũng dễ quản lý doanh thu hơn”, chị Quyên chia sẻ.

Bước chuyển của QR Pay cho thấy thanh toán số đang đi sâu hơn vào đời sống kinh doanh thường nhật. Khi giao dịch bắt đầu gắn với hóa đơn, dữ liệu bán hàng và lịch sử dòng tiền, nhiều hộ kinh doanh nhỏ lẻ cũng dần tiếp cận gần hơn với cách vận hành chuyên nghiệp vốn trước đây chủ yếu xuất hiện ở các chuỗi bán lẻ hiện đại.

Nền tảng để mở rộng tài chính số

Những thay đổi trên cho thấy tài chính số tại Việt Nam đang bước qua giai đoạn chỉ xoay quanh thanh toán không tiền mặt. Từ một công cụ phục vụ giao dịch, các nền tảng số bắt đầu trở thành lớp hạ tầng kết nối dòng tiền, dữ liệu và khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính của người dân lẫn hộ kinh doanh nhỏ.

Đây cũng là hướng đi của nhiều quốc gia trong khu vực. Chẳng hạn như Singapore thúc đẩy tham vọng trở thành trung tâm tài chính số hàng đầu châu Á, Thái Lan phổ cập thanh toán số toàn dân, trong khi Indonesia tận dụng hệ sinh thái thương mại điện tử để mở rộng khả năng tiếp cận tài chính cho hàng chục triệu người dân.

Tại họp báo công bố chương trình Ngày tài chính số 2026, ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho biết, từ giai đoạn người dùng còn bỡ ngỡ với ví điện tử và mã QR, đến cuối năm 2025, Việt Nam đã ghi nhận hơn 25,2 tỷ giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt, với tổng giá trị vượt 362 triệu tỷ đồng.

“Đây là nền tảng quan trọng để ngành ngân hàng bước sang giai đoạn phát triển tài chính số sâu hơn, thay vì chỉ dừng lại ở việc giảm sử dụng tiền mặt”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Đó cũng là lý do chương trình “Ngày không tiền mặt” sau 7 năm triển khai chính thức bước sang giai đoạn mới với tên gọi “Ngày tài chính số 2026”, mở rộng mục tiêu từ thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt sang xây dựng hệ sinh thái tài chính số toàn diện.

Khi thanh toán số không còn chỉ được nhìn như một công cụ giao dịch, trọng tâm phát triển cũng dần dịch chuyển về khu vực kinh tế nhỏ lẻ, nơi quá trình số hóa vẫn còn nhiều khoảng trống.

Ông Nguyễn Nguyên Phương, Phó giám đốc Sở Công Thương TPHCM cho biết, dư địa lớn nhất hiện nay không nằm ở các trung tâm thương mại hiện đại, mà ở khu vực chợ truyền thống, cửa hàng tạp hóa và hộ kinh doanh nhỏ lẻ, nơi thanh toán số vẫn chưa được triển khai đồng bộ và hiệu quả.

Sau khi thực hiện mô hình chính quyền hai cấp, TPHCM hiện có 168 chợ truyền thống đang đứng trước áp lực chuyển đổi mạnh. Quá trình số hóa tại khu vực này không chỉ giúp giao dịch thuận tiện hơn, mà còn hỗ trợ quản lý doanh thu, khai báo thuế và chuẩn hóa hoạt động kinh doanh.

Theo ông Tuấn, khi dòng tiền của hộ kinh doanh, tiểu thương và doanh nghiệp nhỏ được ghi nhận thường xuyên qua các nền tảng số, lịch sử giao dịch số có thể trở thành cơ sở để ngân hàng đánh giá năng lực tài chính và khả năng tạo dòng tiền thực tế. Từ đó, các sản phẩm tín dụng có thể được thiết kế phù hợp hơn, mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho nhóm khách hàng lâu nay còn gặp khó do thiếu tài sản bảo đảm hoặc hồ sơ tài chính minh bạch.

Ở góc độ quản lý, NHNN cũng đang định hình lộ trình phát triển tài chính số dựa trên ba trụ cột gồm hoàn thiện hành lang pháp lý, phát triển hạ tầng thanh toán an toàn và đồng bộ, đồng thời mở rộng kết nối thanh toán quốc tế đi cùng yêu cầu bảo đảm an ninh hệ thống.

Ba trụ cột này sẽ quyết định khả năng mở rộng của tài chính số trong giai đoạn tới. Bởi để thanh toán số thực sự trở thành nền tảng vận hành của nền kinh tế số, hệ thống không chỉ cần thuận tiện ở lớp giao dịch, mà còn phải đủ an toàn, chuẩn hóa và liên thông để dữ liệu có thể được khai thác hiệu quả hơn trong quản trị, thương mại và tài chính.

Khi mỗi giao dịch bắt đầu để lại một “dấu vết dữ liệu”, vai trò của thanh toán số cũng thay đổi. Giá trị lúc này không còn nằm ở việc thay thế tiền mặt, mà ở khả năng biến dòng dữ liệu tài chính thành nền tảng cho quản trị minh bạch, mở rộng tín dụng và đưa nhiều người dân hơn vào hệ sinh thái tài chính chính thức.