Sai nhãn mác xuất khẩu: Lỗi nhỏ, rủi ro lớn

Trong tháng 4/2026, một lô dứa đóng hộp nhập khẩu từ Việt Nam với tổng trọng lượng 13.500 kg đã bị Cơ quan Thanh tra Chất lượng Thương mại Thực phẩm Ba Lan (IJHARS) thu giữ và ra lệnh cấm lưu hành.

“Lỗi nhỏ” đủ xóa sổ một lô hàng

Điều đáng chú ý là lô hàng này không có bất kỳ dấu hiệu nhiễm bẩn, hư hỏng hay vi phạm an toàn vệ sinh thực phẩm theo nghĩa thông thường. Toàn bộ sự cố bắt nguồn từ những sai sót trên nhãn mác: thông tin thành phần ghi không chính xác và hạn sử dụng không đúng quy định.

Nghe qua, đó có vẻ chỉ là lỗi kỹ thuật. Nhưng trong bối cảnh thương mại toàn cầu hiện nay, đặc biệt tại thị trường EU, đây lại là lỗi mang tính “chí mạng”. Điều này đủ sức xóa sổ cả một lô hàng, thậm chí làm tổn hại nghiêm trọng đến uy tín của cả một nhóm sản phẩm.

Đáng lo ngại hơn, đây không phải là trường hợp cá biệt. Ngay trước sự cố trên, IJHARS đã từng ban hành lệnh cấm đối với các lô hàng nước cốt dừa và xoài sấy dẻo từ Việt Nam, với cùng một nguyên nhân: vi phạm trong ghi nhãn, khai báo thành phần và phụ gia không đúng chuẩn.

Ba mặt hàng khác nhau, ba lô hàng bị cấm, nhưng chỉ có một mẫu số chung: sự cẩu thả trong khâu ghi nhãn xuất khẩu (XK).

Như lưu ý của Thương vụ Việt Nam tại Ba Lan, đối với thị trường Ba Lan, việc ghi nhãn thực phẩm phải rất chính xác. Việc ghi sai nhãn mác có thể khiến người tiêu dùng hiểu lầm và có thể gây nguy hiểm cho người tiêu dùng như bị dị ứng hay thành phần không rõ…

Trong cách tiếp cận truyền thống của nhiều doanh nghiệp (DN) Việt Nam, nhãn mác thường bị xem là khâu phụ trợ, làm sau cùng và mang tính hình thức. Tuy nhiên, quan niệm này đang phản tác dụng nghiêm trọng.

Tại EU, nhãn mác thực phẩm là một phần của quy định an toàn tiêu dùng, có giá trị tương đương chất lượng sản phẩm. Mọi thành phần, kể cả phụ gia nhỏ, phải được khai báo đầy đủ để bảo đảm minh bạch và an toàn sức khỏe. Chỉ cần sai sót như thiếu phụ gia hoặc ghi sai hạn dùng, sản phẩm có thể bị coi là vi phạm và bị niêm phong, thu hồi hoặc tiêu hủy toàn bộ lô hàng.

Trong bối cảnh IJHARS đang tăng cường kiểm tra toàn diện đối với thực phẩm nhập khẩu, từ chất lượng đến nhãn mác, nguy cơ đối với hàng Việt là hiện hữu và liên tục. Mỗi lô hàng cập cảng Ba Lan đều có thể trở thành đối tượng kiểm tra bất kỳ lúc nào, không có ngoại lệ.

Với thị trường như Ba Lan, cửa ngõ quan trọng vào khu vực Đông Âu, những “vết xước” về uy tín có thể gây ra hiệu ứng dây chuyền, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng mở rộng thị phần của hàng Việt trong cả khu vực.

Chính vì vậy, phía Thương vụ Việt Nam tại Ba Lan khuyến nghị các DN xuất khẩu thực phẩm sang thị trường này cần chú ý tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về an toàn thực phẩm, ghi nhãn sản phẩm của EU để tránh ảnh hưởng đến uy tín hàng Việt Nam tại thị trường sở tại.

Đây không còn là câu chuyện “nên làm tốt hơn”, mà là điều kiện tối thiểu để được phép tham gia thị trường. Nhìn sâu hơn, nhiều chuyên gia nhận định rằng điểm yếu của DN Việt khi XK không nằm ở chất lượng sản phẩm, mà ở hệ thống quản trị nội tại.

Ông Hoàng Văn Việt, Chủ tịch Cộng đồng doanh nhân trí thức Toàn cầu (GIBA), chỉ ra rằng bên cạnh việc duy trì sản phẩm tốt (good product), DN cần chú trọng thêm về xây dựng hệ thống quản trị chuẩn mực (good system).

Ranh giới “bị loại bỏ” luôn hiện hữu

“Thách thức hiện nay là tỷ trọng giá trị gia tăng trong sản phẩm Việt vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, do điểm cốt lõi không nằm ở bản thân sản phẩm mà ở hệ thống minh bạch”, ông Hoàng Văn Việt nói.

Điều này thể hiện rõ trong các sự cố vừa qua ở Ba Lan. Đó là sản phẩm không bị lỗi về chất lượng thực phẩm, nhưng lại “vấp” ở khâu nhãn mác. Đây là một phần của hệ thống tuân thủ pháp lý mà nhiều DN Việt vẫn chưa xây dựng bài bản.

Đứng ở góc độ xúc tiến thương mại, bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Tp.HCM (ITPC), cho rằng đây là thời điểm để DN Việt tái định vị vai trò trong chuỗi giá trị quốc tế. Nhất là thay đổi từ việc cạnh tranh bằng chi phí thấp để chuyển sang cạnh tranh bằng chất lượng, giá trị và uy tín, qua đó thiết lập “hộ chiếu xanh” cho sản phẩm.

Như với các DN ngành thực phẩm, theo bà Quyên, đang phải đối mặt với áp lực lớn các tiêu chí phát triển bền vững khắt khe từ hệ thống phân phối quốc tế. Đặc biệt là cơ chế bắt buộc của các chính sách, quy định pháp lý về truy xuất nguồn gốc cũng như kiểm soát phát thải. 

Những áp lực này đang tái định hình luật chơi của thị trường. Và trong luật chơi đó, không có chỗ cho những “lỗi nhỏ” như sai nhãn mác.

Không chỉ riêng châu Âu, các thị trường khác cũng đang dựng lên những hàng rào kỹ thuật mới gắn với yêu cầu phát triển bền vững. 

Theo ông Ngô Quang Hưng, đại diện Thương vụ Việt Nam tại Malaysia, từ năm 2026, Malaysia áp dụng cơ chế “Trách nhiệm nhà sản xuất mở rộng” (EPR). Theo đó, DN – bao gồm cả hàng nhập khẩu – phải chịu trách nhiệm cho toàn bộ vòng đời sản phẩm, từ sản xuất đến tái chế và xử lý chất thải.

Ông Hưng cho rằng để tuân thủ Đề án “Bản đồ Kinh tế tuần hoàn Chất thải rắn” (2025-2035) của Malaysia, các DN cần áp dụng “Chiến lược trả tiền theo lượng rác thải” để giảm rác thải và phải cung cấp tài liệu chứng minh tuân thủ ESG (môi trường - xã hội - quản trị) cho nhà phân phối và bán lẻ.

Vị đại diện Thương vụ Việt Nam tại Malaysia cũng khuyến nghị DN Việt lưu ý chi phí để đạt được các chứng chỉ kỹ thuật (như HALAL, GAP, MSPO) có thể chiếm từ 15% đến 25% giá thành sản phẩm, tạo ra rào cản không nhỏ. 

“Để vượt qua thách thức này và cạnh tranh với các đối thủ như Thái Lan hay Indonesia, DN Việt Nam cần nhanh chóng xin cấp chứng chỉ HALAL từ Hội Đồng HALAL Malaysia (JAKIM) và các chứng chỉ ESG, ISO 22000”, ông Hưng nói.

Quay trở lại với những lô hàng sai nhãn mác bị cấm tại Ba Lan, bức tranh trở nên rõ ràng: trong thương mại hiện đại, ranh giới giữa “được chấp nhận” và “bị loại bỏ” đôi khi chỉ nằm ở một dòng thông tin trên nhãn sản phẩm.

Không phải vấn đề chất lượng, không phải vấn đề an toàn thực phẩm, mà là mức độ tuân thủ tiêu chuẩn. Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu, những sự cố như vậy là lời cảnh báo rõ ràng về khoảng trống trong quản trị XK.

Muốn đi xa hơn trên thị trường quốc tế, DN Việt không thể chỉ dừng ở mức “đủ tốt”. Trong một môi trường mà tiêu chuẩn là luật chơi, sự chính xác trong từng chi tiết, dù nhỏ nhất, mới là yếu tố quyết định. Bởi đôi khi, chỉ một sai sót rất nhỏ cũng có thể đánh đổi bằng cả một thị trường.