HTX bảo vệ thương hiệu nông sản Đà Lạt bằng ‘lá chắn’ sở hữu trí tuệ

Đầu tư làm nông nghiệp sạch luôn đồng nghĩa với chi phí cao hơn. Nhưng với các HTX ở Đà Lạt (cũ), thách thức không chỉ nằm ở giá thành sản xuất mà còn ở việc bảo vệ uy tín sản phẩm trước tình trạng hàng giả, hàng nhái và hàng mạo danh xuất xứ.

HTX không thể một mình chống hàng giả

Câu chuyện của HTX Vườn Nhà Đà Lạt (phường Xuân Trường - Đà Lạt) cho thấy yêu cầu ngày càng cấp thiết trong việc bảo vệ tài sản sở hữu trí tuệ đối với các HTX nông nghiệp.

Bà Lương Thị Yến Vân, Giám đốc HTX, cho biết để tạo ra một sản phẩm sạch phải trải qua nhiều công đoạn từ trồng trọt, chăm sóc đến sơ chế và chế biến. Chi phí vì vậy cao hơn đáng kể so với các sản phẩm thông thường.

Ví dụ với dâu tây sấy thăng hoa, để sản xuất 1kg thành phẩm cần khoảng 10kg dâu tươi. Chỉ riêng nguyên liệu đã có giá tối thiểu khoảng 1 triệu đồng, chưa kể tiền điện cho công nghệ sấy, nhân công, bao bì và vận chuyển. Tổng chi phí sản xuất dao động từ 1,1-1,2 triệu đồng/kg.

“Trong khi đó, trên thị trường vẫn có những sản phẩm gắn nhãn dâu tây sấy Đà Lạt được bán chỉ khoảng 250.000 đồng/kg. Với mức giá này thì rất khó có thể là dâu tây được trồng và chế biến đúng quy trình tại Đà Lạt”, bà Vân chia sẻ.

Không chỉ dâu tây mà nhiều loại rau, củ, quả không được trồng tại Lâm Đồng vẫn được gắn mác Đà Lạt để bán ra thị trường. Điều này không chỉ gây thiệt hại cho người sản xuất chân chính mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của nông sản địa phương.

“Chúng tôi đầu tư rất nhiều cho chất lượng sản phẩm, bao bì và truy xuất nguồn gốc. Nhưng nếu người tiêu dùng không phân biệt được đâu là hàng thật, đâu là hàng giả thì những đơn vị làm ăn bài bản vẫn chịu thiệt”, bà Vân nói.

Các chuyên gia cho rằng đây là thực trạng chung của nhiều HTX hiện nay. Dù đã xây dựng thương hiệu, áp dụng truy xuất nguồn gốc và từng bước khai thác các công cụ sở hữu trí tuệ, phần lớn HTX vẫn không đủ nguồn lực để tự phát hiện, theo dõi và xử lý các hành vi giả mạo nhãn hiệu, bao bì hay nguồn gốc xuất xứ. 

Vì vậy, việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không thể chỉ đặt lên vai các HTX. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, lực lượng thực thi và người tiêu dùng nhằm ngăn chặn hiệu quả hàng giả, hàng nhái trên thị trường.

Chủ động bảo vệ giá trị

Tuy nhiên, để các cơ chế bảo vệ phát huy hiệu quả, trước hết các HTX cần nâng cao nhận thức và chủ động xác lập, khai thác hiệu quả các tài sản sở hữu trí tuệ. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển thương hiệu, gia tăng giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường.

Thực tế, nhiều HTX đã từng bước xây dựng nền tảng này thông qua đầu tư chất lượng, tạo dấu ấn sản phẩm và phát triển thương hiệu, trong đó có HTX Vườn Nhà Đà Lạt.

Không chỉ tập trung nâng cao chất lượng, HTX này còn lựa chọn xây dựng thương hiệu từ sự khác biệt của sản phẩm. Thành lập từ năm 2019, HTX đưa nhiều giống cây mới có giá trị kinh tế cao vào sản xuất như bí sợi mì, khoai tây tím, lơ san hô và cải xoăn làm cảnh, qua đó từng bước tạo dấu ấn riêng trên thị trường.

HTX hiện mở rộng vùng nguyên liệu lên hàng chục héc-ta, liên kết với hơn 200 hộ nông dân. Năm 2025, doanh thu của HTX đạt khoảng 12 tỷ đồng, tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 40 lao động với thu nhập bình quân hơn 110 triệu đồng/người/năm.

Song song với mở rộng sản xuất, HTX hỗ trợ nông dân ứng dụng nhiều tiến bộ kỹ thuật như hệ thống tưới tự động điều khiển từ xa, hệ thống phun thuốc tự động, các giải pháp sinh học và sử dụng thiên địch để phòng trừ sâu bệnh. Rau ăn lá được sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ, còn nhóm củ, quả tuân thủ quy trình VietGAP.

Ở khâu sơ chế, đóng gói, HTX cũng đầu tư máy hút chân không, máy đóng gói cùng nhiều thiết bị hiện đại nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Song, chất lượng và công nghệ sẽ khó tạo lợi thế bền vững nếu thiếu nền tảng sở hữu trí tuệ.

Theo các chuyên gia, nhiều HTX hiện nay vẫn chủ yếu tập trung vào sản xuất mà chưa quan tâm đúng mức đến việc xác lập và khai thác tài sản sở hữu trí tuệ. Không ít đơn vị chỉ nghĩ đến việc đăng ký bảo hộ khi sản phẩm đã bị làm giả hoặc xảy ra tranh chấp.

Việc đăng ký bảo hộ các tài sản sở hữu trí tuệ như thương hiệu, nhãn hiệu tập thể, chỉ dẫn địa lý hay truy xuất nguồn gốc giúp bảo vệ thành quả đầu tư của các HTX. 

Đây cũng là nền tảng để nâng cao giá trị sản phẩm, xây dựng uy tín và tạo niềm tin với người tiêu dùng. Đồng thời, các tài sản sở hữu trí tuệ được bảo hộ góp phần mở rộng thị trường tiêu thụ và tăng sức cạnh tranh cho nông sản HTX.

Vì vậy, cần tăng cường tuyên truyền để các HTX nhận thức đầy đủ hơn về vai trò của sở hữu trí tuệ ngay từ khi xây dựng và phát triển sản phẩm. Cùng với đó, các HTX cần được hướng dẫn chủ động xác lập, quản lý và khai thác hiệu quả các tài sản sở hữu trí tuệ phù hợp. 

Việc hoàn thiện hệ thống nhận diện, bao bì, tem nhãn, truy xuất nguồn gốc và đẩy mạnh quảng bá thương hiệu sẽ góp phần gia tăng giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường và nâng cao sức cạnh tranh.

Gia cố “lá chắn” sở hữu trí tuệ

Bên cạnh việc hỗ trợ các HTX xác lập và khai thác hiệu quả tài sản sở hữu trí tuệ, công tác tuyên truyền về các giải pháp phòng, chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ cũng cần được đẩy mạnh. 

Qua đó, các HTX sẽ nâng cao khả năng nhận diện các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng giả, hàng nhái và giả mạo nguồn gốc xuất xứ. Đồng thời, các HTX cần được hướng dẫn quy trình phối hợp với cơ quan chức năng để kịp thời phát hiện, phản ánh và xử lý các hành vi vi phạm theo quy định.

Bên cạnh đó, cần tăng cường phổ biến kiến thức để người tiêu dùng nhận diện sản phẩm chính hãng thông qua nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận, chỉ dẫn địa lý, tem chống giả, mã QR truy xuất nguồn gốc và các dấu hiệu nhận diện khác.

Điều này giúp người tiêu dùng chủ động lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và tránh mua phải hàng giả, hàng nhái. Qua đó, góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng như uy tín của các HTX sản xuất chân chính.

Mặt khác, các đơn vị phân phối và sàn thương mại điện tử cũng cần nâng cao trách nhiệm trong kiểm soát nguồn gốc hàng hóa, không để các sản phẩm giả mạo lưu thông trên thị trường.

Trước tình hình cạnh tranh ngày càng gay gắt, sở hữu trí tuệ không chỉ là công cụ bảo hộ mà còn là nền tảng nâng cao giá trị nông sản và năng lực cạnh tranh của khu vực kinh tế tập thể. 

Do vậy, các HTX tại Đà Lạt cần chủ động xác lập và khai thác hiệu quả các tài sản sở hữu trí tuệ ngay từ khi xây dựng thương hiệu. Hơn nữa, công tác tuyên truyền, hướng dẫn và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cần được tăng cường để hỗ trợ các HTX trước các hành vi xâm phạm. 

Khi các giải pháp này được triển khai đồng bộ, những giá trị mà người sản xuất dày công tạo dựng sẽ được gìn giữ, góp phần nâng cao vị thế nông sản Việt trên thị trường trong nước và quốc tế.