Khai thác ‘mỏ vàng’ sở hữu trí tuệ trong thể thao

Cần nhập "cuộc đua" sở hữu trí tuệ trong thể thao

Nhấn mạnh ý nghĩa của chủ đề năm nay, Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) cho rằng, sở hữu trí tuệ không chỉ là công cụ bảo vệ các thành quả sáng tạo mà còn là nền tảng thúc đẩy sự phát triển bền vững của các ngành kinh tế, trong đó có thể thao. Việc khai thác hiệu quả các quyền sở hữu trí tuệ đã góp phần đưa ngành thể thao trở thành một ngành công nghiệp toàn cầu trị giá hàng trăm tỷ USD, đồng thời tạo nguồn lực để các vận động viên, tổ chức và doanh nghiệp phát triển. Theo WIPO, trong bối cảnh kinh tế tri thức ngày càng đóng vai trò chủ đạo, hiểu và vận dụng tốt sở hữu trí tuệ sẽ giúp mở rộng không gian sáng tạo, gia tăng giá trị và lan tỏa lợi ích của thể thao tới toàn xã hội.

Như vậy, thông điệp mà WIPO muốn gửi gắm là đam mê thể thao thôi chưa đủ, mà phải biết cách thương mại hóa đam mê ấy bằng công cụ sở hữu trí tuệ.

Ở Việt Nam, sở hữu trí tuệ trong thể thao đã thể hiện sự sẵn sàng, bắt đầu và đổi mới. Theo thống kê, tính đến tháng 4/2026, Cục Sở hữu trí tuệ đã tiếp nhận 14.914 đơn đăng ký nhãn hiệu trong lĩnh vực thể thao, trong đó, các doanh nghiệp Việt Nam chiếm ưu thế với 8.576 đơn, vượt qua cả các chủ thể nước ngoài. Các doanh nghiệp tiên phong trong sản xuất dụng cụ thể thao nội địa như Công ty Động Lực có 74 đơn đăng ký. Một số nhãn hiệu khác cũng đã quen thuộc với người tiêu dùng như Jogarbola, hay Midomax với nhãn hiệu Kamito, và thể thao Koij với Zocker.

Bên cạnh đó, hiện có tới 9/14 đội bóng tại V-League 2025/2026 đã nộp đơn đăng ký nhãn hiệu, như Hà Nội FC, Hoàng Anh Gia Lai, Thể Công Viettel đến Becamex Bình Dương hay Quy Nhơn Bình Định. Họ đã nhận ra rằng, logo trên ngực áo không chỉ để làm đẹp, mà còn là tài sản có thể hái ra tiền.

Theo WIPO, nguồn thu lớn nhất của thể thao hiện đại không nằm ở tiền bán vé qua cửa, mà ở quyền phát sóng (broadcasting rights) và các hợp đồng nhượng quyền thương mại (merchandising). Thực tế, hàng nghìn đơn đăng ký quốc tế qua hệ thống Madrid chỉ định vào Việt Nam trong lĩnh vực thể thao cho thấy các thương hiệu ngoại đang nhìn thị trường chúng ta như một "mỏ vàng". Bởi vậy, theo các chuyên gia về sở hữu trí tuệ, đã đến lúc các doanh nghiệp Việt Nam phải bắt đầu tham gia vào đường đua này, dùng sở hữu trí tuệ để gọi vốn tài trợ, khai thác thương quyền truyền hình và bán vật phẩm lưu niệm một cách chuyên nghiệp.

Thể thao ngày nay không chỉ là cuộc đua thể lực, mà còn là cuộc cạnh tranh về trí tuệ và công nghệ. Thí dụ, một đôi giày chạy marathon tối ưu hóa lực cản, một hệ thống camera VAR hỗ trợ trọng tài tại V-League, hay các phần mềm phân tích dữ liệu sinh trắc học của cầu thủ... đều là thành quả của đổi mới sáng tạo và được bảo vệ bởi hệ thống sở hữu trí tuệ.

Thúc đẩy hệ sinh thái sở hữu trí tuệ trong thể thao

Để khai thác giá trị từ tài sản trí tuệ trong lĩnh vực thể thao hiệu quả nhất trong bối cảnh Việt Nam hiện nay, Cục Sở hữu trí tuệ cho biết, sẽ chuyển mình từ một cơ quan "hành chính đơn thuần" sang một đơn vị "phục vụ và kiến tạo". Theo đó, Cục đang đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện trong quy trình thẩm định đơn, ưu tiên ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tra cứu và phân loại các đối tượng mới.

Cục cũng sẽ đóng vai trò "bà mối" để thúc đẩy các mô hình chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực thể thao giữa các viện nghiên cứu và doanh nghiệp sản xuất; đồng thời đang xây dựng các hướng dẫn thực tiễn về định giá để giúp các bên dễ dàng gặp nhau trên bàn đàm phán chuyển giao.

Một vấn đề nhức nhối hiện nay là tình trạng vi phạm trên môi trường số. Chẳng hạn như việc đầu tư hàng tỷ đồng cho một bản quyền phát sóng giải đấu hay một thương hiệu đồ thể thao, nhưng chỉ sau một đêm, link "lậu" tràn lan và hàng giả bày bán công khai trên các sàn thương mại điện tử. Để giảm thiểu tình trạng này Cục Sở hữu trí tuệ cho biết, sẽ chủ động phối hợp liên ngành với các cơ quan thực thi như Thanh tra, Quản lý thị trường và Công an kinh tế để thiết lập cơ chế phản ứng nhanh; phối hợp các nền tảng số (Facebook, TikTok, Shopee, Lazada...) để ngăn chặn triệt để các hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với nội dung số và kinh doanh hàng giả trực tuyến.

Với sự chung tay của cơ quan quản lý và sự chủ động của các câu lạc bộ, doanh nghiệp, sở hữu trí tuệ sẽ trở thành bệ phóng để thể thao nước nhà không chỉ mạnh về thành tích, huy chương mà còn là một động cơ quan trọng thúc đẩy kinh tế phát triển nhanh và bền vững.