Luật Trí tuệ nhân tạo và Chuyển đổi số: 'Cú hích' đưa công nghệ thành động lực tăng trưởng

Chiều ngày 05/01/2026, tại Phủ Chủ tịch, Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước về 13 luật vừa được Quốc hội khóa XV thông qua. Trong đó, các đạo luật do Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì xây dựng được kỳ vọng tạo nền tảng pháp lý đồng bộ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và năng lực cạnh tranh quốc gia, như: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ; Luật Trí tuệ nhân tạo; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ; Luật Công nghệ cao; Luật Chuyển đổi số.

Khơi thông dòng chảy công nghệ và bảo hộ trí tuệ

Mở đầu cho làn sóng cải cách này là Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ và Luật Sở hữu trí tuệ, cùng có hiệu lực từ ngày 01/4/2026. 

Việc ban hành Luật nhằm tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý để thúc đẩy hoạt động chuyển giao công nghệ một cách hiệu quả, đồng bộ, phù hợp với yêu cầu thực tiễn và chủ trương phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời bắt kịp xu thế thế giới trong chuyển giao công nghệ. Tăng cường phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính; tăng cường công tác thông tin, thống kê về chuyển giao công nghệ phục vụ quản lý nhà nước. Thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ nội sinh, khơi luồng công nghệ giữa các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân trong nước và giữa các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân. Đồng thời phát triển thị trường khoa học và công nghệ hoạt động hiệu quả, minh bạch và chuyên nghiệp, tạo môi trường thuận lợi cho các giao dịch công nghệ, tài sản trí tuệ, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Song hành với đó, những sửa đổi trong Luật Sở hữu trí tuệ sẽ tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch hơn thông qua chuyển đổi số toàn diện các hoạt động đăng ký và bảo hộ. Việc mở rộng bảo hộ các đối tượng mới và nâng cao hiệu quả thực thi quyền sở hữu trí tuệ không chỉ bảo vệ thành quả của các nhà sáng tạo mà còn giúp tài sản trí tuệ trở thành hàng hóa có giá trị cao trên thị trường.

Định hình tương lai với Luật Trí tuệ nhân tạo

Đáng chú ý, Việt Nam sẽ chính thức vận hành Luật Trí tuệ nhân tạo từ ngày 01/3/2026 gồm 8 chương, 35 điều. Đây là bước đi tiên phong nhằm thiết lập một hành lang pháp lý nhân văn và an toàn. Đạo luật này không chỉ đặt AI vào vị trí "hạ tầng trí tuệ quốc gia" để thúc đẩy năng suất lao động, mà còn xác lập các quy tắc trách nhiệm để đảm bảo công nghệ phát triển vì lợi ích con người. Việc luật hóa AI giúp doanh nghiệp có điểm tựa vững chắc để đầu tư, thương mại hóa và hội nhập sâu rộng vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Đột phá chiến lược từ Công nghệ cao và Chuyển đổi số

Tiếp nối đà cải cách, kể từ ngày 01/7/2026, hai đạo luật mang tính chiến lược là Luật Công nghệ cao và Luật Chuyển đổi số sẽ chính thức đi vào cuộc sống.

Cụ thể, Luật Công nghệ cao gồm 6 chương, 27 điều; tạo hành lang pháp lý đầy đủ, thống nhất để thúc đẩy phát triển công nghệ cao, đặc biệt là công nghệ chiến lược; tập trung nguồn lực quốc gia cho nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và làm chủ các công nghệ có tính đột phá, lan tỏa. Đồng thời, hoàn thiện chính sách, xác định công nghệ cao, công nghệ chiến lược là một trong những đột phá chiến lược nhằm phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao năng lực tự chủ công nghệ quốc gia.

Đối với Luật Chuyển đổi số: Luật có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/7/2026. Luật đã thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; trong đó xác định thể chế là điều kiện tiên quyết, cần hoàn thiện và đi trước một bước; đưa thể chế thành một lợi thế cạnh tranh trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Luật Chuyển đổi số gồm: 8 chương, 48 Điều, tập trung giải quyết 5 nhóm vấn đề cốt lõi nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo động lực đột phá cho chuyển đổi số quốc gia, bao gồm: (1) Thiết lập khung pháp lý thống nhất để hình thành quốc gia số; (2) Thiết lập hành lang pháp lý về hoạt động chuyển đổi số, bảo đảm vừa quản lý, vừa thúc đẩy phát triển toàn diện chính phủ số, kinh tế, xã hội số; (3) Thiết lập cơ chế điều phối quốc gia về Chuyển đổi số bảo đảm thống nhất, hiệu quả; (4) Luật hóa cơ chế về tài chính, nhân lực số cho chuyển đổi số; (5) Quy định cơ chế đánh giá định kỳ, công khai kết quả chuyển đổi số; (6) Tuyên hủy Luật Công nghệ thông tin.

Luật Chuyển đổi số đã thiết lập nhận thức chung quy định về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và chuẩn hóa các khái niệm nền tảng; xác định rõ nội hàm các hoạt động chuyển đổi số và các hành vi bị nghiêm cấm nhằm bảo đảm kỷ cương, an toàn trên môi trường số.

Việc ban hành đồng bộ các đạo luật này không chỉ là sự cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị mà còn khẳng định quyết tâm của Việt Nam trong việc biến thể chế thành lợi thế cạnh tranh. Đây chính là nền tảng để Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên số, tạo dựng một môi trường đầu tư hấp dẫn và phát triển bền vững dựa trên tri thức.