Mã số vùng trồng và sở hữu trí tuệ: ‘Bức tường thép’ bảo vệ sầu riêng Đắk Lắk

Đúng vào vụ thu hoạch sầu riêng năm 2026, Đắk Lắk siết quản lý mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và xử lý các hành vi gian lận. Đây không chỉ là yêu cầu của thị trường nhập khẩu mà còn là giải pháp bảo vệ thương hiệu sầu riêng trước nguy cơ hàng giả, hàng nhái và mạo danh xuất xứ.

Mã số vùng trồng - nền tảng chống giả mạo

Trước đây, người trồng chủ yếu quan tâm đến năng suất. Nay, nông sản muốn xuất khẩu phải có “danh tính” rõ ràng. Mỗi vùng trồng cần có dữ liệu số, mỗi lô hàng phải truy xuất được nguồn gốc và mỗi thương hiệu cần được bảo hộ sở hữu trí tuệ. Những yêu cầu này đang nhanh chóng đi từ chủ trương đến thực tiễn sản xuất.

Như trong hạ tuần tháng 7/2026, Hội Nông dân xã Ea Drăng (Đắk Lắk) phối hợp UBND xã tổ chức tập huấn xây dựng mã số vùng trồng sầu riêng. Học viên được các chuyên gia HTX Nông nghiệp Công nghệ cao Xanh Cao Nguyên hướng dẫn thực hành định vị vùng trồng, lập hồ sơ, quét mã QR và cập nhật nhật ký sản xuất điện tử ngay tại

Ông Huỳnh Văn Đại, Phó Chủ tịch Thường trực UBND xã Ea Drăng, cho biết mã số vùng trồng là điều kiện để nâng cao chất lượng nông sản, mở rộng thị trường và hướng tới xuất khẩu bền vững. Người sản xuất cần chủ động ứng dụng công nghệ để đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Mã số vùng trồng là “hồ sơ nhận diện” của vùng nguyên liệu, giúp truy xuất nguồn gốc và nâng cao tính minh bạch. Nhưng để bảo vệ thương hiệu và chống giả mạo hiệu quả, HTX cần kết hợp với bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.

Trên thực tế, nhiều sản phẩm nông nghiệp chất lượng vẫn chưa được bảo hộ sở hữu trí tuệ nên dễ bị làm giả, mạo danh. Vì vậy, cùng với mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc, các HTX cần chủ động đăng ký nhãn hiệu, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận, chỉ dẫn địa lý, kiểu dáng bao bì…Có như vậy mới bảo vệ thương hiệu, chống hàng giả và nâng cao giá trị sản phẩm.

Sở hữu trí tuệ không còn là câu chuyện của doanh nghiệp lớn mà đã trở thành lợi thế cạnh tranh của các HTX. Cùng với mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc, đây là “ba trụ cột” giúp bảo vệ thương hiệu, chống giả mạo và nâng cao giá trị sầu riêng Đắk Lắk.

Sở hữu trí tuệ nâng giá trị, mở đường vươn xa

Nếu mã số vùng trồng được ví như “tấm hộ chiếu” của nông sản thì sở hữu trí tuệ chính là “giấy khai sinh” của thương hiệu. Hai yếu tố này đang trở thành lợi thế cạnh tranh mới của nhiều HTX ở Đắk Lắk khi thị trường xuất khẩu ngày càng đặt ra những yêu cầu khắt khe về truy xuất nguồn gốc, chất lượng và tính minh bạch.

Điển hình là Phiên đấu giá giao dịch sầu riêng tại vườn lần thứ nhất do UBND xã Krông Pắc tổ chức vào gần cuối tháng 7/2026. Lần đầu tiên, việc mua bán sầu riêng được tổ chức theo hình thức công khai, minh bạch, thay cho phương thức giao dịch truyền thống vốn phụ thuộc nhiều vào thương lái.

Lô đấu giá đầu tiên gồm 10 vườn sầu riêng Dona với tổng diện tích hơn 14 ha, sản lượng dự kiến khoảng 350 tấn. Toàn bộ diện tích đều thuộc tổ hợp tác đạt chuẩn VietGAP, đã được kiểm nghiệm không nhiễm Cadimi và các kim loại nặng, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu chính ngạch.

Theo ông Lại Đức Đại, Chủ tịch UBND xã Krông Pắc, phiên đấu giá là kết quả của gần một năm chuẩn bị. Mục tiêu là chuyển từ phương thức mua bán truyền thống sang giao dịch hiện đại, minh bạch và chuyên nghiệp.

Điều tạo nên giá trị của những lô sầu riêng này không chỉ nằm ở chất lượng trái mà còn ở khả năng truy xuất nguồn gốc, hồ sơ vùng trồng rõ ràng và uy tín của đơn vị sản xuất. Đây cũng là những yếu tố gắn chặt với tài sản trí tuệ của HTX, giúp người mua yên tâm về xuất xứ, đồng thời hạn chế nguy cơ hàng giả, hàng nhái trà trộn trên thị trường.

Là “thủ phủ” sầu riêng của cả nước với hơn 41.000 ha, sản lượng năm 2026 ước đạt gần 500.000 tấn, Đắk Lắk hiện đã có 280 mã số vùng trồng và 42 mã số cơ sở đóng gói được cấp phục vụ xuất khẩu. Ngoài ra, còn 165 vùng trồng và 66 cơ sở đóng gói đang chờ cơ quan chức năng Trung Quốc phê duyệt.

Nhiều HTX đang đầu tư xây dựng thương hiệu thông qua đăng ký nhãn hiệu, truy xuất nguồn gốc và chuẩn hóa bao bì. Những giải pháp này giúp nâng cao giá trị sản phẩm và bảo vệ uy tín sầu riêng Đắk Lắk.

Một trong những đơn vị đi đầu là HTX Nông nghiệp Buôn Hồ.Ông Bùi Thanh Huỳnh, Giám đốc HTX, cho biết hơn 15 ha sầu riêng của 11 hộ thành viên đã được cấp mã số vùng trồng xuất khẩu sang Trung Quốc. Từ khi tham gia chuỗi sản xuất đạt chuẩn, các hộ đều thực hiện ghi chép nhật ký điện tử, kiểm soát vật tư nông nghiệp, áp dụng hệ thống tưới tự động và truy xuất nguồn gốc bằng mã QR.

Theo ông Nguyễn Quốc Cường, Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Buôn Hồ, ứng dụng công nghệ cao không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu. Khi kết hợp với các công cụ bảo hộ sở hữu trí tuệ, sản phẩm của HTX sẽ có thêm lợi thế cạnh tranh và được người tiêu dùng nhận diện rõ ràng hơn.

Xây “bức tường thép” bảo vệ thương hiệu sầu riêng

Đắk Lắk đang siết quản lý mã số vùng trồng để bảo vệ thương hiệu sầu riêng. Lãnh đạo tỉnh yêu cầu rà soát toàn bộ mã số đã cấp, đẩy nhanh cấp mới và xử lý nghiêm các hành vi mua bán, cho thuê mã số, gian lận truy xuất nguồn gốc.

Tỉnh cũng yêu cầu các ngành phối hợp quản lý, chia sẻ dữ liệu và giám sát toàn bộ chuỗi sản xuất - thu mua - xuất khẩu. Đồng thời, đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung để nâng cao hiệu quả quản lý và kịp thời xử lý vi phạm.

Đối với các HTX, đây cũng là thời điểm cần chuyển mạnh từ tư duy sản xuất sang tư duy phát triển thương hiệu. Bên cạnh việc tuân thủ quy trình sản xuất và xây dựng mã số vùng trồng, các HTX cần chủ động đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận, kiểu dáng bao bì, chỉ dẫn địa lý và các tài sản trí tuệ khác. Đây không chỉ là cơ sở pháp lý để xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ mà còn giúp nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường và tăng sức cạnh tranh.

 Một thương hiệu mạnh phải được bảo vệ bằng mã số vùng trồng, hệ thống truy xuất nguồn gốc và quyền sở hữu trí tuệ. Nếu ba yếu tố này được triển khai đồng bộ, các HTX sẽ có thêm “bức tường thép” để chống giả mạo, giữ gìn uy tín của sầu riêng Đắk Lắk và tạo nền tảng cho ngành hàng phát triển bền vững trên thị trường trong nước cũng như quốc tế.