NATO triển khai AI quân sự Mỹ, Đức và Pháp Đức vẫn dè dặt

Palantir mới đây đã lên tiếng về những lo ngại tại châu Âu liên quan đến hệ thống AI quân sự Maven Smart System (gọi tắt là Maven), khẳng định công ty và Chính phủ Mỹ không thể đơn phương đình chỉ hoạt động của hệ thống này.

Trong cuộc phỏng vấn với Reuters tại Brussels ngày 21/10, ông Louis Mosley, Phó Chủ tịch cấp cao phụ trách Anh và châu Âu của Palantir, cho biết những thông tin gần đây liên quan đến Starlink là “rất đáng lo ngại”. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh Maven không có cơ chế cho phép ngắt hoạt động từ xa, thường được gọi là “công tắc tiêu diệt”. Theo ông Mosley, khách hàng nắm toàn quyền kiểm soát hoạt động của phần mềm đã mua. Palantir và Chính phủ Mỹ không thể truy cập từ bên ngoài để dừng hệ thống. Ngay cả khi nhân viên Palantir tham gia vận hành, quyền quyết định vẫn thuộc về khách hàng. Ông cho biết nhiều khách hàng quân sự và dân sự trên thế giới hiện có thể tự vận hành hệ thống mà không cần sự can thiệp của công ty.

Những tuyên bố trên được đưa ra sau khi việc hạn chế một phần dịch vụ vệ tinh quân sự Starshield của Mỹ tại Ukraine làm dấy lên tranh luận về mức độ phụ thuộc của châu Âu vào công nghệ quốc phòng Mỹ. Starshield là dịch vụ dành cho lĩnh vực quân sự, sử dụng mạng vệ tinh Starlink của Công ty SpaceX. Châu Âu cho rằng rằng việc phụ thuộc vào các công nghệ quân sự thiết yếu do doanh nghiệp Mỹ cung cấp có thể ảnh hưởng đến khả năng duy trì hoạt động tác chiến. Nếu nhà cung cấp hoặc Chính phủ Mỹ quyết định ngừng cung cấp dịch vụ, những hoạt động quân sự dựa vào các hệ thống này có nguy cơ bị gián đoạn.

Maven là một trong những công nghệ được chú ý trong cuộc tranh luận nói trên. Hệ thống sử dụng AI để phân tích lượng lớn dữ liệu thu thập từ vệ tinh, radar và các thiết bị giám sát, sau đó tổng hợp thông tin nhằm cung cấp cho chỉ huy bức tranh tổng thể về tình hình chiến trường, hỗ trợ quá trình ra quyết định.

Năm 2025, NATO triển khai Maven tại Bộ Tư lệnh Tối cao các lực lượng đồng minh châu Âu (SHAPE), cơ quan chịu trách nhiệm lập kế hoạch và chỉ đạo các hoạt động quân sự của liên minh. Tháng 6/2026, NATO thông báo hệ thống đã đạt “năng lực hoạt động kỹ thuật đầy đủ”. Một số quốc gia châu Âu cũng sử dụng Maven trong lực lượng vũ trang.

Tuy nhiên, Đức và Pháp chưa triển khai hệ thống này cho quân đội quốc gia. Sự thận trọng của hai nước xuất phát từ những quan ngại về việc sử dụng công nghệ của doanh nghiệp Mỹ trong lĩnh vực an ninh quốc gia, nhất là khi quan hệ giữa chính quyền Tổng thống Trump và các nhà lãnh đạo châu Âu còn tồn tại bất đồng.

Đức đặc biệt quan tâm đến khả năng các công ty tư nhân tiếp cận dữ liệu tình báo quân sự. Tháng 4/2026, một quan chức thuộc Bộ Tư lệnh Không gian mạng quân đội Đức cho rằng việc nhân viên doanh nghiệp tư nhân có thể tiếp cận cơ sở dữ liệu quân sự quốc gia là điều “không thể tưởng tượng được”.

Hiện chưa rõ những giải thích của Palantir có thể giúp giải tỏa quan ngại tại châu Âu hay không. Việc NATO sử dụng Maven trong khi Đức và Pháp vẫn thận trọng cho thấy bài toán bảo đảm quyền kiểm soát dữ liệu, duy trì hoạt động của các hệ thống quân sự và giảm phụ thuộc vào công nghệ bên ngoài tiếp tục là vấn đề được các nước châu Âu quan tâm.