Nhà đầu tư quốc tế: Việt Nam có cơ hội nâng cấp vị thế trong chuỗi cung ứng, từ may mặc đến AI

Cơ hội và thách thức của Việt Nam trong quá trình này cũng được nhìn nhận khá rõ qua những phân tích của các chuyên gia.

Tại diễn đàn xúc tiến xuất khẩu diễn ra sáng 4/11, khi được hỏi về chuỗi cung ứng và cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam, ông Marco Foerster, Trưởng đại diện Diễn đàn Kinh tế Thuỵ Sỹ - Việt Nam cho rằng, ngay lúc này đang là thời cơ vàng để các doanh nghiệp Việt tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu, bởi vì các chuỗi cung ứng này đang có xu hướng dịch chuyển mạnh mẽ sang Việt Nam.

Tuy nhiên, ông lưu ý, không thể biết liệu làn sóng đầu tư này có ở lại mãi mãi hay không.

"Ông lớn" toàn cầu đang hiện diện, làm thế nào để thực sự thâm nhập?

“Trước đây, khi họ chuyển dịch sang Trung Quốc, chúng ta từng nghĩ họ sẽ ở đó lâu dài. Nhưng hiện nay, một phần chuỗi cung ứng đang bắt đầu rời khỏi đó. Sự dịch chuyển này có thể diễn ra rất nhanh chóng, chỉ sau một quyết định thay đổi thuế quan hoặc trước những căng thẳng về địa chính trị”, ông cho biết.

Vị chuyên gia cho rằng, câu hỏi đặt ra trong thời điểm này là: Làm thế nào để các doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), có thể trụ lại trong các chuỗi cung ứng này và duy trì được khả năng chống chịu bền bỉ?

Ông Marco Foerster lấy ví dụ về chuỗi cung ứng của Apple. Theo danh sách nhà cung ứng của Apple tại Trung Quốc, tất cả đều là các công ty bản địa như Nanjing Electronics, Goertek, Luxshare, Foxconn... Đến danh sách nhà cung ứng của Apple tại Việt Nam, đó lại là Nanjing Electronics Việt Nam, Goertek Việt Nam hay Luxshare Việt Nam.

“Rõ ràng là rất khó để một nhà sản xuất thuần Việt có thể chen chân vào các chuỗi cung ứng này”, ông nhìn nhận. “Hiện tại, số lượng doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi cung ứng còn rất khiêm tốn và đó chính là khoảng trống cần lấp đầy".

Tuy nhiên, ông Marco Foerster ghi nhận những nỗ lực của Việt Nam trong hiện thực hoá mục tiêu tiến lên những nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị, như việc thành công thu hút được NVIDIA mở trung tâm R&D.

“Một khi đã có thể thâm nhập sâu vào các chuỗi cung ứng toàn cầu, tôi khẳng định các doanh nghiệp Việt Nam sẽ có thể đồng hành cùng các tập đoàn lớn này tới bất cứ nơi đâu họ chuyển dịch đến. Đó chính là một chiến lược mang tính bền vững và khả năng chống chịu cao hơn nhiều cho các doanh nghiệp Việt”, ông nói.

Đáng chú ý, Trưởng đại diện Diễn đàn Kinh tế Thuỵ Sỹ - Việt Nam cho rằng dệt may và da giày là lĩnh vực mà các doanh nghiệp Việt có thể nhập cuộc sớm hơn vì rào cản gia nhập các chuỗi cung ứng này không quá khắt khe, và hiện cũng đã có một vài doanh nghiệp Việt Nam nằm trong chuỗi cung ứng của Adidas hay Nike. Nhưng ngay cả ở mảng này, đối với Adidas và Nike, những đơn vị sở hữu các nhà máy dệt vải và dịch chuyển song hành cùng thương hiệu chủ yếu vẫn là các nhà sản xuất Hàn Quốc và Đài Loan (Trung Quốc) tại Việt Nam.

Tại Diễn đàn hợp tác kinh tế, thương mại Việt Nam - EU diễn ra cùng ngày, ông Noel Clehane, Phó Chủ tịch Hội đồng Kinh doanh EU - ASEAN (EUABC) cũng nêu quan điểm, Việt Nam có những lợi thế hết sức thuyết phục để thu hút dòng vốn của châu Âu đầu tư vào ASEAN. Theo ông, Việt Nam đã xây dựng được một nền tảng sản xuất và xuất khẩu đáng kể.

Đặc biệt, ông nhấn mạnh, các doanh nghiệp châu Âu có nhiều thế mạnh để đóng góp vào mục tiêu thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao dài hạn và định hướng từ Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị về phát triển khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.

“Đầu tư châu Âu có thể mang đến công nghệ tiên tiến và chuyên môn, hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực, tăng cường liên kết với các doanh nghiệp Việt Nam và góp phần đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu”, ông nói.

Phó Chủ tịch EUABC cho rằng, vấn đề đặt ra hiện nay là cần tạo dựng những điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp châu Âu có thể đầu tư sâu rộng hơn tại Việt Nam. Đồng thời, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt tham gia đầy đủ hơn vào các chuỗi giá trị được hình thành và phát triển xung quanh những khoản đầu tư đó.

Ông cũng nhấn mạnh, các chuỗi giá trị này ngày càng cần phải xanh hơn trong bối cảnh tính bền vững ngày càng gắn chặt với năng lực cạnh tranh. Các quyết định đầu tư, quy trình sản xuất, yêu cầu của chuỗi cung ứng và khả năng tiếp cận thị trường quốc tế ngày càng chịu tác động bởi quá trình chuyển đổi sang các mô hình tăng trưởng bền vững hơn.

Cơ hội vươn mình trong chuỗi cung ứng AI

Trong bài viết mới công bố, ông Frederic Neumann, Kinh tế trưởng khu vực châu Á và Đồng Trưởng bộ phận Nghiên cứu Đầu tư Toàn cầu, khu vực châu Á và Justin Feng, Chuyên gia kinh tế khu vực châu Á, HSBC đã chỉ ra cơ hội Việt Nam vươn mình trong chuỗi cung ứng AI.

Các chuyên gia cho biết siêu chu kỳ AI hiện tại vẫn đang mạnh mẽ. Việt Nam dù chưa sản xuất được chip logic tiên tiến nhất hoặc bộ nhớ băng thông cao nhưng lại cung cấp những linh kiện thiết yếu giúp các trung tâm dữ liệu vận hành. Việt Nam cũng đang trở thành một nhân tố quan trọng trong lĩnh vực lắp ráp và kiểm thử bán dẫn gia công - công đoạn xử lý hậu kỳ then chốt đối với các chip được sử dụng trong các trung tâm dữ liệu AI.

Chuyên gia của HSBC cũng cho rằng, Việt Nam đang được hưởng lợi từ quá trình tái định hình công nghiệp của Trung Quốc đại lục – từ “công xưởng của thế giới” trở thành “công xưởng của các nhà máy của thế giới”. Nguồn nguyên liệu đầu vào nhập khẩu từ Trung Quốc không chỉ tạo ra việc làm trong lĩnh vực sản xuất và các cơ hội kinh doanh, mà còn giúp doanh nghiệp Việt Nam hội nhập vào các chuỗi cung ứng khu vực vốn cạnh tranh rất gay gắt.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo, sự bùng nổ công nghệ AI không nên dẫn đến tâm lý chủ quan: "Mối lo ngại của các nhà đầu tư về chi tiêu vốn và khả năng sinh lời đang gia tăng trong khi việc mở rộng các trung tâm dữ liệu đang phải đối mặt với những hạn chế ngày càng nghiêm ngặt hơn về năng lượng, đất đai, nguồn nước, quy định quản lý và năng lực sản xuất".

Các chuyên gia khẳng định, bước đi tiếp theo của Việt Nam là tiếp tục vươn lên trong các chuỗi cung ứng công nghiệp. Các lợi thế chỉ có thể duy trì nếu Việt Nam tận dụng thời điểm AI để xây dựng năng lực, chứ không chỉ mở rộng công suất.

"Bằng cách phát triển sâu hơn mạng lưới nhà cung ứng trong nước và tiếp thu thêm bí quyết kỹ thuật cũng như kinh nghiệm thương mại từ nước ngoài", các chuyên gia gợi ý.