Sở hữu trí tuệ thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp thể thao tỷ đô

Thể thao chuyển mình thành ngành kinh tế tỷ đô

Tại cuộc tọa đàm “Sở hữu trí tuệ và Thể thao: Sẵn sàng - Bắt đầu - Đổi mới” (trong khuôn khổ các hoạt động hưởng ứng Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới -26/4), vừa diễn ra tại TP Hồ Chí Minh, nhiều chuyên gia cho rằng, SHTT có thể trở thành “đòn bẩy” quan trọng để thúc đẩy kinh tế thể thao phát triển theo hướng chuyên nghiệp và bền vững.

Ông Trần Trọng Tuyên, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh nhận định, trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế tri thức, SHTT không chỉ là công cụ bảo hộ, mà còn là nền tảng để doanh nghiệp tạo lập giá trị mới. Khi doanh nghiệp chủ động quản trị và khai thác tài sản trí tuệ, thay vì phụ thuộc vào nguồn lực truyền thống, dư địa tăng trưởng sẽ được mở rộng đáng kể.

Ở góc độ ngành, GS.TS Lâm Quang Thành, Nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục TDTT cho rằng, thể thao hiện đại đã vượt ra ngoài khuôn khổ của các cuộc tranh tài đơn thuần để trở thành lĩnh vực có khả năng kết nối với nhiều ngành nghề khác nhau trong đời sống xã hội. Khi thể thao gắn với công nghệ, truyền thông, du lịch, thương mại hay giáo dục, giá trị kinh tế được tạo ra ngày càng lớn.

Dẫn báo cáo “Sports Industry/2025 Statistics: A Deep Dive” do Brimco công bố tháng 9/2025, GS.TS Lâm Quang Thành cho biết, tổng giá trị thị trường thể thao toàn cầu năm 2025 ước đạt từ 507 đến 600 tỷ USD, dự báo có thể đạt 635 tỷ USD vào năm 2029.

Ông Thành cũng cho biết, nếu tính rộng hơn bao gồm du lịch thể thao, cá cược thể thao và các dịch vụ liên quan, quy mô “nền kinh tế thể thao” toàn cầu có thể đạt khoảng 2,3 nghìn tỷ USD theo số liệu dẫn từ Reuters. Tại nhiều quốc gia phát triển, đóng góp của ngành thể thao vào tổng sản phẩm quốc nội thường chiếm từ 1,5% đến 3%. Trong khi đó, tại các quốc gia đang phát triển, trong đó có Việt Nam, tỷ lệ này hiện dao động khoảng 0,5% đến 1,5%.

Theo các chuyên gia, những con số trên cho thấy dư địa phát triển kinh tế thể thao tại Việt Nam còn rất lớn nếu tận dụng tốt các công cụ quản trị hiện đại, trong đó có hệ thống bảo hộ SHTT.

Bà Nguyễn Minh Hương, Chủ tịch Hội Sở hữu trí tuệ TP Chí Minh nhận định: “Sở hữu trí tuệ chính là chìa khóa để biến các ý tưởng đột phá thành những giá trị thực tế, góp phần đưa thể thao trở nên hấp dẫn hơn, chuyên nghiệp hơn và đổi mới hơn mỗi ngày”.

Tăng sức cạnh tranh nhờ đổi mới sáng tạo và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ

Trong thể thao thành tích cao, đổi mới công nghệ được xem là yếu tố quan trọng giúp vận động viên nâng cao hiệu suất thi đấu, rút ngắn thời gian hồi phục và hạn chế chấn thương. Theo các chuyên gia, sáng chế đang tác động trực tiếp đến bốn lĩnh vực chính gồm thiết bị tập luyện, y học thể thao, phân tích dữ liệu và truyền thông thi đấu.

Ông Lê Huy Anh, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ cho biết, nhiều sáng chế mới hiện tập trung vào hệ thống theo dõi vận động bằng cảm biến thời gian thực, cho phép huấn luyện viên và chuyên gia y tế đánh giá trạng thái cơ thể vận động viên, phát hiện sớm nguy cơ chấn thương và điều chỉnh giáo án tập luyện phù hợp.

Bên cạnh đó, các sản phẩm như giày thể thao tích hợp công nghệ đệm khí, vật liệu đàn hồi cao hay thiết bị hỗ trợ phục hồi thể lực cũng đang góp phần cải thiện thành tích thi đấu. Trong công tác điều hành trận đấu, các công nghệ như hệ thống trợ lý trọng tài video (VAR) giúp tăng tính chính xác, công bằng và minh bạch.

Số liệu đăng ký tại Cục Sở hữu trí tuệ trong 5 năm gần đây cho thấy, mức độ quan tâm ngày càng lớn của doanh nghiệp đối với bảo hộ kiểu dáng công nghiệp trong lĩnh vực thể thao. Tại Việt Nam, Công ty TNHH Bình Tiên Biên Hòa (Biti’s) dẫn đầu với 35 đơn đăng ký kiểu dáng công nghiệp, tiếp đến là Công ty Cổ phần Động Lực với 28 đơn.

Trên phạm vi toàn cầu, Nike dẫn đầu với 16.834 đơn đăng ký, tạo khoảng cách đáng kể so với nhiều thương hiệu lớn khác như Skechers hay Adidas.

Nếu sáng chế và kiểu dáng công nghiệp là động lực công nghệ thì quyền tác giả và quyền liên quan, đặc biệt là bản quyền phát sóng, được xem là nguồn thu quan trọng của ngành thể thao chuyên nghiệp.

Các chuyên gia cho biết, tài trợ và quảng cáo thể thao toàn cầu hiện chiếm khoảng 20 - 30% doanh thu toàn ngành, tương đương 100 - 120 tỷ USD mỗi năm. Tuy nhiên, giá trị bản quyền thể thao có đặc thù riêng do gắn chặt với tính trực tiếp của sự kiện.

Luật sư Phan Vũ Tuấn phân tích giá trị thương mại lớn nhất của một trận đấu thường tập trung trong thời gian diễn ra trực tiếp. Khi trận đấu kết thúc, giá trị khai thác thương mại có thể giảm rất nhanh. Vì vậy, việc phát lậu trên môi trường số trong thời gian thực gây thiệt hại lớn cho đơn vị nắm giữ bản quyền.

Từ thực tiễn đó, nhiều ý kiến đề xuất cơ quan quản lý cần có cơ chế xử lý nhanh hơn, cho phép áp dụng các biện pháp ngăn chặn khẩn cấp đối với hành vi xâm phạm bản quyền trong thời gian sự kiện đang diễn ra, đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ để nhận diện và xử lý vi phạm.

Cùng với xu thế phát triển của thể thao hiện đại, ngành dệt may và phụ kiện thể thao Việt Nam được đánh giá đang đứng trước cơ hội chuyển dịch từ gia công sang sáng tạo và sở hữu thương hiệu.

Dù nằm trong nhóm ba quốc gia xuất khẩu dệt may lớn của thế giới, Việt Nam vẫn chủ yếu tham gia ở khâu gia công với giá trị gia tăng chưa cao. Theo các chuyên gia, để cải thiện vị thế trong chuỗi cung ứng, doanh nghiệp cần đầu tư mạnh hơn vào nghiên cứu, thiết kế, vật liệu mới và bảo hộ tài sản trí tuệ.

Bà Trần Hoàng Phú Xuân, CEO Faslink chia sẻ: “Sở hữu trí tuệ trong ngành may mặc không chỉ là logo hay nhãn hiệu mà còn là công nghệ vải, vật liệu mới, quy trình sản xuất xanh và những giải pháp tạo khác biệt cho sản phẩm. Khi doanh nghiệp sở hữu được công nghệ riêng, giá trị mang lại sẽ bền vững hơn nhiều so với gia công đơn thuần”.

Theo bà Xuân, xu hướng tiêu dùng xanh, thân thiện môi trường và quan tâm sức khỏe đang mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp Việt Nam phát triển các dòng vải chức năng, sản phẩm thể thao có giá trị cao phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu.

Trong khuôn khổ chương trình năm nay, ngoài tọa đàm chuyên đề còn diễn ra triển lãm “Sáng tạo và Công nghệ - Nâng tầm giá trị thương hiệu trong thể thao”, cuộc thi nhiếp ảnh “Beyond Motion” cùng nhiều hoạt động thể thao trải nghiệm tại Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo Thành phố (SIHUB).

Theo Quyết định số 1189/QĐ-TTg, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 tỷ lệ người tập luyện thể dục thể thao thường xuyên đạt trên 45% dân số; trên 90% học sinh, sinh viên đạt tiêu chuẩn rèn luyện thân thể.

Các chuyên gia cho rằng, bảo vệ và khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ trong lĩnh vực thể thao sẽ góp phần hỗ trợ vận động viên, câu lạc bộ, doanh nghiệp và các nhà tổ chức sự kiện phát triển bền vững, đồng thời tạo nền tảng để thể thao Việt Nam từng bước trở thành ngành kinh tế có đóng góp ngày càng rõ nét vào tăng trưởng chung của đất nước.