Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong sàng lọc, phát hiện sớm bệnh không lây nhiễm

Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành một trong những giải pháp quan trọng nhằm đẩy mạnh sàng lọc, phát hiện sớm bệnh không lây nhiễm, góp phần thực hiện hiệu quả định hướng chuyển mạnh từ điều trị sang phòng bệnh của ngành y tế.

Giảm thiểu gánh nặng bệnh không lây nhiễm

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương, bệnh không lây nhiễm đang trở thành thách thức và cũng là gánh nặng lớn đối với hệ thống y tế toàn cầu.

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đánh giá, các bệnh như tim mạch, ung thư, đái tháo đường và bệnh phổi mạn tính là nguyên nhân gây ra hơn 70% số ca tử vong trên toàn thế giới.

Tại Việt Nam, tỷ lệ này cũng đang gia tăng nhanh chóng, đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc xây dựng các chiến lược y tế phòng, chống hiệu quả và lâu dài.

Các bệnh không lây nhiễm không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cá nhân mà còn tác động đến sự phát triển kinh tế-xã hội của đất nước. Những yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, chế độ dinh dưỡng không hợp lý và thiếu hoạt động thể lực, stress tâm lý đang ngày càng phổ biến.

Thời gian qua, Chính phủ Việt Nam và Bộ Y tế đã triển khai nhiều chương trình, chính sách nhằm kiểm soát và giảm thiểu gánh nặng bệnh không lây nhiễm; đẩy mạnh công tác truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng; tăng cường phát hiện sớm, quản lý điều trị tại tuyến y tế cơ sở.

Trong đó, nhiều chương trình quy mô quốc gia đã được triển khai, đạt kết quả bước đầu đáng ghi nhận. Hiện cả nước có hơn 300 phòng quản lý ngoại trú bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) và hen phế quản, gần 3.000 trạm y tế xã triển khai dự phòng và phát hiện sớm, quản lý gần 700.000 người bệnh. Cùng với đó, chương trình phòng, chống tác hại của thuốc lá đã hỗ trợ hơn 100.000 lượt người cai nghiện, góp phần giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương, những hoạt động trên là minh chứng mạnh mẽ cho việc thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị tại Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân, trong đó xác định quan điểm quan trọng về chuyển mạnh từ tư duy tập trung khám bệnh, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh.

Nhấn mạnh định hướng chiến lược trong thời gian tới, Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương yêu cầu ngành y tế cần tiếp tục chuyển mạnh tư duy từ điều trị sang chủ động phòng bệnh, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị, trong đó ứng dụng công nghệ, đặc biệt là chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, giữ vai trò quan trọng.

Thứ trưởng Bộ Y tế cho rằng, ngành y tế cần đẩy mạnh sàng lọc, phát hiện sớm bệnh không lây nhiễm; triển khai hồ sơ sức khỏe điện tử; tăng cường kết nối, liên thông dữ liệu giữa các tuyến. Đây là nền tảng để ứng dụng hiệu quả các công nghệ mới như AI trong dự báo, quản lý và điều trị bệnh.

Hỗ trợ bác sỹ đưa ra quyết định nhanh chóng dựa trên dữ liệu

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Vũ Văn Giáp, Phó Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai cho biết, bệnh viện đã xác định chuyển đổi số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo là một trong những trụ cột chiến lược trong những năm tới.

Bệnh viện tập trung nguồn lực cho nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, đặc biệt là phân tích dữ liệu lớn và ứng dụng AI. Điều này giúp nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán, hỗ trợ bác sỹ ra quyết định lâm sàng, đồng thời tạo thuận lợi cho người bệnh.

Việc xây dựng hệ thống dữ liệu y tế “đúng - đủ - sạch - sống” không chỉ phục vụ khám, chữa bệnh mà còn là nền tảng để dự báo mô hình bệnh tật, từ đó xây dựng các chiến lược phòng, chống bệnh không lây nhiễm hiệu quả hơn.

Bệnh viện Bạch Mai đã phát triển thành công 3 mô hình AI hỗ trợ chẩn đoán ung thư phổi, gồm: phân tích hình ảnh chụp cắt lớp vi tính (CT); phân tích hình ảnh nội soi phế quản theo thời gian thực; phân tích hình ảnh giải phẫu bệnh. Đây là kết quả của quá trình phối hợp giữa bệnh viện với các nhà khoa học trong nước trong khuôn khổ đề tài cấp Nhà nước.

Các mô hình này đã được Hội đồng Khoa học và Công nghệ cấp Nhà nước đánh giá cao, sẵn sàng triển khai tại nhiều cơ sở y tế. Kết quả bước đầu cho thấy, trong một số trường hợp, độ chính xác của AI có thể vượt qua bác sỹ có 5 năm kinh nghiệm trong một số tình huống, đồng thời giúp phát hiện sớm tổn thương, giảm bỏ sót và hỗ trợ ra quyết định lâm sàng kịp thời.

Không chỉ nâng cao độ chính xác, các hệ thống AI còn hoạt động “ngầm,” không làm gián đoạn quy trình khám, chữa bệnh, giúp phát hiện sớm tổn thương, hạn chế bỏ sót và hỗ trợ bác sỹ đưa ra quyết định nhanh chóng dựa trên dữ liệu.

Sự kết hợp giữa định hướng chính sách và ứng dụng công nghệ đang mở ra hướng đi mới trong kiểm soát bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam. Trong bối cảnh dữ liệu y tế ngày càng được hoàn thiện, kết nối và liên thông, việc triển khai rộng rãi AI sẽ góp phần giúp hệ thống y tế chuyển từ bị động sang chủ động, từ điều trị sang dự phòng, qua đó giảm gánh nặng bệnh tật và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân./.