Dòng tiền ngủ đông giữa mùa World Cup

Thị trường chứng khoán Việt Nam bước vào tháng 6 với trạng thái giao dịch kém sôi động hơn đáng kể so với giai đoạn đầu năm. Điểm dễ nhận thấy nhất là thanh khoản liên tục suy giảm, khiến không ít nhà đầu tư đặt câu hỏi liệu World Cup 2026 có đang hút bớt dòng tiền khỏi thị trường.

Theo báo cáo mới đây của Chứng khoán MB (MBS), các kỳ World Cup gần nhất như 2014, 2018 và 2022 đều ghi nhận một đặc điểm chung là thanh khoản thị trường có xu hướng giảm trong thời gian giải đấu diễn ra.

Thống kê cho thấy giá trị giao dịch bình quân thường giảm khoảng 12%, trong đó thanh khoản thường chạm đáy vào tuần thứ hai sau lễ khai mạc.

MBS cho rằng điều này xuất phát từ việc sự chú ý của nhà đầu tư cá nhân bị phân tán sang các hoạt động giải trí, khiến tần suất giao dịch giảm xuống. Một số nhà đầu tư cá nhân cũng thừa nhận chiến lược phổ biến trong giai đoạn hiện nay là hạn chế sử dụng đòn bẩy và ưu tiên quan sát thay vì giao dịch liên tục như trước.

Tuy nhiên, ông Đỗ Thanh Sơn, Trưởng phòng Tư vấn đầu tư Chứng khoán Mirae Asset, cho rằng sẽ là thiếu chính xác nếu quy toàn bộ trách nhiệm cho World Cup.

Thống kê tại các thị trường quốc tế cho thấy World Cup thường tạo ra hiệu ứng rõ rệt lên hoạt động giao dịch. Một nghiên cứu của Ngân hàng Trung ương châu Âu từng chỉ ra rằng khi đội tuyển quốc gia của một nước thi đấu tại World Cup, khối lượng giao dịch trên thị trường chứng khoán nước đó có thể giảm mạnh. Tại một số thị trường, thanh khoản thậm chí từng sụt giảm rất sâu trong thời điểm đội nhà ra sân.

Tại Việt Nam, theo thống kê lịch sử hơn 20 năm, VN-Index cũng thường có diễn biến không quá tích cực trong các kỳ World Cup và Euro. Trong 5 kỳ World Cup gần nhất, chỉ số giảm điểm ở phần lớn các kỳ, trong khi thanh khoản trung bình toàn thị trường cũng có xu hướng giảm trong giai đoạn giải đấu diễn ra.

Theo ông Sơn, hiệu ứng bóng đá có tác động nhất định đến tâm lý và hành vi giao dịch, đặc biệt tại những thị trường mà nhà đầu tư cá nhân vẫn chiếm tỷ trọng lớn như Việt Nam. Tuy nhiên, World Cup chỉ khiến sự chú ý bị phân tán trong ngắn hạn, chứ không phải nguyên nhân cốt lõi khiến thanh khoản thị trường suy giảm.

Thực tế, tháng 6 vốn là giai đoạn được xem là "vùng trũng thông tin" của thị trường chứng khoán. Mùa đại hội cổ đông đã kết thúc, trong khi báo cáo tài chính quý 2 vẫn chưa xuất hiện. Sự thiếu vắng các thông tin hỗ trợ đủ mạnh khiến dòng tiền có xu hướng đứng ngoài quan sát nhiều hơn.

MBS cũng đánh giá thị trường vẫn đang đối mặt với hàng loạt yếu tố bất lợi chưa thay đổi, bao gồm áp lực từ nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn suy yếu, khối ngoại duy trì bán ròng, xu hướng tăng lãi suất tại một số ngân hàng trung ương châu Á và tâm lý thận trọng của dòng tiền trong bối cảnh thiếu động lực hỗ trợ mới.

"Trong bối cảnh các tín hiệu kỹ thuật chưa thực sự thuận lợi, VN-Index cần thêm thời gian để hình thành vùng cân bằng mới trước khi dòng tiền có thể quay trở lại mạnh hơn", báo cáo của MBS nhận định.

Dưới góc độ tài chính hành vi, nhiều nghiên cứu quốc tế cũng cho thấy các giải đấu bóng đá lớn thường tác động rõ rệt hơn đến thanh khoản thay vì điểm số thị trường. Nói cách khác, World Cup có thể khiến nhà đầu tư giao dịch ít đi, nhưng không đủ sức làm thay đổi xu hướng tăng hay giảm của thị trường trong dài hạn.

THỊ TRƯỜNG SẼ BIẾN ĐỘNG RA SAO?

Theo ông Đỗ Thanh Sơn, nguyên nhân quan trọng hơn nằm ở các yếu tố vĩ mô đang chi phối tâm lý nhà đầu tư.

Đầu tiên là áp lực lạm phát. Chỉ số giá tiêu dùng những tháng gần đây vẫn duy trì ở mức cao dưới tác động của giá điện, nước, vật liệu xây dựng và nhiên liệu. Điều này khiến dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ trở nên hạn chế hơn, qua đó ảnh hưởng đến kỳ vọng của thị trường.

Bên cạnh đó, thanh khoản hệ thống ngân hàng không còn quá dồi dào như năm trước. Lãi suất huy động và lãi suất liên ngân hàng đều có xu hướng tăng lên, trong khi Ngân hàng Nhà nước phải liên tục điều tiết dòng tiền trên thị trường mở. Chi phí vốn tăng khiến khẩu vị rủi ro của nhà đầu tư suy giảm đáng kể.

Một áp lực khác đến từ khối ngoại. Dòng vốn nước ngoài vẫn duy trì trạng thái bán ròng trong nhiều tháng liên tiếp, trong khi tỷ giá tiếp tục chịu sức ép từ môi trường lãi suất quốc tế cao. Khi nhà đầu tư ngoại chưa quay lại mua ròng mạnh mẽ, tâm lý thận trọng của dòng tiền trong nước cũng khó cải thiện nhanh.

Ngoài ra, áp lực đáo hạn trái phiếu doanh nghiệp trong quý 2 và quý 3, đặc biệt ở nhóm bất động sản, cũng khiến nhiều dòng vốn lựa chọn trạng thái phòng thủ thay vì tham gia mạnh vào thị trường cổ phiếu.

Dù vậy, chuyên gia Mirae Asset cho rằng vẫn có cơ sở để kỳ vọng vào sự hồi phục của thị trường trong nửa cuối tháng 6.

Theo ông Sơn, vùng 1.800 điểm hiện được xem là ngưỡng hỗ trợ quan trọng của VN-Index, tương ứng mức P/E forward khoảng 14 lần. Đây là vùng định giá tương đối hấp dẫn và có thể đóng vai trò như "vùng đệm an toàn" trong trung hạn nếu không xuất hiện thêm các cú sốc lớn từ bên ngoài.

Một tín hiệu đáng chú ý là lượng tiền mặt trên tài khoản của nhà đầu tư cá nhân hiện vẫn ở mức cao, trong khi tỷ lệ sử dụng margin đã giảm đáng kể sau đợt điều chỉnh cuối tháng 5. Điều đó cho thấy dòng tiền không thực sự rút khỏi thị trường mà chỉ đang tạm thời đứng ngoài quan sát.

"Khi các yếu tố bất định như lạm phát, thanh khoản ngân hàng hay rủi ro địa chính trị hạ nhiệt, lực cầu có thể quay trở lại khá nhanh, đặc biệt ở các nhóm cổ phiếu có nền tảng cơ bản tốt và đã được chiết khấu về mức định giá hấp dẫn", ông Sơn nhận định.

CHIẾN LƯỢC ĐẦU TƯ CHO MÙA WORLD CUP

Các chuyên gia từ MBS cũng lưu ý rằng dù thanh khoản thị trường chung suy giảm, vẫn có những nhóm ngành hưởng lợi từ hiệu ứng World Cup. Thống kê của công ty chứng khoán này cho thấy doanh số TV và điện máy thường tăng khoảng 18% trước các kỳ World Cup, trong khi nhóm thực phẩm, đồ uống (F&B) có thể ghi nhận mức tăng trưởng doanh thu khoảng 8-10% trong thời gian giải đấu diễn ra.

Tuy nhiên, các chuyên gia đều cho rằng đây chủ yếu là những cơ hội ngắn hạn mang tính sự kiện, khó tạo ra xu hướng tăng dài hạn cho toàn thị trường.

Đồng quan điểm, ông Han Bok Hee, CEO Chứng khoán Shinhan Việt Nam cho rằng, World Cup thực sự tạo ra hiệu ứng tiêu dùng khá rõ nét. Những nhóm được hưởng lợi trực tiếp thường là bán lẻ điện máy, đồ uống và truyền hình - quảng cáo.

Chẳng hạn, MWG hay FRT có thể ghi nhận thêm vài tuần doanh số cao điểm nhờ nhu cầu mua sắm TV và các thiết bị nghe nhìn phục vụ mùa giải. Đây là hiệu ứng đã xuất hiện và lặp lại qua nhiều kỳ World Cup trước.

Tương tự, SAB và BHN có thể hưởng lợi từ nhu cầu tiêu thụ đồ uống gia tăng trong thời gian diễn ra các trận đấu, đặc biệt ở kênh tiêu dùng tại chỗ. Trong khi đó, FOX có cơ hội cải thiện doanh thu nhờ nhu cầu sử dụng dịch vụ truyền hình và phát sóng tăng lên.

Dù vậy, với các cổ phiếu như SAB, BHN hay FOX, nhà đầu tư cũng cần cân nhắc yếu tố thanh khoản và cơ cấu cổ đông tương đối cô đặc trước khi đưa ra quyết định.

Ông Han Bok Hee cũng lưu ý: “Điều tôi muốn nhấn mạnh là sẽ không xây dựng một luận điểm đầu tư chỉ dựa trên một sự kiện kéo dài khoảng một tháng. Tác động của World Cup lên doanh thu thường chỉ đủ để tạo thêm một điểm sáng trong trong báo cáo quý, chứ không phải yếu tố làm thay đổi triển vọng dài hạn của doanh nghiệp”.

Nói cách khác, một tháng kinh doanh thuận lợi chưa đủ để biến một doanh nghiệp bình thường trở thành một cổ phiếu hấp dẫn.

Vì vậy, theo tôi, nhà đầu tư nên xem World Cup như một chất xúc tác để đánh giá lại triển vọng của những doanh nghiệp được hưởng lợi, thay vì đơn thuần đặt cược vào hiệu ứng ngắn hạn của sự kiện này”, đại diện Chứng khoán Shinhan khuyến nghị”.