Khơi thông động lực thể chế và thị trường cho mục tiêu Net Zero

Áp lực chuyển dịch năng lượng và bài toán Net Zero

Biến đổi khí hậu đang chuyển từ nguy cơ dài hạn thành sức ép hiện hữu đối với mọi nền kinh tế. Các hiện tượng thời tiết cực đoan, rủi ro thiên tai gia tăng, cùng với những biến động địa chính trị toàn cầu đã và đang tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng, chi phí sản xuất và chuỗi cung ứng. Trong bối cảnh đó, mục tiêu phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) không còn là lựa chọn, mà trở thành chuẩn mực phát triển mới, buộc các quốc gia phải tái cấu trúc mô hình tăng trưởng theo hướng xanh và bền vững.

Phát biểu tại lễ phát động, ông Nguyễn Quang Vinh - Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Chủ tịch Hội đồng Doanh nghiệp vì sự phát triển bền vững Việt Nam (VBCSD) nhấn mạnh: chuyển đổi xanh và chuyển dịch năng lượng không chỉ là yêu cầu cấp thiết về môi trường, mà còn là cơ hội để nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút đầu tư và tạo động lực tăng trưởng mới. Theo ông, hành trình hướng tới Net Zero là tất yếu, nhưng đòi hỏi sự quyết tâm và đồng hành của toàn xã hội, trong đó cộng đồng doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm.

Nhận định này cho thấy cách tiếp cận đang có sự chuyển dịch rõ nét: từ “ứng phó” sang “chủ động tận dụng cơ hội” trong quá trình chuyển đổi xanh.

Với Việt Nam, thách thức mang tính “kép”: vừa phải duy trì tốc độ tăng trưởng cao, vừa phải thích ứng với biến đổi khí hậu và thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải. Cam kết đạt Net Zero vào năm 2050 đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới mô hình phát triển theo hướng bền vững và bao trùm.

Thời gian qua, hệ thống chính sách về tăng trưởng xanh, chuyển dịch năng lượng của Việt Nam đã từng bước hoàn thiện. Các sáng kiến hợp tác quốc tế như chương trình chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP) mở ra cơ hội tiếp cận nguồn lực tài chính và công nghệ.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai vẫn còn nhiều “điểm nghẽn”: nguồn lực đầu tư hạn chế, công nghệ lõi chưa đáp ứng yêu cầu, hệ thống đo đếm phát thải chưa đồng bộ, năng lực thực thi ở địa phương còn yếu.

Đáng chú ý, khu vực doanh nghiệp vẫn chưa được “kích hoạt” đầy đủ để trở thành động lực dẫn dắt quá trình chuyển đổi. Đây chính là khoảng trống cần được lấp đầy thông qua các cơ chế kết nối hiệu quả hơn giữa thể chế và thị trường. Trong bối cảnh thế giới tiếp tục đối mặt với nhiều bất ổn, từ xung đột địa chính trị đến biến động giá năng lượng, yêu cầu xây dựng một hệ thống năng lượng bền vững, linh hoạt và có khả năng chống chịu càng trở nên cấp thiết.

Mở không gian kết nối, thúc đẩy hành động thực chất

Dự kiến diễn ra trong hai ngày 11 - 12/6/2026 tại Hà Nội, Diễn đàn mang chủ đề “Việt Nam cụ thể hóa con đường tới Net Zero”, với sự tham gia của lãnh đạo Chính phủ, các tổ chức quốc tế, chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp.

Điểm nhấn của chương trình là chuỗi hoạt động đa dạng: các phiên thảo luận chuyên sâu về năng lượng và môi trường, chương trình bình xét và vinh danh các sáng kiến “Năng lượng và môi trường xanh bền vững tại Việt Nam”, cùng triển lãm “Con đường xanh - Net Zero Việt Nam”.

Không gian triển lãm được kỳ vọng trở thành cầu nối giữa doanh nghiệp với các quỹ đầu tư, tổ chức tài chính xanh, nhà tài trợ và hệ sinh thái chuyên gia, qua đó thúc đẩy các dự án chuyển đổi xanh từ ý tưởng đến triển khai thực tế.

Từ vai trò đồng tổ chức chương trình, bà Nguyễn Thị Thanh Thúy - Chủ tịch Hội đồng Năng lượng Thế giới tại Việt Nam (WEC-VN) cho biết, thông qua Diễn đàn, WEC-VN kỳ vọng góp phần đưa các chuẩn mực và công cụ quốc tế vào thực tiễn Việt Nam, hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng lộ trình chuyển dịch năng lượng hiệu quả, phù hợp và bền vững. Đồng thời, hình thành cơ chế kết nối liên tục giữa các đơn vị đạt giải với hệ sinh thái chuyên gia, nhà tài trợ, quỹ khí hậu, tổ chức quốc tế và các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, tài chính xanh.

Theo bà Nguyễn Thị Thanh Thúy, chương trình hiện đang nhận được nhiều phản hồi tích cực và sự đồng hành của các tỉnh, thành phố thông qua việc xác nhận tham gia, đồng thời đề cử các doanh nghiệp, cá nhân tiêu biểu trong thực hiện chuyển đổi xanh cho hoạt động triển lãm và bình xét, vinh danh.

Ở góc độ tổng thể, Diễn đàn không chỉ dừng lại ở việc tôn vinh các mô hình điển hình, mà còn hướng tới tạo lập một hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi, từ tiêu chuẩn, công nghệ đến nguồn lực tài chính.

Theo ông Nguyễn Quang Vinh, Diễn đàn hướng tới xây dựng một nền tảng kết nối đa bên, thúc đẩy hành động cụ thể của cộng đồng doanh nghiệp trong hiện thực hóa mục tiêu Net Zero, đặc biệt thông qua các sáng kiến trong lĩnh vực năng lượng và môi trường.

Một điểm đáng chú ý là Diễn đàn đặt trọng tâm vào việc thu hẹp khoảng cách giữa chính sách và thực thi. Thông qua đối thoại trực tiếp, các bên liên quan có thể cùng nhận diện những “điểm nghẽn” trong triển khai, từ đó đề xuất giải pháp khả thi hơn. Diễn đàn được kỳ vọng tạo hiệu ứng lan tỏa trong cộng đồng doanh nghiệp và các địa phương, góp phần hình thành hệ sinh thái thúc đẩy phát triển bền vững tại Việt Nam./.