Mở rộng thị trường, củng cố niềm tin

Dư địa xuất khẩu lớn

Sự phát triển của các nền tảng số đang mở ra cách tiếp cận thị trường quốc tế linh hoạt hơn cho doanh nghiệp Việt. Thay vì phụ thuộc chủ yếu vào hệ thống phân phối truyền thống, doanh nghiệp có thể đưa sản phẩm đến gần hơn với người tiêu dùng nước ngoài, nắm bắt thị hiếu và từng bước xây dựng thương hiệu tại các thị trường mục tiêu.

Theo thông tin được công bố tại Diễn đàn Thương mại điện tử xuyên biên giới năm 2026, quy mô thương mại điện tử Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 31 tỷ USD, đưa Việt Nam vào nhóm 10 thị trường lớn nhất thế giới và đứng thứ ba ASEAN. Đáng chú ý, xuất khẩu qua thương mại điện tử tăng trưởng 78%, cho thấy kênh bán hàng trực tuyến đang mở rộng vai trò trong hoạt động giao thương quốc tế.

Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử (Bộ Công Thương) Lại Việt Anh nhận định, thương mại điện tử xuyên biên giới đang trở thành một cấu phần quan trọng của hạ tầng thương mại mới, góp phần thúc đẩy xuất nhập khẩu và mở rộng khả năng tiếp cận người tiêu dùng toàn cầu cho hàng hóa Việt Nam.

Cùng với 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam đã ký kết, bao phủ hơn 65 thị trường, thương mại điện tử tạo thêm phương thức để doanh nghiệp khai thác lợi thế hội nhập, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, cơ hội rộng mở không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp có thể nhanh chóng tạo dựng chỗ đứng trên các nền tảng quốc tế.

Theo số liệu thống kê, xuất khẩu qua thương mại điện tử xuyên biên giới mới chiếm khoảng 0,48% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam năm 2025. Kim ngạch xuất nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử đạt khoảng 4,4 tỷ USD, còn khiêm tốn so với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu khoảng 930 tỷ USD.

Trưởng ban Thương mại điện tử xuyên biên giới (Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam - VECOM) Trần Đình Toản cho rằng, xuất khẩu trực tuyến không đơn thuần là đưa sản phẩm lên sàn rồi chờ đơn hàng. Doanh nghiệp phải nghiên cứu thị trường, đáp ứng tiêu chuẩn sản phẩm, đầu tư nội dung số, xây dựng thương hiệu, tổ chức thanh toán và logistics, đồng thời bảo đảm dịch vụ sau bán hàng. Với những mặt hàng có yêu cầu cao về chất lượng, nguồn gốc và bảo quản, việc chuẩn hóa quy trình càng có ý nghĩa quan trọng.

Vì vậy, vấn đề không chỉ nằm ở khả năng tiếp cận công nghệ mà còn ở năng lực vận hành toàn bộ chuỗi xuất khẩu. Nếu thiếu chiến lược thị trường, không kiểm soát được chi phí hoặc chưa đủ khả năng xử lý đơn hàng và khiếu nại, doanh nghiệp khó duy trì hiệu quả kinh doanh lâu dài.

Xây dựng môi trường kinh doanh có kỷ cương

Nâng cao năng lực doanh nghiệp là điều kiện cần, nhưng chưa đủ. Khi giao dịch vượt qua biên giới quốc gia, việc kiểm tra hàng hóa, xác định chủ thể chịu trách nhiệm hay giải quyết tranh chấp cũng trở nên phức tạp hơn. Bởi vậy, cùng với mở rộng thị trường, yêu cầu xây dựng môi trường giao dịch minh bạch và an toàn ngày càng cấp thiết.

Thực tế cho thấy, tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường mạng vẫn diễn biến phức tạp. Đối với các nền tảng xuyên biên giới chưa hoàn tất thủ tục pháp lý, việc giám sát hoạt động kinh doanh và bảo vệ người mua càng gặp nhiều khó khăn.

Trong bối cảnh đó, Luật Thương mại điện tử năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1-7-2026, tạo cơ sở pháp lý để hoàn thiện quản lý hoạt động kinh doanh trên môi trường số, trong đó có thương mại điện tử có yếu tố nước ngoài. Các quy định về xác thực danh tính người bán và trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường góp phần tăng tính minh bạch, tạo cơ sở xác định trách nhiệm khi phát sinh vi phạm.

Tuy nhiên, minh bạch danh tính mới là bước đầu. Theo TS Ngô Thị Mỹ Hạnh, giảng viên Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế (Đại học Kinh tế quốc dân), khi mua hàng từ một quốc gia khác, người tiêu dùng thường khó trực tiếp kiểm tra sản phẩm, xác minh doanh nghiệp hoặc tiếp cận người chịu trách nhiệm nếu xảy ra sự cố. Bên cạnh đó, niềm tin chỉ hình thành khi người mua biết rõ mình đang giao dịch với ai, có cơ sở tin tưởng vào khả năng thực hiện cam kết của người bán và có cơ chế bảo vệ quyền lợi khi cam kết bị vi phạm.

Điều này đòi hỏi trách nhiệm phải được thể hiện trong từng khâu giao dịch. Thông tin về sản phẩm, xuất xứ, giá bán, chi phí vận chuyển và các khoản phí có thể phát sinh cần được công bố rõ ràng. Chính sách giao hàng, đổi trả, bảo hành, hoàn tiền cũng phải dễ tiếp cận, dễ hiểu. Khi có khiếu nại, người mua cần biết yêu cầu của mình được tiếp nhận ở đâu, ai chịu trách nhiệm và thời hạn giải quyết ra sao.

Với giao dịch xuyên biên giới, khoảng cách địa lý không thể trở thành lý do khiến người tiêu dùng phải tự xoay xở khi quyền lợi bị ảnh hưởng. Doanh nghiệp cần phối hợp với nền tảng và các đối tác logistics để xử lý sự cố; trong khi đó, nền tảng phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm theo quy định pháp luật. Cơ quan quản lý cần tăng cường giám sát, phối hợp xử lý vi phạm và hướng dẫn người tiêu dùng nhận diện rủi ro, nhất là khi giao dịch trên những nền tảng chưa hoàn tất thủ tục theo quy định.

Về lâu dài, phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới không chỉ là câu chuyện mở thêm kênh bán hàng. Đó còn là quá trình nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt và xây dựng một môi trường kinh doanh có kỷ cương. Khi doanh nghiệp làm chủ được hoạt động xuất khẩu, nền tảng thực hiện đúng trách nhiệm và người tiêu dùng được bảo vệ, thương mại điện tử mới có thể phát huy đầy đủ vai trò trong mở rộng thị trường, nâng cao giá trị hàng Việt và thúc đẩy xuất khẩu phát triển bền vững.