Khi hình ảnh quốc gia biết kể chuyện

Từ những hành lang hội thảo quốc tế

Công việc nghiên cứu và học thuật đưa tôi đi qua nhiều quốc gia, từ những thành phố châu Âu trầm mặc đến các đô thị châu Á sôi động. Ở đâu cũng vậy, ngoài phòng hội thảo với những bài tham luận dày đặc thuật ngữ chuyên môn, tôi luôn thích những khoảng lặng bên lề - nơi câu chuyện về mỗi quốc gia hiện lên rất tự nhiên qua những câu hỏi, ánh mắt, sự tò mò của bạn bè quốc tế.

Có lần, tại hội thảo về chính sách văn hóa ở châu Âu, một học giả trẻ hỏi tôi: “Việt Nam bây giờ phát triển nhanh lắm phải không? Tôi thấy báo chí nói nhiều về kinh tế, nhưng tôi chưa hình dung rõ đời sống văn hóa đương đại của các bạn ra sao”. Câu hỏi khiến tôi trăn trở. Chúng ta có một đời sống văn hóa phong phú, một thế hệ nghệ sĩ, nhà sáng tạo trẻ đầy năng lượng, nhưng hình ảnh ấy chưa thực sự đi xa, chưa trở thành một phần quen thuộc trong nhận thức quốc tế.

Ở một diễn đàn khác về đô thị sáng tạo, khi nhắc đến Seoul, nhiều người lập tức liên tưởng đến K-pop, phim truyền hình, mỹ phẩm, thiết kế. Khi nói về Tokyo, họ nghĩ đến công nghệ, anime, kiến trúc tối giản. Còn khi đến lượt Việt Nam, những liên tưởng vẫn thường dừng ở chiến tranh trong lịch sử, vài bãi biển đẹp hay món phở nổi tiếng. Tất cả đều đúng, nhưng chưa đủ. Đó là những mảnh ghép rời rạc, chưa kết nối thành một bức tranh sống động về một Việt Nam đương đại, đổi mới, sáng tạo và hội nhập.

Tôi dần nhận ra một nghịch lý: trong nước, chúng ta đang chuyển động rất nhanh, tự tin bước vào những không gian phát triển mới; nhưng ra thế giới, câu chuyện về Việt Nam dường như đi chậm hơn, chưa theo kịp nhịp phát triển ấy. Hình ảnh quốc gia chưa được kể bằng một “giọng nói chung”, thiếu sự phối hợp nhịp nhàng giữa văn hóa, kinh tế, du lịch, khoa học - công nghệ và ngoại giao nhân dân. Chính khoảng cách ấy đặt ra yêu cầu phải có chiến lược dài hơi, chuyên nghiệp, để Việt Nam không chỉ được biết đến, mà phải được hiểu đúng và được yêu mến.

Bài học kể chuyện của châu Á

Nhìn sang Hàn Quốc, tôi luôn coi đây là ví dụ điển hình về cách một quốc gia chủ động xây dựng hình ảnh của mình. Họ không chỉ quảng bá cảnh đẹp hay sản phẩm xuất khẩu, mà kể câu chuyện nhất quán về một đất nước trẻ trung, sáng tạo và giàu nội lực văn hóa. Từ điện ảnh, âm nhạc, ẩm thực đến thời trang, mỹ phẩm - tất cả cùng tạo nên “hệ sinh thái hình ảnh” khiến thế giới nhớ đến Hàn Quốc như một trung tâm sáng tạo của châu Á.

Nhật Bản lại cho thấy sức mạnh của sự tinh tế và bền bỉ: chuẩn xác trong công nghệ, tinh xảo trong thủ công, chiều sâu văn hóa truyền thống và tinh thần kỷ luật trong đời sống xã hội. Họ kể câu chuyện về mình qua từng sản phẩm, từng không gian công cộng, từng sự kiện văn hóa quốc tế - một cách kể chuyện lặng lẽ nhưng đầy sức thuyết phục.

Với Thái Lan, thành công đến từ việc định vị rõ ràng: một điểm đến thân thiện, hiếu khách, giàu trải nghiệm văn hóa và ẩm thực. Thái Lan không chỉ quảng bá di sản hay bãi biển, mà quảng bá cảm xúc - cảm giác dễ chịu, cởi mở khi tiếp xúc với con người và không gian văn hóa của họ. Điều này được triển khai đồng bộ từ chiến dịch quốc gia đến từng địa phương, từng doanh nghiệp du lịch.

Từ những ví dụ trên, tôi càng tin rằng quảng bá hình ảnh quốc gia trước hết là xây dựng và lan tỏa một hệ giá trị. Khi thế giới nhắc đến một quốc gia, họ không chỉ nhớ đến địa danh, mà nhớ đến một phong cách sống, một tinh thần, một cảm xúc. Và để làm được điều đó, cần chiến lược tổng thể, phối hợp liên ngành và tầm nhìn dài hạn.

Khi Việt Nam bước vào hành trình xây dựng hình ảnh mới

Trong bối cảnh ấy, Chiến lược truyền thông quảng bá hình ảnh Việt Nam ra nước ngoài giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045 ra đời đúng lúc. Chiến lược xác định rõ: “Truyền thông quảng bá hình ảnh Việt Nam ra nước ngoài là nhiệm vụ trọng yếu của công tác thông tin đối ngoại, có ý nghĩa chiến lược, lâu dài và toàn diện, gắn bó mật thiết với chiến lược phát triển quốc gia”. Đây không chỉ là lời khẳng định về vai trò, mà còn là cam kết về sự đầu tư bài bản cho hình ảnh quốc gia.

Tôi đặc biệt tâm đắc với định hướng: “Lấy con người làm trung tâm, coi văn hóa, tri thức, sáng tạo và trách nhiệm quốc tế là nền tảng cốt lõi để xây dựng hình ảnh Việt Nam hiện đại, nhân văn, đáng tin cậy, giàu bản sắc và có sức cạnh tranh trong khu vực và thế giới”. Điều đó cho thấy chúng ta không chạy theo những hình ảnh hào nhoáng bề nổi, mà chọn xây dựng thương hiệu quốc gia từ những giá trị bền vững của con người Việt Nam.

Việc đặt ra các mục tiêu cụ thể như tăng mạnh mức độ hiện diện và nhận diện của Việt Nam trên truyền thông quốc tế, xây dựng hệ sinh thái truyền thông số ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo, hay phát triển đội ngũ nhân lực truyền thông quốc tế chuyên nghiệp… cho thấy tư duy mới: quản trị hình ảnh quốc gia bằng dữ liệu, bằng công nghệ và bằng sự chuyên nghiệp theo chuẩn mực quốc tế.

Đáng chú ý hơn, Chiến lược nhấn mạnh chuyển từ “tuyên truyền một chiều” sang xây dựng hình ảnh và sức mạnh mềm quốc gia dựa trên cảm hứng, giá trị và thiện cảm. Đây là sự thay đổi căn bản về cách tiếp cận. Thế giới hôm nay lắng nghe những câu chuyện chân thực, những đóng góp cụ thể cho cộng đồng quốc tế, và những giá trị nhân văn phổ quát. Việt Nam hoàn toàn có thể kể những câu chuyện như thế - về một dân tộc kiên cường vượt qua khó khăn, một xã hội năng động, một nền văn hóa giàu bản sắc và một đất nước ngày càng có trách nhiệm trong các vấn đề khu vực và toàn cầu.

Tôi nghĩ nhiều đến mối liên hệ giữa Chiến lược này với thành công của Đại hội XIV của Đảng. Đại hội không chỉ mở ra định hướng phát triển mới, mà còn khơi dậy khát vọng mạnh mẽ về vị thế Việt Nam trong thế giới đang biến động nhanh chóng. Khi đất nước bước vào một kỷ nguyên phát triển mới - kỷ nguyên của đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng - thì hình ảnh quốc gia cũng phải được làm mới tương xứng.

Chiến lược truyền thông quảng bá hình ảnh Việt Nam ra nước ngoài là một phần của tầm nhìn phát triển đến năm 2045. Đó là hành trình để khi thế giới nhắc đến Việt Nam, họ không chỉ nhớ đến quá khứ hào hùng hay những điểm đến du lịch, mà nhận diện một quốc gia phát triển, nhân văn, sáng tạo và đáng tin cậy. Và khi hình ảnh ấy được kể một cách nhất quán, chuyên nghiệp và giàu cảm hứng, nó sẽ trở thành nguồn lực mềm quan trọng, đồng hành cùng đất nước trên con đường hiện thực hóa khát vọng phát triển trong kỷ nguyên mới.