Phát triển địa phương: Được máy đọc, được người nhớ

Hãy hình dung một gia đình ở Paris đang tìm chỗ nghỉ cuối tuần ở miền Bắc Việt Nam. Họ không lật cẩm nang du lịch. Họ hỏi một trợ lý AI. Cỗ máy quét qua tên địa danh, giờ mở cửa, đánh giá của khách và lịch đặt phòng, rồi đưa ra vài gợi ý. Một thị trấn có ruộng bậc thang đẹp nhưng tên viết ba kiểu trên ba trang web và không có dữ liệu đặt chỗ sẽ khó lọt vào danh sách ấy. Với gia đình kia, thị trấn đó gần như không tồn tại.

Kịch bản này là điểm kết của bộ ba sách do Nhà xuất bản Công Thương phát hành. Nhưng tác giả chính, TS. Nguyễn Thành Trung, không bắt đầu từ công nghệ. Ông bắt đầu từ một câu hỏi về việc vì sao người ta chọn đến một nơi, ở lại đó và quay về. Mỗi cuốn trả lời một phần câu hỏi. Đọc liền nhau, chúng thành một lập luận khá chặt về cách một địa phương tạo ra giá trị, giữ giá trị ấy lại và không để người khác định nghĩa thay mình.

Cuốn thứ nhất, Kiến tạo thương hiệu điểm đến, do TS. Nguyễn Thành Trung chủ biên cùng TS. Vũ Hương Giang và TS. Nguyễn Cẩm Ly biên soạn, gạt đi quan niệm quen thuộc rằng thương hiệu là logo và khẩu hiệu. Các tác giả coi điểm đến là một hệ sinh thái gồm chính quyền, doanh nghiệp, cộng đồng, du khách, nguồn lực và thể chế. Thương hiệu mạnh hay yếu tùy vào việc các bên ấy kết nối tốt đến đâu. Một chiến dịch quảng bá hào nhoáng sẽ phản tác dụng nếu du khách vừa xuống xe đã gặp dịch vụ kém.

Chín chương đi từ lý luận sang kiến trúc hệ sinh thái, tâm lý du khách, định vị, thiết kế trải nghiệm, truyền thông, sự kiện rồi quản trị. Sợi chỉ xuyên suốt là một chuỗi chuyển hóa, nguồn lực thành trải nghiệm, trải nghiệm thành danh tiếng, danh tiếng thành năng lực cạnh tranh và thu nhập. Đóng góp hữu ích nhất của cuốn sách là kéo chuyện thương hiệu ra khỏi phòng truyền thông để đặt nó cạnh quy hoạch, tổ chức dịch vụ và điều hành. Lời hứa với du khách chỉ đáng tin khi bộ máy phía sau đủ sức giữ lời.

Cuốn thứ hai, Địa phương trong nền kinh tế trải nghiệm, nới rộng ống kính. Du khách và người ghé qua chỉ là một trong sáu nhóm người mà một địa phương cần phục vụ. Năm nhóm còn lại là cư dân, người mới đến, người học, người lao động và nhân tài, cùng những người xa quê. Một tỉnh có thể đón rất đông khách mà vẫn mất dần người trẻ. Tác giả cho rằng trải nghiệm sống hằng ngày của cư dân quan trọng không kém ba ngày nghỉ của một vị khách.

Ý đáng chú ý nhất của cuốn này là tích lũy. Một chuyến đi đẹp để lại ký ức, lòng tin và quan hệ. Không được nuôi dưỡng, những thứ đó tan đi cùng mùa du lịch. Tiền cũng vậy. Thu nhập không quay lại bồi đắp con người, văn hóa, môi trường và không gian chung thì mới chỉ là doanh thu, chưa thành tài sản. Từ đây tác giả đề xuất một phép thử mới ngoài các chỉ tiêu tăng trưởng quen thuộc. Đừng chỉ hỏi năm nay địa phương thu được bao nhiêu. Hãy hỏi nó đang để dành được gì cho thế hệ sau.

Cuốn thứ ba, Địa phương trong nền kinh tế tác nhân, quay lại với gia đình ở Paris. Khi con người giao cho các tác nhân AI việc tìm kiếm, đánh giá và cả thực hiện giao dịch, người gác cổng mới của nơi chốn là thuật toán. Khái niệm trung tâm của sách là “tính khả đọc thuật toán”, tức thông tin về một địa phương phải đủ rõ để máy nhận diện, liên kết, kiểm chứng và dùng được khi suy luận. Tên gọi, địa chỉ, quan hệ giữa các địa điểm, giờ hoạt động, tình trạng dịch vụ và khả năng đặt chỗ nghe thì tầm thường. Với máy, đó là tất cả những gì nó biết. Chín chương lần theo cách máy hình thành hiểu biết, ghi nhớ, đề xuất và giao dịch, rồi hỏi điều đó làm thay đổi dòng khách và việc chia lợi ích ra sao.

Bộ ba cuốn sách về địa phương

Phần sắc nhất là những trang viết riêng về Việt Nam. Dấu tiếng Việt, một địa danh mang nhiều cách viết, dữ liệu xáo trộn sau sáp nhập, năng lực số mỏng ở cấp xã, mỗi thứ là một kẽ hở để máy hiểu sai. Từ đó tác giả dựng khái niệm “chủ quyền thuật toán”, tức quyền của địa phương được định nghĩa, hiệu chỉnh và bảo vệ hình ảnh của chính mình trên không gian số. Chữ “chủ quyền” ở đây mang nghĩa rất thực dụng. Nó cần một nguồn thông tin gốc đáng tin, một đầu mối chịu trách nhiệm và cách phát hiện, sửa chữa sai lệch.

Tham vọng của bộ sách cũng là giới hạn của nó. Những gì các tác giả đề nghị, từ phối hợp nhiều bên đến quản trị dữ liệu, đòi hỏi một năng lực mà chính cuốn thứ ba thừa nhận là còn mỏng ở nhiều nơi. Người tìm một bộ công thức làm sẵn sẽ thất vọng. Người muốn hiểu vì sao công thức làm sẵn hay thất bại thì sẽ thấy đáng bỏ thời gian.

Đặt cạnh nhau, ba cuốn cho thấy điều mà các kế hoạch phát triển địa phương thường tách rời. Đời sống thật của một nơi và cách nơi đó hiện ra trên màn hình là hai mặt của cùng một bài toán. Lo mặt này mà bỏ mặt kia thì hoặc có một nơi đáng sống mà không ai tìm thấy, hoặc có một hình ảnh đẹp trên mạng mà khách đến rồi không quay lại.

Bộ sách viết cho lãnh đạo địa phương, cơ quan quản lý du lịch, doanh nghiệp, chuyên gia tư vấn, giảng viên, nhà nghiên cứu và sinh viên. Mỗi cuốn đứng được một mình. Gộp cả ba thì bức tranh đầy đủ hơn. Máy có thể chọn hộ con người nơi để đến. Lý do để ở lại thì vẫn phải do chính cộng đồng ở đó tạo ra.

Viện Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh (www.bcsi.edu.vn) trân trọng giới thiệu Bộ sách đến Quý bạn đọc.

Quét mã để tải trọn bộ 3 cuốn sách