‘Đòn bẩy mềm’ từ sở hữu trí tuệ giúp HTX tăng sức cạnh tranh

Trong bối cảnh tái cơ cấu ngành nông nghiệp gắn với phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, khu vực kinh tế hợp tác, HTX tại Lâm Đồng đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ cả về phương thức sản xuất lẫn tư duy phát triển.

Đổi mới tư duy sản xuất

Xét về tự nhiên, Lâm Đồng là địa phương có lợi thế đặc biệt về khí hậu, thổ nhưỡng và truyền thống sản xuất nông nghiệp hàng hóa. Những năm gần đây, việc ứng dụng khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ sinh học, công nghệ sau thu hoạch, chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc đã được nhiều HTX chủ động tiếp cận, từng bước thay đổi diện mạo sản xuất nông nghiệp.

Không chỉ dừng lại ở việc nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, khoa học – công nghệ còn giúp các HTX kiểm soát tốt hơn quy trình sản xuất theo các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường.

Từ rau, hoa, cà phê, điều, thanh long đến các sản phẩm chế biến sâu, công nghệ đã giúp nhiều HTX ở Lâm Đồng từng bước thoát khỏi “lời nguyền” sản xuất manh mún, giá trị thấp.

Song hành với ứng dụng khoa học công nghệ, hoạt động sở hữu trí tuệ đang được xác định là một trong những giải pháp chiến lược nhằm gia tăng giá trị cho sản phẩm HTX.

Cụ thể, thời gian qua, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lâm Đồng đã tích cực tham mưu, hỗ trợ các địa phương, chủ thể sản xuất trong việc đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận và chỉ dẫn địa lý.

Theo các chuyên gia, trong nền kinh tế tri thức, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận mang địa danh đang dần trở thành tài sản vô hình có giá trị lớn, nhất là đối với khu vực nông nghiệp, nông thôn. Đối với HTX, đó không chỉ là “tấm vé thông hành” đưa sản phẩm ra thị trường rộng lớn hơn, mà còn là công cụ tổ chức lại sản xuất, kiểm soát chất lượng và nâng cao tính liên kết cộng đồng.

Xây dựng nhãn hiệu bài bản

Thực tế triển khai cho thấy, việc tạo dựng và phát triển nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận không đơn thuần là hoàn thiện hồ sơ đăng ký bảo hộ. Đó là cả một quá trình đầu tư trí tuệ, công sức và nguồn lực để xây dựng danh tiếng, đảm bảo tính ổn định về chất lượng, duy trì hệ thống kiểm soát và quản lý việc sử dụng nhãn hiệu.

Nhãn hiệu tập thể gắn với bộ nhận diện đồng bộ giúp tạo dựng niềm tin cho người tiêu dùng, nâng cao uy tín sản phẩm trên thị trường. Tuy nhiên, nếu thiếu cơ chế quản lý chặt chẽ, thiếu ý thức tuân thủ của các thành viên, nhãn hiệu rất dễ bị “bào mòn” giá trị.

Chính vì vậy, việc tuyên truyền, nâng cao nhận thức về sở hữu trí tuệ cho các HTX, tổ hợp tác và người dân trở thành yêu cầu cấp thiết. Sở hữu trí tuệ không phải là khái niệm xa vời, mà gắn chặt với quyền lợi kinh tế trực tiếp của người sản xuất.

Một trong những ví dụ tiêu biểu cho quá trình ứng dụng khoa học công nghệ gắn với xây dựng và bảo hộ tài sản trí tuệ tại Lâm Đồng là HTX Dịch vụ tổng hợp nông nghiệp Sen Núi, xã Trà Tân.

Xuất phát từ tiềm năng cây điều tại khu vực Đức Linh, Tánh Linh, HTX Sen Núi đã lựa chọn con đường liên kết nông dân sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, chú trọng chế biến sâu và xây dựng thương hiệu OCOP.

Với 8 thành viên nòng cốt, liên kết cùng 24 hộ dân trên diện tích 100 ha điều, HTX Sen Núi đã tổ chức sản xuất bài bản, kiểm soát chặt chẽ quy trình từ trồng trọt đến chế biến. Thay vì chỉ thu mua điều thô như trước đây, HTX mạnh dạn đầu tư công nghệ chế biến hạt điều rang muối, sản phẩm có giá trị gia tăng cao, được thị trường đón nhận tích cực.

Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, mô hình của HTX Sen Núi còn tạo việc làm ổn định cho lao động địa phương, đặc biệt là phụ nữ và lao động lớn tuổi, nhóm dễ bị tổn thương trong quá trình công nghiệp hóa.

Sản phẩm hạt điều của HTX đã được công nhận OCOP 3 sao, đạt chuẩn VietGAP, đủ điều kiện xuất khẩu và đặc biệt đã được Cục Sở hữu trí tuệ bảo hộ nhãn hiệu, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển lâu dài.

Sở hữu trí tuệ nâng tầm OCOP

Đáng chú ý, thực tiễn tại Lâm Đồng cho thấy, Chương trình OCOP chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi gắn chặt với bảo hộ và khai thác tài sản trí tuệ. Mỗi sản phẩm OCOP không chỉ là hàng hóa, mà còn là “đại sứ” văn hóa, du lịch của địa phương. Việc xây dựng nhãn hiệu cho sản phẩm OCOP vì thế cũng giống như việc định danh, trao “hộ chiếu” cho những đại sứ này.

Nhờ được hỗ trợ đăng ký và quản lý quyền sở hữu trí tuệ, nhiều sản phẩm OCOP của Lâm Đồng đã tạo dựng được chỗ đứng trên thị trường, gắn liền với hình ảnh địa phương. Điển hình, nhắc đến Đam Rông là nhớ chuối Laba, dứa mật; đến Cát Tiên là hạt điều rang muối, gạo đặc sản; đến Đơn Dương là củ năng, dược liệu; đến Bảo Lâm là bơ 034…

Những nhãn hiệu cộng đồng như “Rau Đà Lạt”, “Trà B’lao”, “Cà phê Di Linh”, “Tơ lụa Bảo Lộc” đã trở thành tài sản chung có giá trị thương mại lớn của người nông dân và HTX ở Lâm Đồng.

Từ thực tiễn triển khai, có thể khẳng định muốn thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong khu vực HTX, không thể thiếu việc hình thành văn hóa sở hữu trí tuệ. Đó là văn hóa tôn trọng sáng tạo, tôn trọng quyền tài sản trí tuệ, chủ động đăng ký bảo hộ và khai thác hiệu quả các giá trị vô hình.