Doanh nghiệp nhỏ và vừa trong cuộc đua xanh

Doanh nghiệp nhỏ trước sức ép lớn

Chuyển đổi xanh đang vượt khỏi phạm vi một xu hướng để trở thành yêu cầu ngày càng rõ đối với doanh nghiệp. Theo bà Hoàng Thị Diệu Thúy, Giám đốc Quan hệ khách hàng cấp cao, Khối Khách hàng Doanh nghiệp và Định chế Tài chính, HSBC Việt Nam, trước áp lực của các cơ chế quốc tế như CBAM hay EPR, minh bạch thông tin, truy xuất nguồn gốc và giảm phát thải đang trở thành “tấm vé thông hành” để doanh nghiệp (DN) tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Thế nhưng, với khối DNNVV, hành trình xanh hóa lại bắt đầu từ một thực tế rất cụ thể: chi phí đầu tư phải cân nhắc từng khoản. Hệ thống điện mặt trời, thiết bị tiết kiệm năng lượng hay công nghệ sạch đều đòi hỏi nguồn vốn ban đầu lớn, trong khi khả năng tích lũy của DN còn hạn chế.

Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước, dư nợ tín dụng xanh toàn thị trường đã đạt khoảng 828.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, dòng vốn này vẫn tập trung chủ yếu vào năng lượng sạch và nông nghiệp, trong khi nhiều DNNVV còn khó tiếp cận. Ngành ngân hàng cho biết nguồn lực đã sẵn sàng, nhưng quá trình giải ngân vẫn cần thêm hướng dẫn cụ thể của Bộ NN-MT, nhất là việc xác định cơ quan có thẩm quyền xác nhận dự án thuộc danh mục xanh.

Thách thức còn nằm ở khoảng trống dữ liệu và tiêu chuẩn ESG, gồm các tiêu chí về môi trường, xã hội và quản trị nhằm đánh giá mức độ phát triển bền vững và trách nhiệm của DN. Bà Chử Thị Lan Hương, Cố vấn ESG Ngân hàng Techcombank, chia sẻ, nhiều DN đã triển khai ESG nhưng thiếu hệ thống dữ liệu định lượng để chứng minh kết quả.

Khảo sát của HSBC Việt Nam cho thấy, 82% DN tại Việt Nam đã thu thập dữ liệu ESG, nhưng chỉ khoảng 1/3 sử dụng chứng nhận của bên thứ ba. Trong khi đó, sự xác nhận độc lập này chính là chìa khóa tạo dựng lòng tin, giảm thiểu rủi ro “tẩy xanh” (greenwashing) và mở ra cánh cửa tiếp cận nguồn vốn xanh.

Sau cùng là những hạn chế về nhân lực, công nghệ và thông tin. Theo Bộ Công thương, DNNVV vẫn gặp nhiều khó khăn về nguồn lực tài chính, nhân sự có kỹ năng số và năng lực công nghệ. Đứng trước các hàng rào tiêu chuẩn ngày càng siết chặt, các DNNVV rơi vào thế “kẹp giữa” đầy trăn trở, bởi đứng yên thì đối mặt nguy cơ mất cơ hội kinh doanh, mà quyết tâm dấn bước thì lại thiếu vốn, thiếu người và thiếu thông tin dẫn đường.

Tiếp sức doanh nghiệp

Nhìn vào bức tranh chuyển đổi xanh hiện nay, tin vui là cánh cửa nguồn vốn đang dần mở rộng hơn để “tiếp sức” cho các DNNVV trên con đường phát triển bền vững. Ngân hàng Nhà nước đã lồng ghép mục tiêu tăng trưởng xanh vào điều hành chính sách tiền tệ, hoàn thiện hành lang pháp lý để định hướng nguồn vốn cho kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp công nghệ cao và các dự án giao thông thân thiện với môi trường.

Từ tháng 8-2026, nhóm 4 ngân hàng lớn gồm Vietcombank, Vietinbank, BIDV và Agribank đã đồng loạt triển khai các gói tín dụng quy mô hàng chục ngàn tỷ đồng với lãi suất ưu đãi 1%-2% dành cho DNNVV có dự án xanh. Tính chung toàn thị trường, tổng hạn mức tín dụng ưu đãi công bố từ 19 ngân hàng đã vượt 407.000 tỷ đồng.

Tuy nhiên, điều DN cần nhất lúc này không chỉ là hạn mức công bố, mà là sự linh hoạt trong cơ chế cấp vốn. Theo ông Hoàng Trung Hiếu, Giám đốc Trung tâm Chiến lược Kinh doanh và Phát triển sản phẩm (Khối SME VPBank), ngân hàng dự kiến dành khoảng 20.000 tỷ đồng cho tín dụng xanh trong năm 2026.

Với góc nhìn mới, ngân hàng không coi tài sản bảo đảm là yếu tố duy nhất, mà sẵn sàng cấp tín dụng dựa trên hạt nhựa, đơn hàng xuất khẩu hay hợp đồng đầu ra của DN. Song song với dòng vốn, ngân hàng còn đồng hành tư vấn phương án đầu tư giúp DN vừa tiết kiệm chi phí vận hành, vừa đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường khắt khe từ thị trường quốc tế.

Ở cấp độ địa phương, các điểm tựa chính sách đang tạo ra không gian hỗ trợ thiết thực. Tại TPHCM, Công ty Đầu tư Tài chính Nhà nước TPHCM (HFIC) làm đầu mối cho vay và hợp vốn với mức hỗ trợ lãi suất 50%-100% cho mỗi dự án lên tới 200 tỷ đồng trong tối đa 7 năm. DN thiếu tài sản thế chấp vẫn có cơ hội tiếp cận nguồn lực này thông qua bảo lãnh tín dụng nếu đảm bảo vốn chủ sở hữu từ 15%-20%.

Chuyển đổi xanh suy cho cùng vẫn bắt đầu từ những bước đi chủ động của chính DN. DNNVV hoàn toàn có thể chinh phục cuộc đua xanh không phải bằng cách chạy nhanh bằng mọi giá, mà bằng lộ trình hợp lý. Khi có người dẫn đường, có vốn đúng lúc và một cánh cửa đủ rõ ràng, chuyển đổi xanh sẽ không còn là áp lực mà trở thành cơ hội tăng trưởng dài hạn cho DN.