Dòng vốn quốc tế đổi tiêu chí, doanh nghiệp Việt phải vượt ‘bài kiểm tra’ mới

Khi Việt Nam tăng tốc mở “đường băng” đón dòng vốn quốc tế, các nhà đầu tư toàn cầu cũng đồng thời đổi cách chọn doanh nghiệp (DN). Nhà đầu tư quốc tế không chỉ hỏi DN cần bao nhiêu vốn, mà còn là có đủ năng lực để tạo ra giá trị hay không? Cuộc cạnh tranh vì thế không còn nằm ở nhu cầu về vốn, mà ở năng lực tạo niềm tin và giá trị dài hạn. 

Đó là lý do không ít cơ hội vẫn chưa thể chuyển thành dòng tiền thực. Muốn rút ngắn khoảng cách này, bên cạnh các chính sách thu hút vốn, DN cũng cần thêm những “cầu nối” để tiếp cận nhà đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Thị trường vốn rộng hơn, “bài kiểm tra” cũng khó hơn

Từ thực tiễn đồng hành cùng DN, bà Cao Thị Phi Vân, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Tp.HCM (ITPC), cho rằng nhu cầu của các DN không còn chỉ là tìm nguồn vốn. Họ cần được kết nối với các tổ chức tài chính, quỹ đầu tư quốc tế để nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường.

Theo bà Vân, điều DN tìm kiếm không chỉ là một khoản đầu tư. Quan trọng hơn, đó là cơ hội tiếp cận tư vấn tài chính, kết nối vốn quốc tế, thúc đẩy công nghệ, sản xuất xanh và chuyển đổi số. Đây cũng là nền tảng giúp DN nâng cao năng lực cạnh tranh trong quá trình hội nhập.

Ở góc độ địa phương, Tp.HCM đang tạo thêm nhiều “đường băng” cho dòng vốn. Trọng tâm là đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, tháo gỡ vướng mắc dự án và cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh để thu hút dòng vốn.

Đáng chú ý, bà Phi Vân cho biết Tp.HCM đang tập trung xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế (đã chính thức ra mắt từ tháng 2/2026). Trung tâm được kỳ vọng trở thành đầu mối tài chính hiện đại, thúc đẩy chuyển đổi kinh tế và huy động vốn quốc tế cho hạ tầng, kinh tế xanh. Qua đó, Tp.HCM hướng tới mục tiêu trở thành một trong những thành phố tài chính có sức cạnh tranh hàng đầu khu vực Đông Nam Á và châu Á.

Song song với việc xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế, Tp.HCM cũng đẩy mạnh hoàn thiện cơ chế đặc thù, phát triển thị trường vốn, tài chính xanh và công nghệ tài chính (fintech). Đây được xem là nền tảng quan trọng để mở rộng khả năng thu hút các dòng vốn chất lượng cao. 

Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý hạ tầng tài chính hiện đại mới chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ là DN phải có năng lực hấp thụ vốn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các nhà đầu tư quốc tế.

Theo bà Nguyễn Thị Ngọc Quỳnh, thành viên Ban điều hành Liên minh Kinh tế On-chain Toàn cầu (GOE Alliance), tăng trưởng kinh tế đang tạo áp lực phải phát triển một thị trường vốn sâu hơn, đa dạng hơn. Đây cũng là điều kiện để DN Việt tiếp cận các công cụ tài chính hiện đại, kết nối với nguồn vốn dài hạn và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của nhà đầu tư quốc tế.

Thế nhưng, khoảng cách giữa tiềm năng thương mại và khả năng tiếp cận vốn vẫn còn lớn. Dù sở hữu nguồn hàng xuất khẩu dồi dào, Việt Nam chưa “cấu trúc” được các dòng thương mại để chuyển hóa thành cơ hội thu hút nguồn vốn từ các nhà đầu tư tổ chức quốc tế. 

Như lưu ý từ thành viên ban điều hành GOE Alliance, điểm nghẽn lớn hiện nay là hoạt động xác minh thông tin còn phân tán và DN vẫn phụ thuộc chủ yếu vào tín dụng ngân hàng. Trong khi đó, các giao dịch xuyên biên giới vẫn gặp nhiều rào cản về pháp lý, vận hành, làm hạn chế khả năng tiếp cận dòng vốn quốc tế.

Bà Ngọc Quỳnh chỉ rõ, mục tiêu là xây dựng hạ tầng tin cậy để chuyển các dòng thương mại đã được xác minh thành các khoản tài trợ đạt chuẩn nhà đầu tư tổ chức. Mô hình này giúp DN rút ngắn thời gian xác minh, giảm chi phí giao dịch, thanh toán và mở rộng khả năng tiếp cận nguồn vốn quốc tế. Xa hơn, đây là cách Việt Nam xây dựng cầu nối giữa thương mại, tài chính và hạ tầng số, biến lợi thế sản xuất, xuất khẩu thành sức hút mới với dòng vốn toàn cầu.

Doanh nghiệp phải đủ sức hút

Cũng theo bà Nguyễn Thị Ngọc Quỳnh, quy mô nền kinh tế Việt Nam đang tăng nhanh hơn độ sâu của thị trường tài chính. Các động lực tăng trưởng như khu vực DN tư nhân, đầu tư hạ tầng, phát triển đô thị, kinh tế số và kinh tế xanh đều mở ra nhu cầu rất lớn về vốn dài hạn.

Tuy nhiên, thị trường vốn vẫn còn nhiều khoảng trống. Dữ liệu và công bố thông tin chưa đồng đều, nhà đầu tư tổ chức còn mỏng, trong khi cơ chế chia sẻ rủi ro và kết nối dòng vốn quốc tế vẫn nhiều điểm nghẽn.

Bà Quỳnh nhấn mạnh, thách thức của Việt Nam là chuyển lợi thế về quy mô kinh tế và xuất khẩu thành sức hút với các nhà đầu tư tổ chức toàn cầu. Một trong những hướng tiếp cận là thúc đẩy các sáng kiến kết nối chuyên gia quốc tế với thực tiễn thị trường Việt Nam, tập trung vào những vấn đề như phát triển thị trường vốn, kinh tế số và chuẩn mực tài chính quốc tế.

Ở góc độ chuyên gia, bà Mã Thanh Loan, Phó Chủ tịch Thường trực Câu lạc bộ Doanh nghiệp Tư vấn Tp.HCM (HOCA), Tổng giám đốc Auxesia Holdings, cho rằng nhiều DN vẫn tiếp cận việc gọi vốn theo tư duy ngắn hạn.

Trong khi đó, các quỹ đầu tư cổ phần tư nhân (Private Equity) thường rót 5-100 triệu USD cho mỗi thương vụ, với thời gian nắm giữ 3-7 năm. Mức kỳ vọng IRR cũng thường từ 20-25% trở lên. Điều họ đánh giá không chỉ là kết quả kinh doanh hiện tại mà là khả năng tạo giá trị trong tương lai.

Từ thực tiễn tư vấn, bà Loan chỉ ra 3 rào cản phổ biến khiến DN Việt khó tiếp cận dòng vốn quốc tế. Đó là thiếu minh bạch về số liệu tài chính, định giá doanh nghiệp cao hơn giá trị thực, và gọi vốn khi chưa có chiến lược sử dụng vốn rõ ràng.

Theo bà, huy động vốn không chỉ để giải quyết nhu cầu tài chính trước mắt, mà là chiến lược giúp DN tăng tốc phát triển, chia sẻ rủi ro và nâng cao giá trị. Muốn vậy, DN cần sớm hoàn thiện quản trị, chuẩn hóa tài chính và xây dựng chiến lược tăng trưởng đủ sức thuyết phục nhà đầu tư.

Quan trọng hơn, DN cần xem nhà đầu tư là đối tác chiến lược thay vì chỉ là nguồn vốn. Bên cạnh tài chính, các quỹ còn mang đến kinh nghiệm quản trị, mạng lưới đối tác và cơ hội mở rộng thị trường, giúp DN gia tăng giá trị dài hạn.

“Khi DN tạo dựng được niềm tin và chứng minh khả năng tạo giá trị bền vững, dòng vốn sẽ chủ động tìm đến”, bà Loan nhấn mạnh.

Cuộc cạnh tranh thu hút vốn quốc tế vì thế không còn là cuộc đua tìm kiếm nhà đầu tư, mà là cuộc đua xây dựng một DN đủ sức hấp dẫn để được lựa chọn. Khi dòng vốn toàn cầu đã thay đổi cách đánh giá cơ hội đầu tư, DN Việt cũng phải thay đổi cách chuẩn bị. Chỉ những DN vượt qua được “bài kiểm tra” về năng lực, chiến lược và mức độ sẵn sàng hội nhập mới có thể biến những động lực chính sách thành các khoản đầu tư thực sự.