Chuẩn GACP-WHO: Bước tiến nâng giá trị dược liệu Việt

Chuẩn hóa từ vùng trồng

Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng dược liệu ngày càng tăng, việc chuẩn hóa quá trình trồng trọt, thu hái và sơ chế có ý nghĩa quan trọng đối với chất lượng nguyên liệu đầu vào. Thực hành tốt trồng trọt và thu hái dược liệu theo tiêu chuẩn GACP-WHO được xem là một trong những nền tảng để nâng cao giá trị dược liệu Việt Nam.

Theo PGS. TS Nguyễn Duy Thuần, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Y Dược cổ truyền Tuệ Tĩnh; Học Viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam, GACP là hệ thống các nguyên tắc, tiêu chuẩn kỹ thuật được áp dụng trong quá trình nuôi trồng, thu hái, sơ chế, chế biến, vận chuyển và bảo quản dược liệu nhằm bảo đảm chất lượng, an toàn và hiệu quả.

Tại Việt Nam, nội dung này được quy định tại Thông tư 19/2019/TT-BYT của Bộ Y tế về thực hành tốt trồng trọt, thu hái dược liệu và các nguyên tắc, tiêu chuẩn khai thác dược liệu tự nhiên.

Theo chuyên gia, GACP có hai nội dung chính. Thứ nhất là thực hành tốt trong nuôi trồng, thu hái dược liệu, bao gồm các yêu cầu kỹ thuật xuyên suốt từ sản xuất đến bảo quản. Thứ hai là các nguyên tắc, tiêu chuẩn đối với khai thác dược liệu tự nhiên, nhằm kiểm soát chất lượng và hạn chế những tác động bất lợi đến nguồn tài nguyên.

"Mục tiêu cốt lõi của thực hành GACP đối với cây thuốc là tạo ra dược liệu và các sản phẩm từ dược liệu an toàn, chất lượng, hiệu quả, đồng thời bảo đảm tính bền vững về y tế, kinh tế, xã hội và môi trường", PGS. TS Nguyễn Duy Thuần cho biết.

Kiểm soát chất lượng ngay từ đầu

Một trong những giá trị quan trọng của GACP là kiểm soát chất lượng dược liệu ngay từ khâu đầu tiên. Các yếu tố như nguồn giống, điều kiện đất đai, kỹ thuật canh tác, chăm sóc, thời điểm thu hái và phương pháp sơ chế đều cần được kiểm soát phù hợp.

Việc chuẩn hóa những yếu tố này giúp dược liệu có chất lượng ổn định hơn giữa các vùng trồng và giữa các lô sản phẩm. Đây cũng là cơ sở để kiểm soát hàm lượng hoạt chất, từ đó tạo nguồn nguyên liệu đáng tin cậy cho quá trình sản xuất thuốc từ dược liệu, thuốc cổ truyền và vị thuốc cổ truyền.

Bên cạnh chất lượng, vấn đề an toàn cũng được đặt lên hàng đầu. Quá trình sản xuất theo GACP hướng tới kiểm soát các yếu tố có nguy cơ ảnh hưởng đến dược liệu như dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, hóa chất, kim loại nặng và các yếu tố gây nhiễm vi sinh.

Một yêu cầu quan trọng khác là hệ thống hồ sơ và truy xuất nguồn gốc. Các công đoạn trong quá trình sản xuất cần được ghi nhận, qua đó có thể xác định nguồn gốc nguyên liệu, quá trình chăm sóc, thu hái và sơ chế khi cần thiết.

Theo PGS. TS Nguyễn Duy Thuần, việc xây dựng các vùng trồng đạt tiêu chuẩn còn tạo sự liên kết giữa người dân, doanh nghiệp và thị trường. Người dân có định hướng sản xuất ổn định, doanh nghiệp chủ động hơn về nguyên liệu, trong khi người tiêu dùng được tiếp cận nguồn dược liệu có kiểm soát về chất lượng và nguồn gốc.

Nền tảng để dược liệu Việt vươn xa

Việt Nam có nguồn tài nguyên cây thuốc phong phú, song việc khai thác thiếu kiểm soát có thể gây suy giảm nguồn dược liệu tự nhiên. Vì vậy, thực hành tốt trong trồng trọt và khai thác bền vững không chỉ hướng đến giá trị kinh tế mà còn góp phần bảo tồn nguồn gen cây thuốc.

Đối với các loài dược liệu khai thác trong tự nhiên, việc tuân thủ các nguyên tắc phù hợp giúp hạn chế tình trạng khai thác quá mức, đồng thời bảo vệ hệ sinh thái và duy trì nguồn tài nguyên cho những thế hệ sau.

Ở góc độ sản xuất, GACP còn là nền móng quan trọng để tạo ra nguyên liệu phù hợp với các cơ sở sản xuất thuốc đáp ứng tiêu chuẩn GMP. Khi nguyên liệu đầu vào được kiểm soát tốt, doanh nghiệp có điều kiện nâng cao tính ổn định của sản phẩm và từng bước xây dựng chuỗi sản xuất dược liệu khép kín.

PGS. TS Nguyễn Duy Thuần cho rằng, việc áp dụng GACP-WHO cũng đáp ứng yêu cầu hội nhập. Khi các sản phẩm dược liệu và thuốc từ dược liệu ngày càng tham gia sâu hơn vào thị trường khu vực và quốc tế, chất lượng nguyên liệu cần được chuẩn hóa theo những yêu cầu có tính tương đồng với thế giới.

"Việt Nam không chỉ cần chủ động nguồn nguyên liệu cho sản xuất trong nước mà còn cần hướng tới đưa dược liệu và thuốc từ dược liệu của Việt Nam ra thị trường quốc tế. Muốn vậy, chất lượng phải được kiểm soát và hài hòa với các tiêu chuẩn chung", chuyên gia nhấn mạnh.

Việc phát triển vùng dược liệu đạt GACP-WHO vì thế không chỉ là câu chuyện về kỹ thuật trồng và thu hái. Đây còn là giải pháp để hình thành chuỗi giá trị từ người trồng, vùng nguyên liệu, doanh nghiệp chế biến đến sản phẩm cuối cùng, góp phần nâng cao giá trị kinh tế của cây thuốc Việt Nam.

Trong dài hạn, việc mở rộng các vùng dược liệu đạt chuẩn cần gắn với lựa chọn cây thuốc phù hợp, bảo tồn nguồn gen, ứng dụng khoa học công nghệ, nâng cao năng lực của người sản xuất và tăng cường liên kết giữa các bên. Đây là cơ sở để nguồn dược liệu Việt phát triển theo hướng an toàn, ổn định, bền vững và có khả năng cạnh tranh cao hơn trên thị trường.