Phát huy giá trị văn hóa trong xây dựng nông thôn mới

Chương trình Mục tiêu quốc gia XDNTM trên địa bàn tỉnh thời gian qua được triển khai đồng bộ, tạo chuyển biến tích cực cả về hạ tầng, phát triển sản xuất và nâng cao đời sống văn hóa ở khu vực nông thôn. Đến nay, hệ thống giao thông, điện, trường học, nhà văn hóa từng bước được đầu tư hoàn thiện; cảnh quan môi trường sáng - xanh - sạch - đẹp; an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được giữ vững. Giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh phê duyệt danh sách 21 xã phấn đấu đạt chuẩn nông thôn mới.

Nhằm phát huy hiệu quả các giá trị văn hóa trong XDNTM, tỉnh quan tâm đầu tư hệ thống thiết chế văn hóa từ tỉnh đến cơ sở. Đến nay, toàn tỉnh có 1.418/1.462 xóm, tổ dân phố có nhà văn hóa, đạt 97%; nhiều điểm vui chơi cho trẻ em và người cao tuổi được xây dựng, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cộng đồng. Các thiết chế văn hóa không chỉ là nơi tổ chức các hoạt động văn nghệ, thể thao mà còn trở thành trung tâm tuyên truyền chủ trương, chính sách, giữ gìn bản sắc văn hóa và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân.

Cùng với đầu tư cơ sở vật chất, các hoạt động văn hóa, văn nghệ quần chúng ngày càng phát triển mạnh mẽ. Toàn tỉnh có trên 800 đội văn nghệ quần chúng, thường xuyên tổ chức biểu diễn, phục vụ các ngày lễ, hội và sinh hoạt cộng đồng. Các câu lạc bộ hát Then, đàn tính, dân ca, dân vũ được thành lập ở nhiều địa phương, góp phần đưa các giá trị văn hóa truyền thống đến gần hơn với thế hệ trẻ, đồng thời phục vụ phát triển du lịch cộng đồng.

Chương trình "Mỗi xã một sản phẩm" tiếp tục phát huy hiệu quả với 188 sản phẩm OCOP được công nhận, trong đó có nhiều sản phẩm mang đậm bản sắc văn hóa các dân tộc như: nghề rèn Phúc Sen, hương truyền thống, các sản phẩm dệt thổ cẩm, chế biến nông sản đặc trưng...

Tại xã Hòa An, phong trào xây dựng đời sống văn hóa được triển khai đồng bộ với các tiêu chí XDNTM. Các đội văn nghệ quần chúng thường xuyên luyện tập, biểu diễn trong các ngày lễ, tết, sự kiện của địa phương. Người dân tích cực tham gia vệ sinh môi trường, chỉnh trang đường làng, ngõ xóm, xây dựng cảnh quan sáng - xanh - sạch - đẹp. 

Cùng với gìn giữ các giá trị truyền thống, nhiều địa phương khai thác lợi thế văn hóa gắn với phát triển du lịch cộng đồng, tạo thêm sinh kế cho người dân. Một số làng văn hóa, điểm du lịch cộng đồng duy trì nghề, chế biến ẩm thực truyền thống, biểu diễn văn nghệ dân gian phục vụ du khách. Qua đó, các giá trị văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành nguồn lực phát triển kinh tế, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân.

Trải qua hàng trăm năm hình thành và phát triển, nghề rèn của đồng bào Nùng An, xã Quảng Uyên không chỉ là kế sinh nhai mà còn là một di sản văn hóa đặc sắc được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Người dân ở đây không chỉ giữ nghề bằng tình yêu với truyền thống mà còn biết biến nghề thành động lực phát triển kinh tế. Hàng trăm hộ gia đình duy trì sản xuất các sản phẩm và được tiêu thụ ở nhiều tỉnh, thành trong cả nước. Nhiều hộ đầu tư mở rộng xưởng sản xuất, cải tiến mẫu mã, quảng bá trên nền tảng số, đưa sản phẩm tiếp cận thị trường rộng lớn hơn nhưng vẫn giữ nguyên quy trình rèn thủ công và bí quyết tôi thép đặc trưng của người Nùng An. Không dừng lại ở sản xuất, xã Quảng Uyên còn phát triển mô hình du lịch trải nghiệm làng nghề, thu hút du khách, làm tăng giá trị cho mỗi sản phẩm làng nghề.

Sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn nghề truyền thống với phát triển du lịch, thương mại và xây dựng sản phẩm OCOP góp phần nâng cao thu nhập, tạo việc làm ổn định cho người dân địa phương. Từ một nghề thủ công truyền thống, nghề rèn Phúc Sen đang trở thành nguồn lực quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn, đóng góp tích cực vào thực hiện các tiêu chí về thu nhập, việc làm, tổ chức sản xuất và văn hóa trong Chương trình Mục tiêu quốc gia XDNTM.

Chủ tịch UBND xã Quảng Uyên Hoàng Thị Hiếu cho biết: Trong quá trình XDNTM, địa phương xác định văn hóa là nền tảng để phát triển bền vững. Bên cạnh đầu tư cơ sở hạ tầng, xã tập trung tuyên truyền, vận động nhân dân bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, thực hiện nếp sống văn minh, phát huy vai trò của các nghệ nhân, người có uy tín trong cộng đồng. Khi người dân nhận thức rõ ý nghĩa của việc gìn giữ bản sắc văn hóa, họ sẽ tích cực tham gia các phong trào, chung sức xây dựng quê hương.

Để các giá trị văn hóa tiếp tục đồng hành cùng hành trình XDNTM, cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, sự chung tay của người dân và cộng đồng doanh nghiệp. Cùng với nguồn lực đầu tư của Nhà nước, cần quan tâm hơn đến công tác bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể, hỗ trợ các nghệ nhân truyền dạy cho thế hệ trẻ; phát triển các mô hình du lịch cộng đồng gắn với văn hóa bản địa; nâng cao chất lượng hoạt động của các thiết chế văn hóa cơ sở và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ mỗi gia đình, khu dân cư. Đó là nền tảng để không chỉ đổi thay về diện mạo mà còn giàu bản sắc và phát triển bền vững trên hành trình XDNTM.