Sầu riêng Krông Pắc: Sở hữu trí tuệ và số hóa mở đường xuất khẩu cho HTX

Giữa mùa thu hoạch, những vườn sầu riêng ở Krông Pắc (Đắk Lắk) trĩu quả. Mỗi cây đều được gắn mã QR, định vị số và quản lý bằng nhật ký điện tử. Tại HTX Dịch vụ Nông nghiệp sạch Krông Pắc, mỗi lô hàng đều có thể truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Đó là nền tảng để xây dựng thương hiệu và chinh phục các thị trường xuất khẩu khó tính.

Từ trái sầu riêng đến tài sản trí tuệ

Ông Lê Văn Thành, thành viên HTX, cho biết 3 ha sầu riêng của gia đình hiện được quản lý trên các nền tảng số như VNPT Green và EzFarm.

“Mỗi cây đều có mã định danh riêng. Tôi chỉ cần mở điện thoại là biết cây nào đã bón phân, cây nào đến lịch phun thuốc hay cần chăm sóc. Làm nông bây giờ không còn dựa vào trí nhớ nữa mà dựa vào dữ liệu”, ông nói.

Việc số hóa từng cây trồng giúp nông dân quản lý sản xuất hiệu quả hơn. Đồng thời, dữ liệu này phục vụ truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của các thị trường nhập khẩu lớn.

Đây cũng là định hướng mà HTX Dịch vụ Nông nghiệp sạch Krông Pắc kiên trì theo đuổi. Hiện HTX có 186 thành viên, canh tác hơn 200 ha sầu riêng, theo ông Mai Đình Thọ, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX.

“Nhiều thành viên HTX đã ứng dụng công nghệ số để quản lý toàn bộ quy trình chăm sóc. Mỗi trái sầu riêng đều có thể truy xuất ngược trở lại từng hộ dân, từng khu vườn và từng công đoạn sản xuất. Chính sự minh bạch này tạo nên niềm tin của khách hàng”, ông Thọ chia sẻ.

Nhờ vậy, dữ liệu sản xuất không chỉ đáp ứng yêu cầu về chất lượng và an toàn thực phẩm mà còn trở thành nền tảng để xây dựng và bảo vệ tài sản trí tuệ. Qua đó, giá trị và sức cạnh tranh của nông sản tiếp tục được nâng lên.

Năm 2022, nhãn hiệu tập thể “KRONG PAC DURIAN - SẦU RIÊNG KRÔNG PẮC” được Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận. Qua đó tạo nền tảng pháp lý để bảo vệ thương hiệu và nâng cao giá trị trái sầu riêng trên thị trường.

Đây không chỉ là giấy chứng nhận bảo hộ, mà còn là cơ sở pháp lý để bảo vệ thương hiệu và nâng cao giá trị sản phẩm. Theo các chuyên gia, nhãn hiệu tập thể chỉ bền vững khi gắn với chất lượng đồng đều và truy xuất nguồn gốc minh bạch. Vì vậy, Krông Pắc xác định phát triển sở hữu trí tuệ phải song hành với tiêu chuẩn và chất lượng sản phẩm.

Số hóa và tiêu chuẩn mở lối xuất khẩu

Để được xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc, trái sầu riêng không chỉ cần ngon mà còn phải đáp ứng hàng loạt yêu cầu về kỹ thuật. Một trong những điều kiện quan trọng nhất là mã số vùng trồng do Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) chấp thuận.

Đối với HTX Dịch vụ Nông nghiệp sạch Krông Pắc, đây được xem là “tấm hộ chiếu” để sản phẩm bước vào thị trường quốc tế.

Hiện trong tổng diện tích hơn 200 ha của HTX, nhiều vùng trồng đã được cấp mã số, 146 ha đạt chứng nhận VietGAP và khoảng 69 ha đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu.

Việc xây dựng mã số vùng trồng không chỉ phục vụ xuất khẩu mà còn giúp chuẩn hóa toàn bộ quy trình sản xuất. Mỗi hộ dân phải ghi nhật ký canh tác, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng quy định, kiểm soát dịch hại và tuân thủ quy trình kỹ thuật thống nhất.

Song song với đó là yêu cầu về mã số cơ sở đóng gói, giúp quản lý toàn bộ khâu phân loại, sơ chế, đóng gói và vận chuyển. Khi vùng trồng và cơ sở đóng gói đều được quản lý theo mã số, chuỗi cung ứng trở nên minh bạch hơn, giảm rủi ro gian lận và nâng cao khả năng truy xuất khi có sự cố.

Đây cũng là nền tảng để HTX này triển khai các hệ thống quản lý chất lượng theo hướng hiện đại, gắn với tiêu chuẩn VietGAP, an toàn thực phẩm và yêu cầu của các thị trường nhập khẩu.

Ông Mai Đình Thọ nhấn mạnh việc đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện bắt buộc nếu muốn phát triển bền vững.

“Chúng tôi xác định phải làm từ gốc, từ quy trình sản xuất đến quản lý chất lượng. Khi chất lượng được kiểm soát, thương hiệu mới có giá trị lâu dài”, ông nói.

Điểm đặc biệt của HTX Krông Pắc là không chỉ số hóa vùng trồng mà còn số hóa từng cây sầu riêng. Thông qua chương trình “Ứng dụng công nghệ số hóa để nâng cao giá trị tài sản nông nghiệp”, một doanh nghiệp đã triển khai thí điểm gắn mã QR cho 200 cây sầu riêng tại vườn của một thành viên HTX này.

Sau khi quét mã QR, người tiêu dùng có thể biết toàn bộ vòng đời của sản phẩm, từ vùng trồng, quy trình chăm sóc, bón phân, thu hoạch đến vận chuyển và phân phối.

Đặc biệt, công nghệ Blockchain được ứng dụng để lưu trữ dữ liệu, giúp thông tin minh bạch và hạn chế nguy cơ làm giả. Theo đơn vị triển khai, số hóa không chỉ giúp nông dân quản lý sản xuất hiệu quả hơn mà còn hỗ trợ doanh nghiệp và cơ quan quản lý giám sát tốt chuỗi cung ứng

Khi dữ liệu được chuẩn hóa và kết nối, nông sản đáp ứng tốt hơn yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng của thị trường quốc tế. Với người trồng sầu riêng, dữ liệu cũng đang trở thành một tài sản mới.

HTX Krông Pắc ứng dụng Enfarm để phân tích dinh dưỡng đất và AIGU Smart Farm để quản lý dữ liệu nước, đất, thời tiết, sâu bệnh. Hệ thống cảm biến theo dõi vi khí hậu giúp tối ưu tưới tiêu, bón phân và nâng cao hiệu quả chăm sóc vườn sầu riêng.

Thay vì chăm sóc theo kinh nghiệm, người nông dân có thể đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu khoa học. “Chỉ cần một thao tác là hệ thống báo kết quả. Việc chăm sóc chính xác hơn rất nhiều”, ông Thọ chia sẻ. Nhờ đó, năng suất, chất lượng và tính ổn định của sản phẩm được nâng lên đáng kể.

Khẳng định vị thế bằng sở hữu trí tuệ

Từ thực tiễn ở Krông Pắc có thể thấy, số hóa không chỉ nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn tạo nền tảng để phát triển tài sản trí tuệ. Theo các chuyên gia, tài sản trí tuệ hiện không còn giới hạn ở nhãn hiệu hay chỉ dẫn địa lý, mà còn được tạo dựng từ dữ liệu, thương hiệu số và uy tín của cả chuỗi sản xuất.

Chính vì vậy, muốn phát triển tài sản trí tuệ bền vững, các HTX cần gắn việc xây dựng thương hiệu với hệ thống quản lý chất lượng, tiêu chuẩn sản xuất, an toàn thực phẩm và chuyển đổi số.

Đây cũng là định hướng của Nhà nước trong phát triển kinh tế tập thể. Nhiều chương trình đang được triển khai để nâng cao nhận thức về sở hữu trí tuệ, hỗ trợ HTX áp dụng tiêu chuẩn, mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số. Cùng với đó, việc tuyên truyền Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi giúp HTX chủ động đăng ký, khai thác và bảo vệ tài sản trí tuệ.

Phát triển thương hiệu số trên các nền tảng thương mại điện tử đang trở thành xu hướng. Khi sản phẩm có mã QR và hồ sơ truy xuất đầy đủ, người tiêu dùng dễ dàng kiểm chứng thông tin. Dữ liệu minh bạch cũng là yếu tố ngày càng được các thị trường xuất khẩu coi trọng.

Krông Pắc hiện có hơn 2.800 ha sầu riêng, trong đó hơn 760 ha đạt chứng nhận VietGAP. Việc đầu tư vào tiêu chuẩn, công nghệ và sở hữu trí tuệ đang giúp địa phương khẳng định vị thế vùng sầu riêng trọng điểm. Đây cũng là xu hướng mới của nông nghiệp Việt Nam, khi giá trị nông sản được tạo nên từ thương hiệu, dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn quốc tế.

Với HTX Dịch vụ Nông nghiệp sạch Krông Pắc, mỗi mã số vùng trồng, mỗi chứng nhận VietGAP, mỗi mã QR hay mỗi bản ghi dữ liệu số đều đang góp phần tạo nên một tài sản trí tuệ có giá trị.

Đó không chỉ là “tấm hộ chiếu” giúp trái sầu riêng đi xa hơn trên bản đồ xuất khẩu, mà còn là nền móng để nông sản Việt hội nhập bằng chất lượng, sự minh bạch và niềm tin.