Ứng dụng công nghệ phát huy giá trị di tích

Nếu như trước đây, hoạt động tại Bảo tàng Điện Biên Phủ chủ yếu gắn với không gian trưng bày tĩnh lặng, du khách quan sát hiện vật qua tủ kính và nghe thuyết minh, thì nay công nghệ mang đến những cách tiếp cận lịch sử mới. Người xem chủ động tìm hiểu thông tin về hiện vật bằng cách quét mã QR trên điện thoại thông minh hoặc tra cứu trực tiếp tại các thiết bị điện tử được bố trí trong khu trưng bày.

Hiện Bảo tàng đã lắp đặt 5 cây tra cứu thông tin điện tử, tích hợp nội dung giới thiệu, hình ảnh, video và câu chuyện lịch sử bằng tiếng Việt, tiếng Anh và tiếng Pháp. Bên cạnh đó, những hình thức trình chiếu trực quan cũng góp phần tái hiện các sự kiện, nhân vật lịch sử sinh động hơn, giúp du khách có thêm trải nghiệm trong quá trình tham quan.

Ông Hoàng Nam, du khách đến từ TP. Hải Phòng chia sẻ: “Tôi khá bất ngờ và ấn tượng khi tham quan bảo tàng. Những thiết bị tra cứu thông tin, hình ảnh, video được tích hợp rất thuận tiện, dễ sử dụng. Đặc biệt, khi được trực tiếp tương tác, xem những hình ảnh tái hiện sự kiện lịch sử, tôi cảm thấy rất hào hứng”.

Để ứng dụng công nghệ phát huy hiệu quả, việc xây dựng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu số về hiện vật, tư liệu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây là một trong những nhiệm vụ được Bảo tàng Điện Biên Phủ chú trọng trong quá trình kế thừa, quản lý và khai thác nguồn tư liệu sau hợp nhất.

Hiện nay, Bảo tàng đang quản lý kho tư liệu, hiện vật được kế thừa từ các đơn vị trước khi hợp nhất. Trong đó, khoảng 7.000 hiện vật, tài liệu đã được thống kê tại bộ phận lưu giữ hiện vật của Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ trước đây. Trong số này, khoảng 100 hiện vật tiêu biểu phục vụ trưng bày chuyên đề, số còn lại được khai thác phục vụ khách tham quan kho mở.

Dữ liệu số hóa được xây dựng trong quá trình hoạt động của Bảo tàng tỉnh trước đây gồm gần 400 hiện vật dưới dạng hình ảnh 2D, 90 hiện vật dưới dạng mô hình 3D và hơn 4.200 trang tài liệu. Đây là nguồn tư liệu có giá trị, góp phần hình thành cơ sở dữ liệu phục vụ công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản của Bảo tàng Điện Biên Phủ hiện nay. Bà Vũ Thị Tuyết Nga, Giám đốc Bảo tàng Điện Biên Phủ cho biết: Ứng dụng công nghệ vào quản lý, lưu trữ và trưng bày giúp khai thác hiệu quả giá trị của hệ thống tư liệu, hiện vật; tạo ra phương thức giới thiệu lịch sử đa dạng, hấp dẫn, đáp ứng nhu cầu ngày càng phong phú của khách tham quan.

Không chỉ số hóa hiện vật, tư liệu trong bảo tàng, công nghệ còn được ứng dụng trong công tác bảo tồn, giới thiệu di tích lịch sử trên địa bàn tỉnh. Từ năm 2022, Điện Biên đã hoàn thành số hóa, xây dựng hình ảnh 2D và mô hình 3D phục vụ tham quan ảo đối với các di tích cấp quốc gia. Trong đó nhiều điểm thuộc quần thể di tích Chiến trường Điện Biên Phủ như: Sở Chỉ huy Chiến dịch, Đồi A1, hầm Đờ-cát, Tượng đài Chiến thắng, Đền thờ Liệt sĩ tại Chiến trường Điện Biên Phủ. Năm 2024, việc đầu tư, nâng cấp không gian trưng bày tại Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ (nay là Bảo tàng Điện Biên Phủ) tiếp tục tạo thêm điểm nhấn trong ứng dụng công nghệ, đổi mới cách thức giới thiệu lịch sử và phục vụ khách tham quan.

Theo bà Vũ Thị Tuyết Nga, ứng dụng công nghệ trong nâng cấp không gian trưng bày mở ra cách thể hiện mới đối với những tư liệu, sự kiện lịch sử. Qua hình ảnh 3D, phim tư liệu và công nghệ trình chiếu, những trận đánh, địa danh và dấu mốc quan trọng của Chiến dịch Điện Biên Phủ được tái hiện trực quan hơn. Từ đó, người xem có thể hình dung rõ hơn về bối cảnh lịch sử, hiểu thêm những hy sinh, đóng góp của quân và dân ta trong chiến dịch, cảm nhận sâu sắc giá trị của di tích và ý nghĩa của chiến thắng.

Bên cạnh việc đổi mới cách thức giới thiệu tại Bảo tàng Điện Biên Phủ và các điểm di tích lịch sử, công nghệ số mở rộng không gian quảng bá hình ảnh Điện Biên, đưa thông tin về lịch sử, văn hóa đến với đông đảo công chúng. Tháng 3/2026, với mục tiêu đưa hình ảnh “Điện Biên - Bản hùng ca lịch sử, bản sắc văn hóa - điểm đến trải nghiệm khác biệt” đến gần hơn với du khách, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ký kết hợp tác với Công ty TNHH Truyền thông Vitamin Network đẩy mạnh truyền thông trên các nền tảng số trong nước và quốc tế. Hình thành mạng lưới KOLs/Creator địa phương, ứng dụng công nghệ số (AI, Big Data, nền tảng số) trong quảng bá du lịch, phát triển kinh tế - xã hội; gia tăng mức độ nhận diện thương hiệu văn hóa, du lịch Điện Biên trên nền tảng số. Phấn đấu lượng khách du lịch đến Điện Biên tăng bình quân trên 10% mỗi năm thông qua chiến dịch truyền thông số có đo lường...

Bà Nguyễn Thị Thanh Chuyên, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết: Với giá trị lịch sử đặc biệt của quần thể di tích Chiến trường Điện Biên Phủ và hệ thống hiện vật, tư liệu phong phú tại Bảo tàng Điện Biên Phủ, ứng dụng công nghệ cần được xác định là một giải pháp quan trọng trong chiến lược bảo tồn, phát huy giá trị di sản, bảo đảm hài hòa giữa gìn giữ tính nguyên gốc, chiều sâu lịch sử với đổi mới phương thức tiếp cận của công chúng. Đây cũng là cơ sở để nâng cao hiệu quả quản lý di sản, phát huy giá trị đặc biệt của Chiến thắng Điện Biên Phủ, xây dựng di sản trở thành nguồn lực cho giáo dục truyền thống và phát triển du lịch văn hóa của tỉnh.