HTX giữ thương hiệu thanh long Hàm Thuận Nam bằng sở hữu trí tuệ và dữ liệu số

Hàm Thuận Nam là một trong những vùng chuyên canh thanh long lớn của Lâm Đồng, nhiều năm qua đóng góp đáng kể cho xuất khẩu trái cây. Tuy nhiên, người trồng thanh long nơi đây từng nhiều lần rơi vào cảnh “được mùa mất giá”, phụ thuộc vào thương lái và biến động thị trường.

Sở hữu trí tuệ tạo lợi thế cạnh tranh

Trước tình hình đó, HTX Dịch vụ – Sản xuất thanh long Hàm Minh 30 đã lựa chọn một hướng đi khác. Đó là xây dựng thương hiệu dựa trên chất lượng, sở hữu trí tuệ và chuyển đổi số thay vì chỉ chạy theo sản lượng.

Đến nay, toàn bộ 100 ha thanh long của HTX đã được chứng nhận VietGAP. Đồng thời, HTX đang phát triển 2,5 ha sản xuất theo tiêu chuẩn GlobalGAP và đặt mục tiêu mở rộng diện tích đạt chuẩn quốc tế trong thời gian tới.

Theo bà Lê Phương Chi, Giám đốc HTX Dịch vụ – Sản xuất thanh long Hàm Minh 30, mục tiêu của HTX không chỉ là tăng doanh thu. Quan trọng hơn là tạo ra sản phẩm sạch, an toàn và thay đổi tư duy sản xuất của các thành viên.

Để đạt mục tiêu, HTX hướng dẫn nông dân áp dụng VietGAP, GlobalGAP, giảm thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hóa học, tăng sử dụng phân hữu cơ, chế phẩm sinh học. Chất lượng sản phẩm được nâng lên đồng nghĩa với việc giá trị thương hiệu cũng được củng cố.

Đối với HTX, sở hữu trí tuệ không chỉ là đăng ký nhãn hiệu. Quan trọng hơn là tạo niềm tin bằng chất lượng và nguồn gốc sản phẩm được kiểm chứng. HTX đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp văn bằng bảo hộ nhãn hiệu. Đồng thời, HTX hoàn thiện mã số vùng trồng, sử dụng tem chỉ dẫn địa lý, xây dựng bao bì riêng và triển khai truy xuất nguồn gốc cho sản phẩm.

Đây là những yếu tố ngày càng trở thành yêu cầu bắt buộc đối với nông sản muốn tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Hiệu quả của hướng đi này đã thể hiện rõ trên thị trường.

Từ chỗ thường xuyên bị động trước biến động giá, các thành viên HTX hiện có đầu ra ổn định thông qua hợp đồng liên kết với doanh nghiệp. Riêng sản phẩm đạt chuẩn GlobalGAP được doanh nghiệp ký hợp đồng tiêu thụ với giá 18.000 – 20.000 đồng/kg quanh năm. Mức giá này cao hơn đáng kể so với giá thị trường ở nhiều thời điểm.

Sản phẩm của HTX hiện được xuất khẩu sang Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ, UAE, đồng thời tiêu thụ tại nhiều tỉnh, thành phố trong nước. Một phần sản lượng còn được chế biến thành thanh long sấy nhằm nâng cao giá trị gia tăng.

Bà Chi nhấn mạnh để giữ được các thị trường này, điều quan trọng nhất là duy trì chất lượng ổn định và xây dựng được uy tín cho thương hiệu. Đó cũng là lý do HTX kiên trì đầu tư cho tài sản trí tuệ thay vì chỉ tập trung mở rộng diện tích.

Số hóa chuỗi giá trị thanh long

Nếu trước đây, việc ghi chép sản xuất chủ yếu thực hiện bằng sổ tay thì hiện nay, toàn bộ quy trình canh tác của HTX đang từng bước được số hóa. Trong những năm qua, HTX đã đầu tư 31.000 bóng đèn LED 9W, hệ thống tưới tiết kiệm nước, xử lý nước sau thu hoạch và điện mặt trời áp mái 30,25 kWp phục vụ tưới cho khoảng 20 ha thanh long.

Song song với đầu tư hạ tầng, HTX trang bị máy tính bảng cho các thành viên để ghi nhật ký điện tử, cập nhật toàn bộ dữ liệu sản xuất trên phần mềm quản lý. Dữ liệu được lưu trữ tập trung, sẵn sàng chia sẻ với doanh nghiệp thu mua, xuất khẩu và cơ quan quản lý khi cần.

Theo Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng, HTX Hàm Minh 30 là một trong những đơn vị được hỗ trợ tham gia chuỗi giá trị thanh long “xanh” với 128 thành viên.

Các thành viên được đào tạo kỹ năng chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ trong sản xuất, quản trị HTX và ghi nhật ký điện tử. Điều này nhằm đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc và theo dõi dấu chân carbon.

Điểm đáng chú ý là phần mềm không chỉ phục vụ việc quản lý nội bộ. Hệ thống còn tự động cập nhật tình hình sản xuất, thống kê sản lượng, quy cách sản phẩm, nhật ký canh tác và cung cấp thông tin cho các nền tảng thương mại điện tử, các đơn vị thu mua cũng như hệ thống quản lý chuỗi cung ứng.

Nhờ đó, các tác nhân trong chuỗi giá trị từ nhà cung cấp vật tư, người sản xuất, doanh nghiệp thu mua, đơn vị chế biến đến cơ quan quản lý đều có thể tiếp cận dữ liệu theo thời gian thực.

Theo các chuyên gia, khi thị trường xuất khẩu ngày càng siết yêu cầu minh bạch, dữ liệu sản xuất trở thành một phần của tài sản trí tuệ. Số hóa toàn bộ chuỗi giá trị giúp bảo chứng thương hiệu, tăng khả năng truy xuất và khẳng định giá trị trên thị trường.

Đưa tài sản trí tuệ lên môi trường số 

Cùng với việc xây dựng tài sản trí tuệ, HTX Hàm Minh 30 cũng chủ động mở rộng hiện diện trên môi trường số. Thay vì chỉ phụ thuộc vào các kênh phân phối truyền thống, HTX đang phát triển bán hàng trực tuyến, từng bước xây dựng thương hiệu số nhằm tiếp cận người tiêu dùng trong và ngoài nước.

Đồng hành với các chủ thể OCOP, Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh Lâm Đồng đã triển khai cẩm nang điện tử và tổ chức nhiều lớp tập huấn về số hóa quy trình OCOP. Các HTX được hướng dẫn cập nhật hồ sơ sản phẩm, quảng bá trên website, fanpage, TikTok Shop, chợ phiên OCOP trực tuyến và nhiều nền tảng thương mại điện tử khác.

Không chỉ bán sản phẩm, các HTX còn được hỗ trợ xây dựng câu chuyện thương hiệu, giới thiệu quy trình sản xuất, giá trị văn hóa của sản phẩm thông qua video và các nội dung số. Đây là cách giúp người tiêu dùng hiểu rõ hơn về nguồn gốc, chất lượng và giá trị của từng sản phẩm.

Theo các chuyên gia, tài sản trí tuệ cần được phát triển thành thương hiệu số. Khi nhãn hiệu, mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và dữ liệu sản xuất được kết nối trên môi trường số, HTX sẽ bảo vệ sản phẩm tốt hơn và gia tăng niềm tin của người tiêu dùng.

Đây là định hướng được ngành khoa học và công nghệ cùng ngành nông nghiệp khuyến khích. Các HTX được hỗ trợ tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số và phát triển tài sản trí tuệ. Đồng thời, sở hữu trí tuệ gắn với thương hiệu số được xem là chìa khóa nâng cao năng lực xuất khẩu.

Nhìn vào câu chuyện của HTX Dịch vụ – Sản xuất thanh long Hàm Minh 30 có thể thấy, giá trị của sở hữu trí tuệ nằm ở việc tạo dựng niềm tin cho thị trường. Khi nhãn hiệu, vùng trồng và dữ liệu sản xuất được quản lý đồng bộ, trái thanh long sẽ nâng cao sức cạnh tranh và đáp ứng tốt hơn các yêu cầu của thị trường xuất khẩu.